ਇਕ ਵਾਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਡੱਸ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋ। ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਵੇਲੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹੋ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੇ ਭਿਆਨਕ ਕੋਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੁ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਵੰਸ਼ ‘ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਵਿਨਾਸ਼ ਆਵੇਗਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਚੰਦਰ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਾਜਾ, ਜਨਮੇਜਯਾ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਾਗ-ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਾੜ ਦੇਵੇਗਾ। ਫਿਰ, ਗਰੁੜ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਮਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਵੇਗਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਦੁਸ਼ਟ ਮਨ ਵਾਲੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ।” ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਾਗ ਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, ਇੰਨਾ ਤੱਕ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹੀ ਬਚ ਗਿਆ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸੱਪ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ ਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਸਾਡਾ ਸੁਭਾਉ ਹੀ ਵਕੜਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਸਾਨੂੰ ਵਿਸ਼ ਭਰਪੂਰ, ਨਿਰਦਈ ਤੇ ਡੱਸਣ ਵਾਲਾ ਬਣਾਇਆ, ਫਿਰ ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਕਿਉਂ ਸ਼ਾਪ ਦਿੰਦੇ ਹੋ?” ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਜੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਕੜੇ ਸੁਭਾਉ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ, ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਇਆ? ਤੁਸੀਂ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੋ।” ਸੱਪਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਿਬ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੇ ਸਾਡੇ ਵਾਸਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੱਦਾਂ ਤੇ ਥਾਵਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰੋ, ਕੋਈ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰੋ। ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜਨਮੇਜਯਾ ਸਾਨੂੰ ਨਾਗ-ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਨਾਸ ਕਰੇਗਾ, ਉਹ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਪੂਰਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ।” ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜਰਤਕਾਰੂ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਖਿਆਤ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਨਮ ਲਵੇਗਾ। ਜਰਤਕਾਰੂ ਕੁਆਰੀ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਨਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੁਹਾਡੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇਗਾ। ਇਉਂ ਮੈਂ ਨਾਗਾਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।” ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, “ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ: ਤੁਸੀਂ ਸੂਤਲ, ਵਿਤਲ ਅਤੇ ਤਲਾਤਲ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਓ। ਉਥੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਅਨੇਕ ਸੁਖ ਭੋਗੋਗੇ। ਉਥੇ ਸੱਤਵੇਂ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹੋ; ਫਿਰ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੁ ਦੇ ਯੁੱਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ‘ਚ ਕਸ਼੍ਯਪ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਵੰਸ਼ਜ ਉੱਭਰੇਗਾ। ਉਹ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ, ਸੁਪਰਨ (ਗਰੁੜ), ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਫਿਰ ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਗਰੁੜ ਖਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜੇ ਨਾਗ ਨਿਰਦਈ ਤੇ ਉਤਪਾਤੀ ਹਨ, ਉਹ ਅਪਣਾ ਅੰਤ ਪਾ ਲੈਣਗੇ। ਤੁਸੀਂ ਸਮੇਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਖਾਓ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ, ਤਦ ਵੀ। ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਮੰਤ੍ਰਾਂ, ਦਵਾਈਆਂ, ਗਰੁੜ ਚਿੰਨ੍ਹ ਜਾਂ ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਡਰੋ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ ‘ਤੇ ਸਾਰੇ ਨਾਗ ਸੂਤਲ ਲੋਕ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਥੇ ਉਹ ਰਸਾਤਲ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹੋਏ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਸ਼ਾਪ ਅਤੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੋਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਵਸਣ ਲੱਗੇ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਫਿਰ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ, “ਭਾਰਤ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਪਾਂਡਵ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਸੇ ਦਿਵ੍ਯ ਯੋਜਨਾ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰੇਗਾ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਭ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਚਿਯਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਪੂਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਪ ਕਿਉਂ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ? ਵਿਸ਼ਵਚਿਨ ਦੇਵਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਚਿਨ, ਵੈਰਾਜਾ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਯਜਨਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਆਓ, ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੀਏ; ਜੇ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦੇਣਗੇ।” ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨਿਰਣੈ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਨਾਗ ਪੁਸ਼ਕਰ ਚਲੇ ਗਏ। ਯਜਨਾ ਦੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਪਥਰਾਂ ਵਾਲੀ ਢਲਾਨ ਤੇ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਲੱਗੇ। ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਉੱਤਰ ਵੱਲੋਂ ਠੰਡੀ ਧਾਰਾਂ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਤੋ ਬਾਅਦ, ਹੇ ਭਾਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਾਗ-ਤੀਰਥ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਨਾਗ-ਕੁੰਡ ਕਿਹਾ, ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਨਦੀ ਆਖਿਆ। ਉਹ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲਾਂ ਵਾਲਾ ਸਥਾਨ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਪੰਜਵੇਂ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤਿੱਥ ਨੂੰ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾਗ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਜਿਹੜੇ ਉਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਲੀਏ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਲੋਕ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਫਿਰ ਉਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੋਹਰਾਈਆਂ: “ਉਹ ਪੰਜਵੀਂ ਤਿੱਥਿ ਸ਼ੁਭ ਹੈ, ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸੇ ਦਿਨ ਨਾਗਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜੋ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ ਤੇ ਤਿੱਖੇ ਤੇ ਖੱਟੇ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਪਰੇਹਜ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਨਾਗ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।” ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪੁਛਿਆ, “ਸ਼ਿਵਦੂਤੀ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਤੇ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ?” ਪੁਲਸਤਯ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਸ਼ਿਵਾ, ਆਪਣੀ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਤਪ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਕੇ, ਨੀਲੇ ਪਹਾੜ ਤੇ ਪਹੁੰਚੀ। ਉਸ ਦੀ ਜਟਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਕਤੀ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ। ਸੁਣੋ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਸੀ: ‘ਮੈਂ ਲੰਬੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਖਾ ਜਾਵਾਂਗੀ।’ ਇਸ ਨਿਰਣੈ ਨਾਲ, ਉਹ ਉਜਲੀ ਦੇਵੀ ਪੰਜ ਅੱਗੀਆਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ। ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਉਹ ਦੇਵੀ ਪਰਮ ਤਪ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਰੁਰੂ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਅਸੁਰ, ਜਿਸਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਤੋਂ ਵਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ‘ਰਤਨ’ ਨਾਮਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ, ਤੇ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਅਸੁਰ ਵਲੋਂ ਵੱਡੀ ਇੱਜ਼ਤ ਮਿਲਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਦੂਜੇ ਨਾਮੁਚੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਚਲਿਆ ਗਿਆ।