ਇੱਕ ਵਾਰ, ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੇ ਵਿ्णੂ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਇਰਾਦੇ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।” ਵਿ्णੂ, ਉਸ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਚੁੱਪ ਰਹੇ। ਫਿਰ, ਵਿ्णੂ ਨੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਬੋਲੋ, ਹੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਵਰ ਦਿਆਂ? ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਜੋ ਪਾਣੀ ਹੈ, ਉਹ ਤੂੰ ਹੀ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।” “ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਵਰ ਮੰਗਣ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ, ਅਸੀਸਾਂ ਲੈਣ ਲਈ ਤਿਆਰ। ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਮੰਗ ਲੈ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ।” ਦਾਨਵ ਨੇ ਵਿ्णੂ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ, “ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਭਗਤੀ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ; ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਸਿਰਫ ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਥੀਂ ਹੋਵੇ।” ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਸ਼੍ਵੇਤਦਵੀਪ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਜੋ ਤਪਸਵੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਪਹੁੰਚਣਾ ਔਖਾ ਹੈ।” ਵਿ्णੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਉਸ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਕਲਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਰਹੋ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਵਾਰਾਹ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਆਵਾਂਗਾ, ਤਦ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰਾਂਗਾ, ਜਦ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਵੇਂਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਾਨਵ ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਹਟ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਵਾਮਨ ਨੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਜਦ ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਵਿ्णੂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਈ; ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਬਾਸਕਲੀ, ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ; ਇੰਦਰ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪ੍ਰਗਟਾਈ 'ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ' ਕਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਗੰਗਾ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਾ, ਵਿ्णੂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਤੈਨੂੰ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਹੈ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਦੇ ਸੁਪਨੇ, ਡਰਾਉਣੇ ਵਿਚਾਰ, ਔਖੇ ਕੰਮ, ਤੇ ਪੁੱਨ-ਪਾਪ—ਇਹ ਸਭ ਵਿ्णੂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਛੇਤੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਪਾਪੀ ਜੀਵ ਹਨ, ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਭੀਸ਼ਮ, ਵਿ्णੂ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਰੂਹਾਨੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਸੁਖਮਤਾ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤ੍ਰਿਪੁਸ਼ਕਰਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਕੇ, ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਉੱਥੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿ्णੂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਬਾਸਕਲੇ ਦੀ ਬਾਂਧਣ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਰੂਪ, ਜਦ ਬਲੀ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ, ਵਾਕਈ ਅਦਭੁਤ ਹੈ। ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਇਹ ਸੁਣ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ; ਕਿ ਬਲੀ, ਵਿਰੋਚਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਅਜੇ ਵੀ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਨਾਗ-ਤੀਰਥ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ, ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਕਿਹੜੀ ਹੈ? ਇੱਥੇ ਸ਼ਿਵਦੂਤੀ ਕਿਵੇਂ ਆਈ, ਤੇ ਕਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਬਣਾਇਆ? ਕਿਸ ਨੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਿਆਇਆ? ਇਹ ਸਭ ਦੱਸੋ, ਤੇ ਬਾਸਕਲੇ ਦੀ ਬਾਂਧਣ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ? ਪਹਿਲਾਂ ਵਿ्णੂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਤਿਆ, ਦੂਜਾ ਕਾਰਣ ਕੀ ਸੀ ਜਿਸ ਲਈ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਐਸਾ ਕੀਤਾ? ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸਭ ਸਹੀ ਜਾਣਦੇ ਹੋ; ਜਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਵਰਨਨ ਕਰੋ। ਇਹ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਸੁਭਾਗਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਲਈ ਪਾਪ ਨਾਸਕ ਹੈ। ਪੁਲਸਤਯ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸਵਾਲ ਜਿਗਿਆਸਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛੇ ਹਨ; ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਜਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਦੱਸਾਂਗਾ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ। ਇੱਥੇ ਬਾਸਕਲੇ ਦੀ ਬਾਂਧਣ ਵਿ्णੂ ਦੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਹੋਈ; ਇਹ ਸਭ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣ ਲਿਆ, ਤੇ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਹੇ ਭੀਸ਼ਮ, ਜਦ ਵੈਵਸਵਤ ਯੁਗ ਆਇਆ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਲੀ ਨੇ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਤੇ ਵਿ्णੂ, ਮਹਾ-ਪ੍ਰਭੂ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ। ਬਲੀ, ਇਕੱਲਾ ਯੱਗ ਕਰਨ ਗਿਆ, ਤੇ ਓਹ ਉਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ; ਫਿਰ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਫਿਰੇ। ਵਾਮਨ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀ, ਹੇ ਰਾਜਾ; ਫਿਰ, ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਬਣ ਕੇ, ਵਾਮਨ ਵਾਮਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਇਆ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਉਤਪੱਤੀ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ, ਹੇ ਕੁਰੁ-ਵੰਸ਼ੀ; ਹੁਣ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਤੀਰਥ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਮਹਾ-ਵ੍ਰਤਧਾਰੀ। ਅਨੰਤ, ਵਾਸੁਕੀ, ਤੇ ਮਹਾ-ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਤਕਸ਼ਕ, ਨਾਗਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਕਰਕੋਟ, ਤੇ ਦੂਜਾ ਪਦਮ, ਮਹਾਪਦਮ, ਸ਼ੰਖ, ਕੁਲਿਕ, ਤੇ ਅਪਰਾਜਿਤ—ਇਹ ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਹਨ, ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਭਰਿਆ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਲਾਦ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਭਰਿਆ ਗਿਆ; ਇਹ ਟੇਢੇ, ਡਰਾਉਣੇ ਕੰਮ ਵਾਲੇ, ਤੇਜ਼-ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ। ਜਦ ਇਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਡੰਸਦੇ ਹਨ, ਇਕ ਪਲ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਖ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਸਿਰਫ਼ ਦੇਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਜਾ। ਰੋਜ਼-ਰੋਜ਼, ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਨਾਸ ਹੋਣ ਲੱਗਾ; ਆਪਣੀ ਤਬਾਹੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਲੋਕ ਸਭ ਥਾਂ ਮਰ ਗਏ। ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪ੍ਰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਗਏ। ਪੁਰਾਣੇ, ਕਮਲ-ਜਨਮ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੇ ਉੱਚੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਉਤਪਾਦਕ ਹੋ। ਸਾਨੂੰ ਤੇਜ਼-ਦੰਦ ਵਾਲੇ ਮਹਾ-ਨਾਗਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਓ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ; ਹਰ ਰੋਜ਼, ਅਸੀਂ, ਬੇਚਾਰੇ, ਡਰਾਉਣੇ ਡਰ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਮਨੁੱਖ, ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ, ਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਰਾਖ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੀ ਰਚਨਾ ਨਾਗਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਾਸ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਜੋ ਯੋਗ ਹੈ, ਕਰੋ, ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ।” ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਾਓ, ਰੋਗ ਤੇ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ, ਜੋ ਅ-ਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ; ਜੀਵ, ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਆਤਮ-ਜਨਮ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦ ਜੀਵ ਚਲੇ ਗਏ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਫਿਰ, ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ, ਉਹ ਨੇ ਵਾਸੁਕੀ ਆਦਿ ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਰੋਜ਼-ਰੋਜ਼, ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੰਦ-ਕਰਮ ਵਾਲੇ ਨਾਗ ਖਾ ਰਹੇ ਹਨ।