ਇਕ ਵਾਰ, ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਚੋਟੀ ਸੀ, ਜੋ ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਥ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਲਈ ਤੈਅ ਹੋਈ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਗੋਲ ਅਤੇ ਚਿੱਟੀ ਸੀ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਿਨੇ ਵਰਗੀਆਂ ਨਰਮ, ਉਭਰੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਚੋਟੀ ਦੇ ਚਹੁੰ ਪਾਸੇ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਫਲ ਲਟਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੌਰਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਮੰਡਲਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਥਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਸੋਹਣੀ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਚੋਟੀ ਦਾ ਸਿਖਰ ਬੜਾ ਹੀ ਮਨੋਹਰ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਕੋਕਿਲਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੁਲੰਦਾਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਹੋਰ ਵੀ ਚੰਗੀਆਂ ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ ਉੱਡ ਕੇ ਉਸ ਸਿਖਰ ਨੂੰ ਰੌਣਕ ਲਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਥੋਂ ਇੱਕ ਦਰਿਆ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਾਂਸਾਂ ਦੇ ਝਾੜ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੂਰ ਨਾ ਜਾ ਕੇ, ਉਹ ਦਰਿਆ ਮੁੜ ਕੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਇਥੋਂ ਅੱਗੇ, ਉਹ ਦੇਵੀ ਦਰਸ਼ਨਯੋਗ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹੀ। ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਨਕਾ, ਸੁਪ੍ਰਭਾ, ਨੰਦਾ, ਪ੍ਰਾਚੀ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਉਪਸਥਿਤ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿਖੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਪੰਜ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸੁੰਦਰ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਦਰ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਸਦਾ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਧ ਪੁਰਸ਼ ਆਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਵਿਚ, ਸਰਸਵਤੀ ਹੀ ਧਰਮ ਦੀ ਮੁੱਖ ਕਾਰਣ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਸੋਨੇ-ਮਿੱਟੀ ਵਾਲੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਦੇ ਤੀਰਥਾਂ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਇਨਸਾਨ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਖੁੱਟ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਥੇ ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਤਿਲ ਦਾ ਦਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਇਨਸਾਨ ਉਥੇ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਧਰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਇਨਸਾਨ ਉਥੇ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਤੀਰਥ ਨਾਲ ਜੋੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਮਰਦ ਹੋਣ ਜਾਂ ਔਰਤ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਇੱਛਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਚਾਹੇ ਅਚੇਤ ਜਾਂ ਚੇਤਨ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਮੁਕਾ ਕੇ ਜਾਨ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ, ਉਹ ਸਭ ਯਜ్ఞ ਦੇ ਦੁਲੱਭ ਫਲ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਸਰਸਵਤੀ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਦਰਿਆ, ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸੇਵੀ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਧਰਮ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦਾ ਜੰਗਲ ਹੈ, ਜਨਮ ਆਦਿ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਹਣੇ ਫਲ ਪੂਰੇ ਪੂਰੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਉਥੇ ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦੇਵਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਫਲ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ (ਦਵਿਜ) ਯਜ్ఞ, ਦਾਨ, ਤੇ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਾਲ ਹੀ—even ਸ਼ੂਦਰ ਵੀ—ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਵੱਡੇ ਪਾਪੀ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਛੁਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਪੁੰਡਰੀਕ ਦੇ ਯਜ्ञ 'ਤੇ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖ ਕੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿਖੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਤੇ ਜਲਦੀ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਵਿਜ ਨੂੰ ਤਿਲ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਉਥੇ ਉਪਵਾਸ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਪੰਜਗਵ੍ਯ ਸੇਵਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਸਰੀਰ ਛੱਡਣ 'ਤੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਨੇੜੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੰਸ਼ ਚੋਰਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੂਦਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹੋਏ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਦਵਿਜ ਨੂੰ ਧਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਉਹ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਵਾਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਕਮਲ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਜਿਥੇ ਗੰਗਾ, ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਗੰਗੋਦਭੇਦ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਸਰਸਵਤੀ, ਉਸਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਜਲ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰਸਵਤੀ, ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਉਥੇ ਇਕ ਹੱਥ ਪਾਣੀ ਪੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਕੇ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਗੰਗਾ, ਮਿੱਤਰ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ—" "ਮੈਂ ਅਕੇਲੀ ਹਾਂ, ਵਿਛੁੜੀ ਹੋਈ ਹਾਂ; ਬਿਨਾਂ ਸਾਕਿਆਂ, ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ?" ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਗੰਗਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਰੋਂਦੇ ਅਤੇ ਦੁੱਖੀ ਵੇਖਿਆ। ਪੂਰਬ ਵੱਲੋਂ ਆ ਕੇ, ਗੰਗਾ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਮਿਲ ਕੇ ਗਲੇ ਲਾਇਆ। ਗੰਗਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਰੋ ਨਾ, ਮਹਾਨੇ; ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਮਿੱਤਰ।" "ਇਹ ਕੰਮ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ; ਇਸ ਲਈ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਇੱਥੇ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਏ ਹਨ।" "ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰੀਰ, ਮਨ, ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰ।" ਤਾਂ ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਧੀ, ਆਪਣੇ ਸਹੇਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਗਈ। ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਮੱਧਮ ਸਹੇਲੀਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇਹ ਮੁਲਾਕਾਤ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਧੀ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਕੇ ਖੜੀ ਹੋਈ, ਜਦਕਿ ਜਾਹਨਵੀ ਉੱਤਰ ਵੱਲ। ਫਿਰ, ਪੁਸ਼ਕਰ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਉਸਦੇ ਔਖੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ: "ਤੂੰ ਹੀ ਗਿਆਨ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਸਮਝ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਵਿਦਿਆ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਮਾਰਗ ਹੈਂ।" "ਤੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਉੱਚੀ ਸਥਿਰਤਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਬੁੱਧੀ, ਸਮਝ, ਆਨੰਦ ਤੇ ਧੀਰਜ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਸਿੱਧੀ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਸਵਧਾ, ਸਵਾਹਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਧਰਮ ਹੈਂ।" "ਸੰਧਿਆ, ਰਾਤ, ਤੇਜ, ਸ਼੍ਰੀ, ਬੁੱਧੀ, ਸ਼ਰਧਾ, ਸਰਸਵਤੀ, ਯਜ, ਗਿਆਨ, ਮਹਾਨ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਗਿਆਨ—ਇਹ ਸਭ ਤੇਰਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹਨ।" "ਜੋ ਪੁੱਛ-ਗਿੱਛ, ਜੀਵਿਕਾ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਤੂੰ ਹੈਂ। ਤੈਨੂੰ ਨਮਨ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀਆਂ ਵਾਲੀ; ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਹੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ।" "ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਹੇ ਪਾਪ ਨਾਸਣੀ; ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਦੇਵੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਉਹ ਭਗਤ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਕੇ, ਸਰਸਵਤੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਰੂਪ ਹੈ, ਸਭ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਖੜੀ ਹੋਈ। ਗਿਆਨਵਾਨ ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ। ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ "ਸ਼ੁੱਧਾਵਟ" ਹੈ, ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਤੀਰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਵੱਡੇ ਪਾਪੀ ਵੀ, ਸਿਰਫ਼ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਭੋਗੀਆਂ ਵਾਂਗ ਭੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।