ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਮ ਨੂੰ ਅਤ੍ਰਿ ਮੁਨੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੀਰਥ ਵਿਖੇ ਅਵਿਯੋਗਾ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਮਨੋਹਰ ਕੁਆਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ੁਭ ਕੁਆਂ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਜਲ ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਉਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਗੱਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਮਹਾਪ੍ਰਲਯ ਦੇ ਸਮੇਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅਤ੍ਰਿ ਮੁਨੀ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਇਹ ਕਰਮ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਰਾਮ ਨੇ "ਜਿਵੇਂ ਆਦੇਸ਼" ਕਹਿ ਕੇ ਉਥੇ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਯਾਤਰਾ ਪੱਥ 'ਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕ੍ਸ਼ ਪਹਾੜ ਪਾਰ ਕੀਤੇ, ਫਿਰ ਵੈਦੀਸ਼ਾ ਨਗਰੀ ਲੰਘੀ, ਚਰਮਣਵਤੀ ਨਦੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਯਜ્ઞ ਪਹਾੜ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਥੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਉਹ ਮੱਧਮ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿਖੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਲ ਦੇ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ। ਸਨਾਨ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ 'ਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਮਹਾਨ ਮুনি ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਸਮੇਤ ਉਥੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੁਨਿਵਰ, ਉਹ ਅਵਿਯੋਗ ਦੈਨ ਵਾਲਾ ਕੁਆਂ ਕਿਹੜੇ ਪਾਸੇ ਹੈ? ਮੈਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਹਾਂ, ਅਤ੍ਰਿ ਜੀ ਦੀ ਆਗਿਆ 'ਤੇ ਇਸ ਮੰਗਲਮਈ ਕੁਏਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਥਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਦੱਸੋ।" ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਮੁਨੀ ਨੇ ਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਰਘੁਨੰਦਨ, ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਆ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਅਵਿਯੋਗਾ ਕੁਏਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ। ਇੱਥੇ ਸਭ ਨੂੰ ਵਿਯੋਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਜਾਂ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਜੀਵਤ ਜਾਂ ਮ੍ਰਿਤਕ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਭਰਤ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਏ ਰਾਮ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ਾਮ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਰਘੁਨੰਦਨ ਨੇ ਸਾਧੂਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਾਂਝ ਦੀ ਅਰਤੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਓਂ ਸਮੇਤ ਉਥੇ ਹੀ ਸੋ ਗਏ। ਸਵੇਰੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਾਗੇ, ਤਾਂ ਅਚਾਨਕ ਉਹ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ, ਵਿਆਹ ਸਮਾਰੋਹ ਮਗਰੋਂ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਧੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹਨ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਿਆ। ਸਵੇਰੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਾਕਿਆ ਸਾਧੂਆਂ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਰਘੁਕੁਲ ਰਤਨ, ਇਹ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਤਕ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਆਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਤੇਰੇ ਲਈ ਭਰਾਵਾਂ, ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਭਰਤ ਨਾਲ ਕਦੇ ਵਿਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ, ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਜਾ ਦਾ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰ।" ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਮਦਗਨੀ, ਭਾਰਦਵਾਜ, ਲੋਮਸ਼, ਦੇਵਰਾਤ, ਸ਼ਮੀਕ—ਇਹ ਛੇ ਮਹਾਨ ਦ੍ਵਿਜ—ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹਨ। "ਰਾਮ, ਸ਼੍ਰਾਧ ਲਈ ਜਰੂਰੀ ਸਮਾਨ ਲਿਆ। ਇੰਗੁਦੀ ਦੇ ਆਟੇ ਦੀਆਂ ਪਿੰਡੀਆਂ, ਬੇਰ, ਆਂਵਲੇ, ਪੱਕੇ ਨਾਰੀਅਲ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੜੀਆਂ, ਉੱਚੀਆਂ-ਨੀਵੀਆਂ, ਤੇ ਰਸਤੇ 'ਚ ਮਿਲਿਆ ਮਾਸ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਅਨਾਜ ਲਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇ ਕੇ, ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਪੁਸ਼ਕਰ ਅਰਣਯ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਨਿਯਮਤ ਆਹਾਰ ਤੇ ਸਯਮ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜ्ञ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।" ਫਿਰ ਸਾਧੂਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸਨਾਨ ਲਈ ਅਸੀਂ ਮਹਾਨ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗੇ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸਾਰੇ ਸਾਧੂ ਚਲੇ ਗਏ। ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੇ ਲਈ ਸ਼ੁੱਧ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹਰਣ, ਖਰਗੋਸ਼, ਕਾਲੀਆਂ ਭਾਜੀਆਂ, ਸ਼ਹਦ, ਚੰਗੀਆਂ ਨਿੰਬੂਆਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੜੀਆਂ, ਪੱਕੇ ਕਪਿੱਠ ਅਤੇ ਹੋਰ ਫਲ ਲਿਆ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰੇ ਸਮਾਨ ਜਲਦੀ ਲਿਆ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਬੇਰ, ਇੰਗੁਦੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੜੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਝੋਪੜੀ ਵਰਗਾ ਆਵਾਸ ਬਣਾਇਆ। ਜਾਨਕੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਕਾ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਯੋਗਿਕ ਕੁੰਡ 'ਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਅੱਧ ਦਿਨ ਲੰਘ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹੋਮ ਭੋਜਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਆਮੰਤ੍ਰਿਤ ਸਾਧੂ ਆ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਜਾਨਕੀ, ਜੋ ਕਿ ਜਨਕ ਨੰਦਨੀ ਸੀ, ਲਜਾ ਕਰਕੇ ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਹਟ ਗਈ ਤੇ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਜਾ ਖੜੀ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਖੁੱਲ ਗਈਆਂ, ਉਹ ਕੰਬ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਥੇ ਆਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਾ ਸਕੇ। ਰਾਮ ਨੇ ਯਥਾਵਿਧੀ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਇਆ। ਸਾਰੇ ਵੇਦਿਕ ਕਰਮ ਕੀਤੇ। ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਹੋਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਿੰਡੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਜਦ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਸੁੰਦਰ ਭਾਲ ਵਾਲੀ, ਜਦ ਸਾਧੂ ਇੱਥੇ ਆਏ, ਤੂੰ ਅਚਾਨਕ ਕਿਉਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈ? ਸੱਚ ਦੱਸ, ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਸੀ? ਜੋ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਮੈਨੂੰ ਲੁਕਾ ਨਾ। ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਹੱਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਭਾਵੁਕਤਾ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਰੀਤ ਨਿਭਾਈ।