ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਜੀ ਨੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੂੰ ਮੁੜ ਕਦੇ ਭਟਕਾਵੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪਵੇਂਗਾ।" ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਕੋਈ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਉਪਾਅ ਨਾਲ ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸਤਸੰਗਤਿ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ-ਜਨਮ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉੱਚੇ ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਾਲਾ, ਹਰ ਥਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਸਦਾ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਨਿੱਤ ਸਵਾਧਿਆਇ ਕਰਦਾ, ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲਗਨ ਸੀ ਅਤੇ ਜਾਪ-ਤਪ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦਾ। ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਧੀਰਜ, ਦਇਆ, ਖਿਮਾ ਅਤੇ ਸਤਿਆ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਮਨ ਅਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਨਰਮੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ, ਤਪਸਿਆ ਅਤੇ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਲਗਿਆ ਰਹਿੰਦਾ, ਪਿਤਰ ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਕ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁਰਖ਼ਰੂ ਸੀ। ਪਰਲੋਕ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਸੱਚਾਈ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਗ, ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਆਦਰ-ਸੱਤਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਦਾਨ, ਯਜ, ਦਵੈਤ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਗਨ ਅਤੇ ਸਵਾਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰਿਕ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਲ ਬਿਤਾ ਲਏ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਆਇਆ: "ਆਓ, ਇਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰੀਏ।" ਉਹ ਸਵੇਰੇ ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਨਾਲ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਜਾਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਰਾਹ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਉਹਨੇ ਅੱਗੇ ਪੰਜ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਵੇਖੇ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਕਾਂਟਿਆਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਥੇ ਪੰਛੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭਿਆਨਕਤਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਦਿਲ ਹੌਲੀ ਜਿਹਾ ਕੰਬਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਅਡਿੱਗ ਖੜਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਹੌਸਲਾ ਜੁਟਾ ਕੇ, ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲਿਆ: "ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਜੋ ਇੰਨੇ ਵਿਅੰਗ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਹੋ? ਕਿੱਥੋਂ ਆਏ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਇਹ ਹਾਲਤ ਹੋਈ? ਸਾਰੇ ਏਵੇਂ ਕਿਉਂ ਹੋ, ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ?" ਉਹ ਪੰਜ ਪ੍ਰੇਤ ਬੋਲੇ, "ਅਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਵੱਡੇ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਾਂ, ਸਾਡੀ ਮੱਤ ਮਾਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ, ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ। ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਨਾ ਕੋਈ ਖੇਤਰ, ਨਾ ਆਕਾਸ਼, ਨਾ ਧਰਤੀ, ਨਾ ਸਵਰਗ। ਜਿਹਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਦੁੱਖ ਆਖਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਸਾਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਵੇਰ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। "ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਪਰਿਉਸ਼ਿਤਾ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਸੂਚੀਮੁਖਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਸ਼ੀਘਰਗਾ, ਰੋਹਕਾ, ਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਲੇਖਕਾ।" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰੇਤ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹੋਏ, ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਹਨ? ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਨਾਮ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ?" ਪ੍ਰੇਤ ਬੋਲੇ, "ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਾਜਾ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬਾਸੀ ਖਾਣਾ ਦਿੰਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਪਰਿਉਸ਼ਿਤਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਹਨੇ ਕਈ ਭੁੱਖੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੂਈ ਨਾਲ ਚੁਭਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸੂਚੀਮੁਖਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਭੁੱਖਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੰਗਦਾ, ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੀਘਰਗਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਰੋਹਕਾ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀ ਛੱਤ ਉੱਤੇ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਚੰਗਾ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਚਿੰਤਤ ਰਹਿੰਦਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਰੋਹਕਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਕਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦਾ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮੰਗਦਾ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਖੁਰਚਦਾ, ਇਹ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਾਪੀ ਹੈ। "ਲੇਖਕਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਇਥੋਂ ਜਾਂਦਾ, ਰੋਹਕਾ ਉਲਟਾ ਸਿਰ ਕਰਕੇ ਜਾਂਦਾ, ਸੂਚੀਮੁਖਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲੰਗੜਦਾ ਹੋਇਆ, ਸੂਈ-ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਬਾਸੀ, ਲਟਕਦੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲਾ, ਲੰਬੋਦਰਾ ਨਾਂ ਨਾਲ, ਮੋਟੇ ਹੋਠਾਂ ਤੇ ਚੌੜੇ ਅੰਡਕੋਸ਼ਾਂ ਵਾਲਾ, ਇਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਕਰਕੇ ਹੋਇਆ। "ਸਾਡੀ ਕਹਾਣੀ ਤੇ ਇਸਦੇ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ, ਹੋਰ ਪੁੱਛਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪੁੱਛੋ, ਅਸੀਂ ਉੱਤਰ ਦੇਵਾਂਗੇ।" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਖਾਣੇ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਵੀ ਸੱਚ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਖਾਂਦੇ ਹੋ?" ਪ੍ਰੇਤ ਬੋਲੇ, "ਸਾਡਾ ਖਾਣਾ ਸੁਣ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰੇਂਗਾ। ਅਸੀਂ ਉਹ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਂਦੇ ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਸਫ਼ਾਈ ਨਹੀਂ, ਜਿੱਥੇ ਕਫ਼, ਪਿਸ਼ਾਬ, ਗੰਦਗੀ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਗਲਤ-ਚੀਜ਼ਾਂ ਹੋਣ। ਅਸੀਂ ਉਹ ਖਾਂਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ, ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਸੁੱਟਿਆ, ਜਾਂ ਜੁਠਾ ਹੋਇਆ, ਜਾਂ ਗੰਦ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਅਸੀਂ ਉਹ ਖਾਂਦੇ ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਲਾਜ ਨਹੀਂ, ਨਾਂ ਹੀ ਕੋਈ ਨਿਯਮ ਜਾਂ ਵ੍ਰਤ ਹੋਣ। ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਂਦੇ ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨਹੀਂ, ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਹੋਵੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਲਾਲਚ ਵਧੇ ਹੋਣ। "ਮੇਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਪਾਪੀ ਖਾਣਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। "ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਾਂ, ਹੇ ਵ੍ਰਤਧਾਰੀ, ਪ੍ਰੇਤ-ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਬਚਿਆ ਜਾਵੇ? ਦੱਸੋ, ਹੇ ਤਪਸਵੀ, ਕਿਹੜਾ ਰਾਹ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰੇਤ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ?" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨਿਯਮਤ ਇਕ ਰਾਤ, ਦੋ ਰਾਤ, ਕ੍ਰਿਚ੍ਰ, ਜਾਂ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਗੇ ਵ੍ਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ। ਜੋ ਨਿੱਤ ਤਿੰਨ, ਪੰਜ ਜਾਂ ਇਕ ਅੱਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਜੋ ਇੱਜ਼ਤ-ਅਪਮਾਨ, ਸੋਨੇ-ਮਿੱਟੀ, ਦੁਸ਼ਮਣ-ਮਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭੀ ਪ੍ਰੇਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਜੀ ਨੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੀ ਦੁਖ ਭਰੀ ਕਹਾਣੀ, ਉਸਦੇ ਕਾਰਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਪੂਰੇ ਮਨੋਯੋਗ ਨਾਲ ਸੁਣਾਇਆ।