ਜਦੋਂ ਨਿਯਤ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਚੰਨਣ ਵਾਲੇ ਚੰਨ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਸੁੱਚੇ ਤੇ ਛਿਡੇ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਘਰ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਉਤਰੇ, ਤਾਂ ਸਭ ਸਿੱਧਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਚਮਕ ਉਠੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਝਪਕਣ ਤੋਂ ਰਹਿ ਗਈਆਂ। ਹਵਾ ਨਾਲ ਧੂੜ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈ, ਤੇ ਜਿਸ ਦਿਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਉਹ ਦਿਨ ਬੜਾ ਹੀ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ। ਅਦਿਤੀ ਰਾਣੀ, ਜਿਹੜੀ ਆਪਣੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਬੱਚਾ ਧਾਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਭਾਰੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੱਲਦੀ, ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਥੱਕਿਆ ਤੇ ਪੀਲਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਗੰਭੀਰ ਗਰਭ ਦਾ ਭਾਰ ਸਹਿ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਨਾਰਾਇਣ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ, ਤਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਅਪੂਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਹਵਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵੱਗੀ, ਮੀਂਹ ਪਿਆ, ਪਹਾੜ ਉਭਰੇ, ਤੇ ਦੂਰ-ਦੂਰ, ਇਕੱਲੀਆਂ ਰਾਹਾਂ ਉੱਤੇ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਚਾਈ ਵੱਸਦੀ ਰਹੀ। ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਧੂੜ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹੀ, ਹਨੇਰਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਦੂਰ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਵੈਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਮਹਾਰਾਜ! ਦੇਵਮਾਤਾ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖੋ। ਮੈਂ ਇਹ ਕ੍ਰਮ ਕਿਉਂ ਦੱਸਾਂ? ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੰਘ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਉਸ ਬਾਸਕਲੀ, ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਨੂੰ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਵਸਾਵਾਂਗਾ; ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਮੈਂ ਧਨ ਤੇ ਸੋਭਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਕੇਵਲ ਮੈਂ ਹੀ ਸਮਰਥ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਰਥ-ਚੱਕਰ ਸੁੱਟਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਦਾ-ਦਲ ਵੀ ਸੁੱਟਾਂਗਾ, ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ; ਦੇਵਤੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਤੇ ਦਾਨਵ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਹ ਕੰਮ ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰਾ ਵਚਨ ਹੈ; ਪਰ ਅਚਾਨਕ, ਬੋਲ ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਆ ਗਏ। ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਚਿਆ ਸੀ, ਨਾ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਨਾ ਸੁਣਿਆ ਸੀ—ਵੇਖੋ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਉੱਤੇ ਬੰਨ੍ਹ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ ਜੋ ਧਨ ਤੇ ਸੋਭਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ—ਕੀ ਇਹ ਹਵਾ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਗੁਆ ਬੈਠੀ, ਜਾਂ ਹਵਾਵਾਂ ਹੀ ਉਲਝ ਗਈਆਂ ਹਨ? ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਭਟਕਦੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜੋ ਸੋਚਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਰੂਪ ਧਾਰ ਗਿਆ ਹੋਵੇ; ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਅਣਉਚਿਤ ਬਾਤ ਮੇਰੇ ਜੁਬਾਨ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ, ਮੈਂ ਕੀ ਆਖਾਂ? ਸੰਦੇਹ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ, ਅਦਿਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ, ਲਗਾਤਾਰ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਵਰਗੀ ਸਾਲ ਤੱਕ, ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਧਾਰਿਆ। ਫਿਰ, ਉਸ ਵਿੱਚ, ਬਾਲਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਾਮਨ ਜਨਮੇ—ਅਦਭੁਤ ਵਾਮਨ—ਜਿਸ ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਜਨਾਰਦਨ ਜਨਮੇ, ਨਦੀਆਂ ਚਿੱਟੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਵਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਹਵਾ ਵੱਗੀ। ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਉਸ ਤੇਜਸਵੀ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੀ; ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਜਨਾਰਦਨ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਜਨਮੇ, ਤਦੋਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੇਵ-ਡੋਲ ਵੱਜਣ ਲੱਗੇ, ਜੋ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਹ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ; ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਬੜੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਗੀਤ ਗਾਏ, ਚਮਕਦਾਰ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ। ਦਿਵ੍ਯ ਇਸਤਰੀਆਂ, ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਨੱਚਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ; ਇਉਂ ਹੀ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਾਂ ਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭਾਵਾਂ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਵਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਉਹ ਸੱਚ ਤੇ ਝੂਠ ਦੀ ਪਛਾਣ ਬਾਰੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਵਿਖਾਉਂਦੇ; ਉਹ ਮਿੱਠੇ ਗੀਤ ਗਾਂਦੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ, ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੇ। ਜਿਹੜੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ, ਉੱਥੇ ਨੱਚਦੇ, ਤੇ ਉੱਥੋਂ ਅੱਗੇ ਵੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਜਥੇ ਤੋਂ ਛੁਟ ਕੇ, ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ। ਉੱਥੇ, ਕੁਝ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ 'ਵਿਜੈ! ਵਿਜੈ! ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ!' ਚੀਕਦੇ, ਹੋਰ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦੇ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਉਲਾਸ ਭਰੇ ਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਦਿਲਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ, ਹੋਰ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਜਨਮ, ਡਰ, ਬੁੱਢਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉੱਤੇ ਮਨਨ ਕਰਦੇ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਹਰ ਪਾਸੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉੱਚੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਆਖਿਆ: 'ਇਹ ਵਾਮਨ, ਭਾਵੇਂ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ, ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਜਨਮੇ ਹਨ।' ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਹਨ, ਉਹ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹਨ; ਉਹ ਹੀ ਵੇਦ ਹਨ, ਯਜਨ ਹਨ, ਤੇ ਉਹੀ ਸਵਰਗ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਚਲਦਿਆਂ ਤੇ ਅਚਲ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਨਾਲ ਵਿਆਪਕ ਹੈ; ਉਹ ਇੱਕ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਆਪ ਹੀ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗਾ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਪੱਥਰ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪ-ਜਨਮੇ, ਉਪਸਥਿਤ ਗੁਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਘਰ ਦਾ ਅੱਗ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਨਾਂ ਤੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਗਵਾਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਵਾਮਨ ਦੇਵ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਕਰਨਗੇ—ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਸਵਰਗ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਭਰ ਗਏ। ਫਿਰ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਬਾਸਕਲਾ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਚਲੇ; ਦੂਰੋਂ, ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘੇਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪੀਲੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਹਲਾਂ ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਤ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਸਤ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਹੜੇ ਅੰਜਨਾ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਕਾਲੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ। ਉੱਥੇ ਸੁੰਦਰ, ਲੰਮੇ ਗਰਦਨ ਵਾਲੇ, ਛੋਟੇ ਕੰਨ ਵਾਲੇ, ਮਨ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਘੋੜੇ, ਉੱਚੀ ਮੱਥੇ ਵਾਲੇ, ਖੂਬਸੂਰਤ ਦਿਸਦੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਚਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਕਮਲ ਦੇ ਦਿਲ ਵਾਂਗ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਰੰਗ, ਪੂਰਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਿਹਰੇ, ਮਜ਼ਾਕ ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਕੋਈ ਭੀ ਕਲਾ, ਗਿਆਨ, ਗੁਣ ਜਾਂ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜੋ ਬਾਸਕਲਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਤੇ ਮੇਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦਾਨਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਨਾਸਕ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੀਣਾ, ਵਾਂਸਲੀ ਤੇ ਡੋਲ ਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ; ਦਾਨਵ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼, ਅਨੇਕ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਉੱਥੇ ਦਿਸਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਉੱਥੇ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਅਮਰ ਲੋਕ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਖੇਡਦੇ ਹਨ; ਉੱਥੇ, ਵੱਡੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਲੋਂ ਵੈਦਿਕ ਉਚਾਰਣ ਦੀ ਮਹਾਨ ਧੁਨੀ ਵੀ ਉੱਚੀ। ਹਵਨ ਦੀ ਅੱਗ ਦੇ ਘਿਉਂ ਦੇ ਧੂੰਏ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਹਵਾ ਨਾਲ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਧੂਪ ਦੇ ਛਿੜਕਾਅ ਨਾਲ ਹਵਾ ਸੁਗੰਧਿਤ ਹੋ ਗਈ।