ਜਦੋਂ ਯੁੱਧਭੂਮੀ 'ਤੇ ਇੰਦ੍ਰ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਵਜਰ ਫੜਕੇ ਅਤੇ ਐਰਾਵਤ ਹਾਥੀ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋਏ, ਤਦੋਂ ਸਾਰੇ ਦਾਨਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਇੰਦ੍ਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਾਕਤਵਰ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਲ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਹਜ਼ਾਰਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੈਂ ਕੀ ਹੀ ਗਿਣਤੀ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ? ਇੰਦ੍ਰ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹੋ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮਾਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਵੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਇਸ 'ਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਪਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੇਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਉਂ ਕੀਤੀ? ਮੇਰੀਆਂ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ, ਗਾਂਵਾਂ, ਹੋਰ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦੌਲਤ ਹੈ, ਇ enna ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਰਾਜ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਇਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਸ਼ਕ੍ਰਾ (ਇੰਦ੍ਰ) ਮੇਰੇ ਘਰ ਆ ਕੇ ਕੋਈ ਦਾਨ ਬਾਸਕਲੀ ਤੋਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮੈਂ ਨਾ ਦੇ ਸਕਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੇਰੇ ਤੇ ਮੇਰੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਲਈ ਸ਼ਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇਗੀ। ਹੋਰ ਕੋਈ ਭੀ ਮੰਗਣ ਵਾਲਾ ਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਪਰ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ, ਇੱਥੇ ਕਦੇ ਵੀ ਸੰਕੋਚ ਨਾ ਕਰੋ। ਇੰਦ੍ਰ, ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਧਰਤੀ ਦੇਣ ਲਈ ਤੇਰੇ ਮੰਗਣ 'ਤੇ, ਮੈਨੂੰ ਵੱਡੀ ਲਾਜ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਧੀਆ ਪਿੰਡ, ਇੰਦ੍ਰ ਦਾ ਸਵਰਗ, ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ, ਧਰਤੀ, ਦੌਲਤ, ਤੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਨਾਰੀਵਾਂ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਤਾਂ ਬੁੱਢੇ ਵੀ ਨੌਜਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਤੇ ਇਹ ਨਾਰੀਵਾਂ ਵੀ ਮੈਂ ਵਾਮਨ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਮੇਰੀ ਵੱਲੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਉੱਤੇ, ਇੰਦ੍ਰ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਰੱਖੋ। ਜਦੋਂ ਬਾਸਕਲੀ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸਦੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਉਸ਼ਨਾ ਨੇ, ਜੋ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਰਾਜਾ ਹੈਂ, ਰਾਜਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੈਂ, ਪਰ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਕਦੋਂ ਤੇ ਕਿਸ ਨੂੰ ਕੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਜੋ ਠੀਕ ਤੇ ਗਲਤ ਹੈ, ਉਹ ਵੇਖੀਦਾ ਹੈ। ਇੰਦ੍ਰ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਪਾ ਲਿਆ, ਪਰ ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਦਾਨ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਇਹ ਜੋ ਬੌਣਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਇਆ ਹੈ, ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੈ। ਤੂੰ ਇਸਨੂੰ ਕੁਝ ਨਾ ਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸਨੇ ਮਾਰਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਤੇਰਾ ਵੈਰੀ, ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਦਾ ਘਾਤਕ, ਤੇਰੀ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਸਦਾ ਇੰਦ੍ਰ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਤੇ ਬੌਣੇ ਦੀ ਆਕृति ਧਾਰਣ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਦੇ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੱਖੀ ਦੇ ਪੈਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਤਾ ਤੂੰ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ—ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ, ਬਾਸਕਲੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਗੁਰੂ ਜੀ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਧਰਮ ਲਈ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਵਚਨ ਨਿਭਾਉਣਾ ਹੀ ਸੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਦਾ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਇਹ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਦਾਨ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਹੋਰ ਵੀ ਧੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਸਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਯੋਗੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਉਹ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਿਆ। ਜੋ ਲੋਕ ਕੂਸ਼ਾ ਤੇ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਸਦਾ-ਥਿਰ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ। ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਸੋਚ ਆਈ ਕਿ ਹੁਣ ਕਿਹੜਾ ਕੰਮ ਕਰੀਏ। ਪਰ, ਮੈਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਮਿਲੀ ਕਿ ਜੇ ਵੈਰੀ ਵੀ ਘਰ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਖਾਲੀ ਹੱਥ ਨਾ ਵਾਪਸ ਮੁੜੋ। ਇਹੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਆਖਦਾ ਹਾਂ, ਗੁਰੂ ਜੀ, ਕਿ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਵੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਵਾਮਨ ਨੂੰ ਇੰਦ੍ਰ ਦਾ ਸਵਰਗ ਵੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਦਾਨ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਵੇ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਦਾਨ ਹੈ; ਜੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਖੜੇ ਰਹਿ ਗਏ। ਫਿਰ ਬਾਸਕਲੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਮੰਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਮੈਂ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ।" "ਜੇ ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਧਰਤੀ ਹੀ ਦੇ ਦਿਆਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਲਾਜ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇਗੀ।" ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਤੂੰ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਧਰਤੀ ਮੰਗੀ ਹੈ; ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਰੱਖੀ।" "ਦਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੈਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਹੁਣ ਇਹ ਵਰ ਦਿਓ।" ਬਾਸਕਲੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਵਾਮਨ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਧਰਤੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ।" "ਇੱਥੇ, ਤੁਸੀਂ ਚਿਰਕਾਲ ਖੁਸ਼ ਰਹੋ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ ਬਾਸਕਲੀ ਨੇ ਵਾਮਨ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਧਰਤੀ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ, ਜਲ ਨਾਲ ਸੰਕਲਪ ਕਰਕੇ ਇਹ ਧਰਤੀ ਦਾਨ ਹੋਈ; "ਹੈ ਹਰੀ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ।" ਜਦੋਂ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਇਹ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਹਰੀ ਨੇ ਵਾਮਨ ਦਾ ਰੂਪ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਹਰੀ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਪੈਰ ਰੱਖਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਯਜ्ञ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਵਧੇ। ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਵਾਸ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਦੇ ਖੱਬੇ ਹਿੱਸੇ ਹੇਠਾਂ ਆ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਪੈਰ ਸੂਰਜ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ। ਦੂਜਾ ਪੈਰ ਧ੍ਰੁਵ ਤਾਰੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਤੇ ਤੀਜਾ ਪੈਰ ਰਖ ਕੇ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਅੰਡੇ ਨੂੰ ਭੇਦ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਸਿਰੇ ਤੋਂ, ਜਦ ਅੰਡਾ ਛਿੜਿਆ, ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਾਣੀ ਨਿਕਲਿਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਤੱਕ, ਵਗ ਗਿਆ। ਧ੍ਰੁਵ ਲੋਕ, ਸੂਰਜ ਲੋਕ, ਯਜ्ञ ਪਰਬਤ, ਸਭ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਡੁੱਬ ਗਏ। ਉਹ ਧਾਰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਧੋਏ ਗਏ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੋ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਉਪਜੇ, ਉਹ "ਵੈਸ਼ਣਵ" ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਤੀਰਥ ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ...