ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਦੋਂ ਬਾਸਕਲੀ ਨੇ ਭਗਵਾਨਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਇਹ ਵਾਪਸ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ, ਮਿਹਰ ਕਰੋ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰੋ," ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸਦੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਉਸ਼ਨਾ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਹੋ, ਰਾਜਧਰਮ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ। ਪਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਕਦੋਂ, ਕਿਸ ਨੂੰ, ਕੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਭ ਗੱਲਾਂ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਠੀਕ ਤੇ ਗਲਤ ਹੈ, ਉਹ ਸਮਝਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਰਵੋਚਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਗੱਲ ਯਾਦ ਰੱਖੋ ਕਿ ਜਦ ਇਹ ਵਚਨ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੁਸੀਂ ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਆ ਜਾਵੋਗੇ। ਇਹ ਜੋ ਬਟੂ ਵੈਸੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਇਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਨਿੱਤ ਵਿਅਪਕ ਵਿਸ਼ਣੂ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਕੁਝ ਨਾ ਦਿਓ, ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਵੀ ਇਸੇ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਤੇ ਉਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਨਾਸ ਕੀਤਾ, ਮਾਂ-ਪਿਉ ਅਤੇ ਸਾਕਿਆਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ ਹੈ; ਪਿਛਲੇ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰੇਗਾ। ਇਹ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਇਹ ਸਿਰਫ ਇੰਦਰ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੀ ਕਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਲਾਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਨੇ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਟੂ ਬਣਾਕੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਹੋਰ ਕੀ ਕਹੀਏ? ਇਸਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਮੱਖੀ ਦੇ ਚਾਪ ਜਿੰਨੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ—ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਸੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰੰਤੂ, ਜਦ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਆਖਿਆ, ਤਦ ਵੀ ਬਾਲੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਜੋ ਕੁਝ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਧਰਮ ਲਈ ਦਿੱਤਾ। ਵਚਨ ਨਿਭਾਉਣਾ ਹੀ ਸੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਿੱਤ ਕਰਤਵ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਥੋਂ ਵਧ ਕੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜੇ ਇਹ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਕੁਝ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਹੋਰ ਵੀ ਧੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਸਨੂੰ ਯੋਗੀਆਂ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੱਗ ਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ, ਉਹ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਕੂਸ਼ਾ ਤੇ ਪਾਣੀ ਹੱਥ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਪਰਮਾਤਮਾ, ਅਮਰ ਹੋ ਕੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ, ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਜਨਮਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਇਥੇ ਕੀ ਕਰੀਏ? "ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵੀ ਘਰ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਖਾਲੀ ਹੱਥ ਨਾ ਵਾਪਸ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ, ਹੇ ਗੁਰੂ, ਮੈਂ ਆਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜੇ ਲੋੜ ਪਈ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਵੀ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ; ਵਾਮਨ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦਾ ਸਵਰਗ ਵੀ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ। ਜੋ ਦਾਨ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਏ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਦਾਨ ਹੈ; ਜੋ ਦਾਨ ਹਾਨੀ ਕਰੇ, ਉਹ ਦਾਗੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਪੁਰੋਹਿਤ ਲਜਜਤ ਹੋ ਕੇ ਚੁੱਪ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਾਸਕਲੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਮੰਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਹੀ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।" ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜੇ ਮੈਂ ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਜ਼ਮੀਨ ਦਿਆਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਲਾਜ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇਗੀ।" ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ, ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਤਿੰਨ ਕਦਮ ਜ਼ਮੀਨ ਮੰਗੀ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਇਸ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਮੰਗਿਆ ਹੈ।" "ਹੇ ਦਾਨੂ ਪੁੱਤਰ, ਤੁਸੀਂ ਮੰਗੇ ਗਏ ਹੋ, ਇਹ ਵਰ ਦਿਓ।" ਬਾਸਕਲੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਵਾਮਨ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਜ਼ਮੀਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ।" "ਉਥੇ, ਤੁਸੀਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੁਖ ਨਾਲ ਵੱਸੋ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਬਾਸਕਲੀ ਨੇ ਵਾਮਨ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਜ਼ਮੀਨ ਦਿਤੀ। ਫਿਰ, ਜਲ ਰੂਪ ਸੰਕੇਤ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; "ਹਰੀ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ।" ਜਦ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਹਰੀ ਨੇ ਵਾਮਨ ਦਾ ਰੂਪ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਹਰੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪੈਰ ਪਾਇਆ। ਯਜ੍ਯ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਆਸਥਾਨ ਉਸਦੇ ਖੱਬੇ ਪੈਰ ਹੇਠਾਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਪੈਰ ਸੂਰਜ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ। ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਦੂਜਾ ਪੈਰ ਧ੍ਰੁਵ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਤੇ ਤੀਜੇ ਪੈਰ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਅਦਭੁਤ ਕਰਤਬ ਵਾਲੇ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਉਸਦੇ ਵੱਡੇ ਪੈਰ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਅੰਡ ਤੋੜਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਥੋਂ ਵੱਡਾ ਪਾਣੀ ਨਿਕਲਿਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਵੀ, ਵਗਾ ਲੈ ਗਿਆ। ਇਹ ਧਾਰਾ ਧ੍ਰੁਵ ਲੋਕ, ਸੂਰਜ ਲੋਕ ਤੇ ਯਜ੍ਯ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਲੰਘਦੀ ਹੋਈ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਚਰਨ ਚਿੰਨ੍ਹ ਧੋਏ ਗਏ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿਹੜੇ ਚਰਨ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਉਹ ਵੈਸ਼ਣਵ ਚਿੰਨ੍ਹ ਕਹਾਏ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਉਥੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਉਸ ਸੰਤ ਸਰੋਵਰ ਵਿਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਯ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਤੇ ਇਕੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੇ ਸੰਗ ਨਾਲ ਵੈਕੁੰਠ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਸੌ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਵੱਡੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਭੋਗ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਹ ਧਰਤੀ ਤੇ ਚਕਵਰਤੀ ਰਾਜਾ ਜੰਮਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਭੀਸ਼ਮ, ਜੋ ਜਲ ਉਸ ਵੱਡੇ ਪੈਰ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ, ਉਹ ਵੈਸ਼ਣਵੀ ਨਦੀ ਕਹਾਈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਚਰਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੁਪਦੀ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰਾ ਤ੍ਰੈਲੋਕ, ਚਲਤ ਤੇ ਅਚਲਤ, ਪਰਿਵੇਸ਼ਿਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਪੈਰ ਦੀ ਨੋਕ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਨਦੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੁਪਦੀ ਨਦੀ ਬਣੀ। ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਨਦੀ ਰਾਹੀਂ, ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ, ਚਲਤ ਤੇ ਅਚਲਤ, ਵਿਅਪਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਸਭ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ। ਫਿਰ ਵਾਮਨ ਨੇ ਬਾਸਕਲੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੇ ਪੈਰ ਪੂਰੇ ਕਰੋ।" ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਬਾਸਕਲੀ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦੇ ਸਕਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਦਾਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਜਨਮਜਾਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਅਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਖੁਦ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਣੇ।" "ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਜਿੰਨੀ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਉਨੀ ਹੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ," ਬਾਸਕਲੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜਿੰਨੀ ਧਰਤੀ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ।" "ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਾਇਆ, ਉਹ ਮੈਂ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ; ਧਰਤੀ ਛੋਟੀ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਵਿਅਪਕ ਹੋ, ਪਰ ਮੈਂ ਹੋਰ ਧਰਤੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕਦਾ।