ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਰਿਆਸਤ, ਚਾਹੇ ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਚਲਦਾ ਜਾਂ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਬਾਸ਼ਕਲੀ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ 'ਚ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਕੇਸ਼ਵ, ਜੋ ਤੁਹਾਡਾ ਸੇਵਕ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਮੰਤ੍ਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ فرمایا, "ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਤਾਏ ਹੋਏ ਵਰ ਦੀ ਵਜ੍ਹ੍ਹਾ ਨਾਲ ਹੁਣ ਉਹ ਅਜੇਯ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਸਨੂੰ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਹੀ ਹਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੈਤ ਦਬੋਚਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਫਿਰ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਖੁਦ ਵਾਮਨ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਵਾਂਗਾ, ਜੋ ਦੈਤਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬਾਸ਼ਕਲਾ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਜਾਵੇ।" ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਬਾਸ਼ਕਲੀ ਕੋਲੋਂ ਮੰਗੇ ਕਿ, "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸ ਵਾਮਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਜਮੀਨ ਦਿਓ।" ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਮੈਂ ਖੁਦ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਇਹ ਦਾਨ ਦੇ ਦੇ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਦੈਤਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਵੀ ਦੇ ਦੇਵੇਗਾ। "ਜਦੋਂ ਉਹ ਦਾਨਵ ਇਹ ਦਾਨ ਦੇ ਦੇਵੇ, ਤਦ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਉਸਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਲਵੋ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਵਸਾ ਦੇਵੋ।" ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਸੂਰ ਰੂਪ ਵੀ ਧਾਰ ਲਵਾਂਗਾ, ਜੇ ਲੋੜ ਪਈ, ਤਾਂ ਉਸ ਪਾਪੀ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਨ ਲਈ। ਹੋਣੇ ਹੀ ਤੁਰ ਪਵੋ, ਹੇ ਇੰਦਰ!" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਆਦਿਤੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹਨ, ਆਦਿਤੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿਚ ਆਏ, ਤਾਂ ਕਈ ਭਿਆਨਕ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਪਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਾਲਤੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧੀ ਭਰੀ ਹਵਾ ਚੱਲੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੰਗਲਮਈ ਅਤੇ ਰੁਚਿਕਰ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਨਿਯਤ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੇਵਤਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਵਾਨ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਆਇਆ ਸੀ, ਚੰਨ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ, ਸੁਚੱਜਾ ਅਤੇ ਸੁਚਿੱਤ, ਆਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈ ਆਇਆ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਏ; ਹਵਾ ਨਾਲ ਧੂੜ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਦਿਨ ਵੀ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਆਦਿਤੀ, ਜੋ ਰਾਣੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਗਰਭ ਵਿਚ ਇਹ ਦੇਵੀ ਪੁੱਤਰ ਲੈ ਕੇ ਬਹੁਤ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਤੁਰਦੀ ਸੀ, ਭਾਰ ਨਾਲ ਥਕ ਚੁੱਕੀ, ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵੀ ਥਕਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਪੀਲਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਨਾਰਾਇਣ ਸੱਚਮੁੱਚ ਗਰਭ ਵਿਚ ਆ ਗਏ, ਤਾਂ ਭੂਤਕਾਲ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖਕਾਲ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਅਪੂਰੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਹਵਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਗਣ ਲੱਗੀ, ਮੀਂਹ ਪਿਆ, ਪਹਾੜ ਉੱਭਰ ਆਏ; ਦੂਰ-ਦੂਰ ਰਾਹਾਂ ਤੇ, ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਵਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਧੂੜ ਵਗ ਕੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਚੜ੍ਹ ਗਈ, ਹਨੇਰਾ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਮਿਟਣ ਲੱਗ ਪਿਆ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਗਰਭ ਵਿਚ ਸੀ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਵੈਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੇਵੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖੋ; ਮੈਂ ਹੁਣ ਤਕੜੀ ਤੀਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਬਾਸ਼ਕਲੀ, ਜੋ ਦੈਤਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਵਸਾ ਦੇਵਾਂਗਾ; ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਮੈਂ ਧਨ ਅਤੇ ਸੋਭਾ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਯੋਗ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਅਤੇ ਬੇਅੰਤ ਰਥ-ਚੱਕਰ ਸੁੱਟਾਂਗਾ।" "ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਦਾ-ਦਲ ਵੀ ਵਰਤਾਂਗਾ; ਦੇਵਤਾ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਤੇ ਦੈਤ ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਵਸਣਗੇ। ਮੈਂ ਇਹ ਕੰਮ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰਾ ਵਚਨ ਹੈ; ਪਰ ਅਚਾਨਕ, ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਬੋਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਨਾ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਨਾ ਸੁਣਿਆ ਸੀ—ਹੋਣ ਤੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।" "ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ ਜੋ ਧਨ ਤੇ ਸੋਭਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਕੀ ਇਹ ਹਵਾ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਗੁਆ ਬੈਠੀ ਹੈ ਜਾਂ ਹਵਾਵਾਂ ਆਪ ਹੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ? ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਭਟਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜੋ ਸੋਚਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਰੂਪ ਧਾਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਕੀ ਆਖਾਂ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਗਲਤ ਬੋਲ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ?" ਸੰਦੇਹ ਨਾਲ ਘਿਰੀ, ਆਦਿਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਲਗਾਤਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਰਿਆਂ ਤੱਕ, ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਧਾਰਿਆ। ਫਿਰ, ਉਸ ਵਿਚ ਵਾਮਨ—ਅਦਭੁਤ ਬਾਲਕ—ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਦੈਤਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਜਿਵੇਂ ਅੰਨੀ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਜਨਾਰਦਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਨਮ ਲਏ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਚਿੱਟੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ, ਸੁਗੰਧੀ ਭਰੀ ਹਵਾ ਚੱਲੀ। ਕਸ਼੍ਯਪ ਵੀ ਆਪਣੇ ਉਸ ਚਮਕਦਾਰ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ; ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਉਤਸ਼ਾਹ ਭਰ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਜਨਾਰਦਨ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਨਮ ਲਏ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਡੋਲ ਵੱਜਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਮੋਹ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ; ਗੰਧਰਵ ਭਾਵ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਗਾਇਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ, ਚਮਕਦਾਰ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ। ਦੇਵੀਆਂ, ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਥੇ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ; ਵਿਦ੍ਯਾਧਰ ਤੇ ਸਿੱਧ ਭੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵਿਹਾਨਾਂ 'ਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਸੱਚ-ਝੂਠ ਦੀ ਪਛਾਣ ਬਾਰੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਲਾ ਵਿਖਾਉਂਦੇ, ਮਿੱਠੇ ਗੀਤ ਗਾਂਦੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਰੱਖਦੇ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੁਖ ਵਿਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਡੁੱਬਦੇ। ਜੋ ਲੋਕ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ, ਉਹ ਉਥੇ ਨੱਚਦੇ, ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ, ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਆਨੰਦ ਪਾਉਣ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦੇ। ਉਥੇ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ, ਕੁਝ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆਈਆਂ, "ਵਿਜੈ ਹੋਵੇ, ਵਿਜੈ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ!" ਹੋਰ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦੇ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਸਦਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦਿਲਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ, ਹੋਰ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਨਮ, ਡਰ, ਬੁਢਾਪੇ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਹਰ ਥਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵੱਡੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਕੋਲ ਆਏ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਵਾਮਨ, ਭਾਵੇਂ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੈ।" ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਹੈ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਵੇਦ ਅਤੇ ਯਜਨਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਵਰਗ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ, ਚਾਹੇ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਅਡੋਲ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ; ਉਹੀ ਆਪ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗਾ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਪੱਥਰ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪ-ਉਤਪੰਨ ਪ੍ਰਭੂ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੁਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਘਰ ਦਾ ਅੱਗ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਨਾਂ ਤੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੀ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਵਾਮਨ ਦੇਵਤਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਨਗੇ—ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਸਵਰਗ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ।