ਜਦੋਂ ਵੀ ਸੂਰਜ, ਗੁਰੂ (ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ) ਜਾਂ ਚੰਨ ਤਿੰਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਿਨਾਂ ’ਚੋਂ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਉਪਸਥਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਤਿੰਨ ਨਕਸ਼ਤਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਥੇ, ਜੋ ਕੋਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਥ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਦਾਨ ਕਦੇ ਮੁੱਕਦਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਦਾਨ ਲਾਭ ਅਖੁੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਤੇ ਚੰਨ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਜੋੜ ਪੁਸ਼ਕਰ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲਭ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਪਿਤਰ-ਸਥਾਨ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਫਿਰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਪੁੰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕੀਤੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕੀਤੇ ਹੋਣ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਸਚੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਵਰਨਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹੋਰ ਇਸ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀ ਗਈ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਥਾਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਮੰਗਲਮਈ ਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ਕ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਉਦੁੰਬਰਾ ਵਣ ਤੋਂ ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀ ਆਈ। ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ, ਜੋ ਕਿ ਸਦਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪਸੰਦ ਹੈ, ਪੂਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ। ਦੱਖਣੀ ਪਹਾੜੀ, ਜੋ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਰੰਗ ਜਿਵੇਂ ਕਾਜਲ ਵਰਗਾ, ਨੀਲਾ-ਹਰਾ ਘਾਹ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਚੋਟੀ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕੌਮਲ ਕਮਲ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ। ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਚੋਟੀ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦਾ ਢੇਰ ਹੋਵੇ, ਉੱਚੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਕਦੰਬ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ, ਕੁਟਜ ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਸੀ। ਉਹ ਚੋਟੀ ਐਵੇਂ ਲੱਗਦੀ ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਥ ਦੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਵੇ, ਗੋਲ ਤੇ ਮਿੱਠੀ, ਜਿਵੇਂ ਨਾਰੀ ਦੇ ਉਭਰੇ ਹੋਏ ਸੁੰਦਰ ਅੰਗ। ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਉਹ ਚੋਟੀ ਸ਼੍ਰੀ ਫਲਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਭੰਵਰਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਕੋਕਲਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲ, ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪੂਕਾਰਾਂ, ਤੇ ਹੋਰ ਸੋਹਣੀਆਂ ਚਿੜੀਆਂ ਦੀ ਉਡਾਣ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਸਰਸਵਤੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਇਕ ਵੱਡੇ ਬਾਂਸ ਦੇ ਝਾੜ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਗਣ ਲੱਗੀ। ਪਰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੀ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਉਥੋਂ ਆਗੇ, ਉਹ ਦੇਵੀ ਖੁਦ ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਈ। ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਕਨਕਾ, ਸੁਪ੍ਰਭਾ, ਨੰਦਾ, ਪ੍ਰਾਚੀ ਵੀ ਪਰਗਟ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਪੂਸ਼ਕਰ ਵਿਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪੰਜ ਧਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸੁੰਦਰ ਤੀਰਥ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਦਰ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਥਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਸਿੱਧ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀ ਪਸੰਦ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਵਿੱਚ, ਸਰਸਵਤੀ ਹੀ ਧਰਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁਵਰਨ-ਭੂ ਦੇਵੀਆਂ ਦੇ ਤੀਰਥਾਂ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਲਾਭ ਕਦੇ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਥੇ ਅਨਾਜ ਤੇ ਤਿਲ ਦਾ ਦਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉਥੇ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਧਰਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਉਥੇ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਣ ਤੱਕ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਮਰਦ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਔਰਤ—ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਮਨ ਲਾ ਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਉਸਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਕਰਮ ਮੁੱਕਣ ਕਰਕੇ, ਚਾਹੇ ਸਥਾਵਰ ਜਾਂ ਜੰਗਮ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਜਬਰਦਸਤੀ ਯੱਗ ਦੇ ਦੁਲਭ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਨ ਨਦੀ ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਨ। ਉਹ ਧਰਮ ਫਲਾਂ ਦਾ ਜੰਗਲ, ਜਨਮ ਆਦਿ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਨਾਸਕ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਉੱਥੇ ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਦੇਵਤੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਫਲ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਦਿ) ਯੱਗ, ਦਾਨ ਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਾਲ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਪਾਪੀ ਵੀ ਪੂਸ਼ਕਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲਵੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਹ ਛੱਡਣ ਉੱਤੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਪੁੰਡਰੀਕ ਯੱਗ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉੱਥੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਤੇ ਜਲਦੀ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਤਿਲ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਉੱਥੇ ਉਪਵਾਸ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਸੇਵਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਦੇਹ ਛੱਡਣ ਉੱਤੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਨੇੜਲੇ ਲੋਕ, ਜੇਕਰ ਚੋਰਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਹੋਣ, ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਸ਼ੂਦਰ ਆਚਾਰ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ, ਉਹ ਮਰਨ ਉੱਤੇ ਰਥਾਂ ਉੱਤੇ, ਚੌਂਕਣੀਆਂ ਕਮਲਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸਨੀਆਂ ਤੇ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਜਿੱਥੇ ਗੰਗਾ, ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਗੰਗੋਦਭੇਦ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਸਰਸਵਤੀ, ਉਸਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਰੀ, ਤਾ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਮਿਲੇ। ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰਸਵਤੀ, ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਲੋਂ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਉਥੇ ਇਕ ਮੋਠੀ ਪਾਣੀ ਵੀ ਪੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਗੰਗਾ, ਦੋਸਤ, ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ—" "ਮੈਂ ਅਕੇਲੀ, ਵੱਖਰੀ ਹੋਈ ਹਾਂ; ਹੁਣ ਕਿਸ ਵਲ ਜਾਵਾਂ, ਮੇਰੇ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ, ਗੰਗਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਰੋਣ ਤੇ ਦੁਖੀ ਵੇਖਿਆ। ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਆ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਦੁਖੀ ਮਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਗੰਗਾ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾਈ, ਜੋ ਪੀੜਤ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਅੰਸੂ ਪੁੰਝ ਕੇ, ਗੰਗਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਰੋ ਨਾ, ਹੇ ਮਹਾਨ; ਤੂੰ ਇਕ ਕਠਿਨ ਕੰਮ ਕਰ ਲਿਆ, ਦੋਸਤ।" ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਇਹ ਕੰਮ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ ਸੀ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਇੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਬਾਣੀ, ਮਨ, ਦੇਹ ਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਕਰ; ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਧਰਮ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਕਥਾ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।