ਇੱਕ ਵਾਰ, ਯਮ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਭੁੱਲ-ਵਸ ਕਰਕੇ ਭੀਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਕੌਂਦਿਨਯਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੁਦਗਲ ਨਾਮਕ ਮਹਾਰਾਜਾ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਖਸ਼ਤਰੀ ਸਨ, ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਯਮਰਾਜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਮੁਦਗਲ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਲਿਆਏ? ਉਹ ਤਾਂ ਅਜੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਚੁੱਕਾ। ਹੁਣ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਓ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਦੂਤ ਚਲੇ ਗਏ, ਪਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਆ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਮਰਾਜ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਉਥੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਮਰ ਮੁਕ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਸਾਨੂੰ ਉਥੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।” ਯਮਰਾਜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ?” ਫਿਰ ਯਮਰਾਜ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਵੈਤਰਨੀ ਨਦੀ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਲੋਕ ਜੋ ਉੱਜੈਨੀ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਜਾਂ ਯਮੁਨਾ 'ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਤਿਲ, ਸੋਨਾ ਆਦਿ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਦਿਨ-ਚੜ੍ਹਦੇ ਗੋ-ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਸਾਨੂੰ ਪੂਰੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਦੱਸੋ ਕਿ ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਵਰਤ ਹੈ? ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?” ਉਹ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, “ਕਿਹੜਾ ਵਰਤ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਤੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਉਹ ਵਰਤ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ।” ਤਦ ਮੁਦਗਲ ਜੀ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਦੂਤੋ, ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਸੁਣਿਆ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਾਂਗਾ।” ਫਿਰ ਯਮਰਾਜ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦਿਨਾਂ 'ਤੇ ਵੈਤਰਨੀ ਵਰਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।” ਇਹ ਵਰਤ ਹਰ ਮਹੀਨੇ, ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਨਿੱਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਤ ਨੂੰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਵਰਤ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। “ਅੱਜ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਮੈਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਾਂਗਾ।” ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ, ਭਗਵਾਨ ਗੋਵਿੰਦ ਦਾ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਪੂਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਸੁਪਨੇ ਜਾਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਖਾ ਲਿਆ ਜਾਂ ਸੰਪਰਕ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਮਾਫ ਕਰ ਦੇਣਾ।” ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਕੇ, ਦਿਨ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਮਿੱਟੀ, ਗੋਬਰ ਅਤੇ ਤਿਲ ਲੈ ਕੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅਗਲੇ ਕਦਮ ਚੁੱਕੋ। ਉਥੇ, ਵਰਤ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਲਈ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੋ। “ਅਸ਼ਵਕ੍ਰਾਂਤਾ” ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ: “ਹੇ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਰੌਂਦੀ ਗਈ ਹੈ...” “ਹੇ ਧਰਤੀ, ਮੇਰੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰ। ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।” ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਉੱਗਣ ਵਾਲੇ ਤਿਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਰੂਪ ਹਨ; ਤਿਲ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਗੋਵਿੰਦ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਜੰਮੀ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਮੇਰੇ ਸਭ ਪਾਪ ਲੈ ਜਾ, ਮੈਂ ਸਭ ਵਲੋਂ ਤੇਰੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।” ਤુલਸੀ ਦਾ ਪੱਤਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ, ਅਤੇ ਨਾਮ ਜਪ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਹੈ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੋ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਸਾਫ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦਿਓ, ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਇੱਕ ਸੁਚੱਜਾ ਘੜਾ, ਪੰਜ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਪੰਜ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੜਿਆ, ਸੁਗੰਧਤ ਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਥੇ ਰੱਖੋ। ਉਸ ਘੜੇ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਪਯੋਗੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰੋ, ਕਾਂਸੇ ਦੇ ਪਾਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਭਗਵਾਨ ਸ੍ਰੀਧਰ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਖਜਾਨੇ—ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰੋ। ਪੂਰੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਡਲ ਬਣਾਓ, ਜੋ ਮਿੱਟੀ, ਗੋਬਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਸਫੈਦ ਚਾਵਲ, ਜੋ ਪੱਥਰ ਤੇ ਪੀਸੇ ਹੋਣ, ਨਾਲ ਮੰਡਲ ਬਣਾਓ; ਧਰਮਰਾਜ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਉ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਜੌ ਹੋਣ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤਾਮ੍ਰੀ ਰੰਗੀ ਵੈਤਰਨੀ ਨਦੀ ਬਣਾਓ, ਫਿਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। “ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਯਮ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦੇਂਦਾ ਹਾਂ; ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਆ, ਆਪਣੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਿਆ।” “ਇਹ ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਹੇ ਹਰਿ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰ।” “ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਚਰਨਾਂ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ; ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਗੁੱਡਾਂ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ; ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਜੰਘਿਆਂ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ; ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ ਨੂੰ ਕਮਰ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ।” “ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਅੰਗ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ; ਆਦਿਤਯ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਗ ਤੇ; ਦਾਮੋਦਰ ਨੂੰ ਪੇਟ ਤੇ; ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਛਾਤੀ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ।” “ਸ੍ਰੀਧਰ ਨੂੰ ਮੁਖ ਤੇ; ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਵਾਲਾਂ ਤੇ; ਸ਼ਾਰੰਗਧਰ ਨੂੰ ਪਿੱਠ ਤੇ; ਵਰਦ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ।” “ਸੰਖ, ਚਕਰ, ਖੜਗ, ਗਦਾ, ਪਰਸ਼ੂ ਦੇ ਧਾਰੀ, ਸਭ ਦੇ ਆਤਮਾ, ਤੇਰੇ ਸਿਰ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ।” “ਮਤਸਯ, ਕੂਰਮ, ਵਾਰਾਹ, ਨਰਸਿੰਹ, ਵਾਮਨ, ਰਾਮ, ਰਾਮ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਬੁੱਧ, ਅਤੇ ਕਲਕੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।” “ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾਂ ਹਾਂ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰੋ।” “ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਦੱਖਣ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਭੈਸ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।” “ਹੇ ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਅਦਭੁਤ, ਬਾਰ-ਬਾਰ ਨਮਸਕਾਰ। ਨਰਕ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ, ਮੇਰੀ ਇਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰੋ।” “ਯਮ, ਧਰਮਰਾਜ, ਮ੍ਰਿਤਯੁ, ਅੰਤ, ਵੈਵਸਵਤ, ਕਾਲ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।” “ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ, ਚਿਤ੍ਰਾ, ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ, ਨੀਲ ਅਤੇ ਦਧਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ; ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।” “ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰਾਂ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਧਰਮਰਾਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ; ਹੇ ਵੈਤਰਨੀ, ਜੋ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਲਈ ਔਖੀ ਹੈ, ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਸਭ ਇਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ।” “ਇੱਥੇ ਆ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਮੇਰੀ ਭੇਟ ਕਬੂਲ ਕਰ; ਯਮ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਤੇ, ਭਿਆਨਕ ਰਾਹ ਤੇ, ਵੈਤਰਨੀ ਨਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਵੈਤਰਨੀ ਵਰਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਉਸਦੀ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਯਮ-ਧਰਮਰਾਜ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਅਤੇ ਵੈਤਰਨੀ ਨਦੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ।