ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਉੱਠਿਆ। ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਆਓ, ਇਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰੀਏ, ਜੋ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨਾਲ ਭੀਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।" ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਨਾਲ ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਆਪਣੇ ਜਾਪ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਤਾ ਇੱਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਕੰਟਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਬਹੁਤ ਸਨ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਪੰਜ ਵਿਅਕਤੀ ਵੇਖੇ। ਉਹ ਸਭ ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਕਲ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਹਿਲ ਗਿਆ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਡਿਗਿਆ ਨਹੀਂ, ਅਟੱਲ ਖੜਾ ਰਿਹਾ। ਉਸਨੇ ਹਿੰਮਤ ਜੁਟਾ ਕੇ, ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਜੋ ਇੰਨੇ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਹੋ? ਕਿੱਥੋਂ ਆਏ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹਾਲ ਮਿਲਿਆ? ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਇੰਨੇ ਕਿਉਂ ਹੋ, ਅਤੇ ਕਿੱਧਰ ਨੂੰ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ?" ਉਹਨਾਂ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਅਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਭੁੱਖ ਤੇ ਤਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਾਂ, ਸਾਡੀ ਮੱਤ ਮਾਰੀ ਗਈ ਹੈ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।" "ਅਸੀਂ ਨਾ ਕਿਸੇ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ; ਅਸੀਂ ਆਸਮਾਨ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਜਾਂ ਸਵਰਗ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਜਿਹੜਾ ਤੂੰ ਦੁੱਖ ਆਖਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸੁੱਖ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸਵੇਰ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹਾਂ।" "ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਪਰਯੁਸ਼ਿਤਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਦਾ ਸੂਚੀਮੁਖ, ਤੀਜਾ ਸੀਘ੍ਰਗਾ, ਚੌਥਾ ਰੋਹਕਾ, ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਲੇਖਕਾ ਹੈ।" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਹਨ? ਤੁਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ?" ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਤਾਜ਼ਾ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਸਾ ਹੋਇਆ ਦਿੰਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਪਰਯੁਸ਼ਿਤਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਨੇ ਭੁੱਖੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੂਈ ਨਾਲ ਚੁਭਾਇਆ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸੂਚੀਮੁਖ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਜਦੋਂ ਕਦੇ ਭੁੱਖਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦਾ, ਮੈਂ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਉਥੋਂ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਸੀਘ੍ਰਗਾ ਆਖਦੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀ ਛੱਤ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਸੁਆਦਲੇ ਪਦਾਰਥ ਖਾਂਦਾ ਸੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਰੋਹਕਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਜਦੋਂ ਭਿੱਖ ਮੰਗੀ ਜਾਂਦੀ, ਇਹ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦਾ ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਖੁਰਚਦਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਾਪੀ ਲੇਖਕਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਲੇਖਕਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਤੁਰਦਾ ਹੈ, ਰੋਹਕਾ ਉਲਟਾ ਹੋ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੂਚੀਮੁਖ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਲੰਗੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਸੂਈ-ਜਿਹਾ ਮੂੰਹ ਬਣ ਗਿਆ।" "ਜੋ ਬਿਆਸਾ, ਲਟਕਦੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲਾ, ਲੰਬੋਦਰਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਵੱਡੇ ਅੰਡਕੋਸ਼ ਤੇ ਮੋਟੇ ਹੋਠ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਇਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਕਰਕੇ ਹੀ ਹੋਇਆ।" "ਇਹ ਸੀ ਸਾਡੀ ਕਹਾਣੀ, ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ। ਜੇ ਤੇਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਪੁੱਛ, ਅਸੀਂ ਜਵਾਬ ਦੇਵਾਂਗੇ।" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜਗਤ ਵਿਚ ਖਾਣੇ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਵੀ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਖਾਂਦੇ ਹੋ?" ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸਾਡਾ ਖਾਣਾ ਸੁਣ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਦੋਸ਼ ਦੇਵੇਂਗਾ।" "ਪ੍ਰੇਤ ਉਹ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਸਫਾਈ ਨਹੀਂ, ਕਫ਼, ਪਿਸ਼ਾਬ, ਗੰਦਗੀ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮੈਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ।" "ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਪਾੜ ਕੇ ਜਾਂ ਫੈਂਕ ਕੇ ਜਾਂ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਾਂ ਗੰਦਗੀ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਖਾਣਾ ਹੈ, ਪ੍ਰੇਤ ਉਹੀ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਜੋ ਮਨ ਤੇ ਲਜਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਨ ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਾਲਾ, ਨ ਦਾਨ-ਪੂਜਾ ਵਾਲਾ ਖਾਣਾ ਹੈ, ਪ੍ਰੇਤ ਉਹ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਜਿੱਥੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨਹੀਂ, ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਹਕ਼ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਲਾਲਚ ਵਧੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਥੇ ਪ੍ਰੇਤ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖਾਣੇ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਸ਼ਰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾੜਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।" "ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਵ੍ਰਤਾਂ ਤੇ ਅਡਿੱਠ ਹੈਂ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਪ੍ਰੇਤ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਤਪਸਵੀ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਪ੍ਰੇਤ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ ਜਾਂਦਾ।" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨਿਯਮਤ ਵ੍ਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਏਕਰਾਤ੍ਰ, ਦਵੀਰਾਤ੍ਰ, ਕ੍ਰਿਚ੍ਰ, ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਆਦਿ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ।" "ਜੋ ਰੋਜ਼ ਤਿੰਨ, ਪੰਜ ਜਾਂ ਇੱਕ ਅੱਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ।" "ਜੋ ਆਦਮੀ ਇੱਜ਼ਤ ਤੇ ਅਪਮਾਨ, ਸੋਨੇ ਤੇ ਮਿੱਟੀ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਤੇ ਮਿਤਰ, ਸਭ ਵਿਚ ਇਕਸਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ।" "ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਅਤਿਥੀਆਂ, ਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ।" "ਚੌਥ ਚੰਦ੍ਰ ਦੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਲਾਲ ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜੇ ਕੋਈ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰੇ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।" "ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਵੈਰਾਗੀ, ਮਾਫ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਦਾਨੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ।" "ਜੋ ਗਾਂਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਤੀਰਥਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਤੇ ਯੋਗ੍ਯ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ।" ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਅਸੀਂ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਸੁਣੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਕਿ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਕੋਈ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਖਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਭੋਜਨ ਪੇਟ ਵਿਚ ਹੋਣ ਤੇ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਾਂ, ਪਿਓ, ਭਰਾ, ਭੈਣ ਜਾਂ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਵੇਖੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਵਰਜਿਤ ਯਜਨ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਨਿਯਤ ਯਜਨ ਛੱਡ ਕੇ, ਜਾਂ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਜਮ੍ਹਾਂ ਪਈ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਚੁਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਦਾ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੋੜਦਾ ਜਾਂ ਝੂਠ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਕਰਦਾ, ਗਾਂ ਮਾਰਦਾ, ਚੋਰ ਹੈ, ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਵਾਲਾ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਅਵੈਧ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦਾ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਂ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਛੀਨ ਲੈਂਦਾ, ਉਹ ਵੀ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਬਾਰੇ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।