ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਪੁਰਾਣਕਾਲ ਵਿੱਚ, ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ—even ਜੇ ਉਹ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਵੀ ਹੋਵੇ—ਜੇਕਰ ਉਹ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾਸਤਿਕ ਬੋਲ ਨਾ ਬੋਲਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੋਮ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਦੀ ਉੱਚੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, “ਹੇ ਅਨੰਤ ਆਸਰਾ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ!” ਉਸਨੇ ਦੋਵੇਂ ਰਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਲੋਦਰ ਦੇ ਅੰਗ ਵਜੋਂ, ਤੇ ਜਨਨੇਂਦਰੀ ਨੂੰ ਕਾਮ ਦੇ ਆਸਨ ਵਜੋਂ ਪੂਜਣਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੋਮ ਦੇ ਕਮਰ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਮਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਨੰਦ ਤੇ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਪੇਟ ਨੂੰ ਅਮ੍ਰਿਤੋਦਰ ਦੇ ਅੰਗ ਵਜੋਂ, ਤੇ ਨਾਭੀ ਨੂੰ ਸੋਮ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਦਰਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਦੋਜੀ ਜਾਤਿ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀਆਂ ਵਜੋਂ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁਸਕਾਨ ਚੰਦਰਮਸ ਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਠਾਂ ਨੂੰ ਕੁਮੁਦ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੱਕ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਵਜੋਂ, ਤੇ ਭੌਂਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਅੱਖਾਂ, ਜੋ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਚੰਦਰਮਾ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਪੂਜਣੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਹੱਥ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਪੂਜੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸੋਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਕੰਨ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੱਥਾ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਵਾਲ ਸੁਸ਼ੁਮਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹਨ। ਸਿਰ ਚੰਦਰਮਾ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੁਰੀਾਰੀ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਰ ਦੀ ਚੋਟੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਰੋਹਿਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਮਲ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ, ਧਨ ਤੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸੁਗੰਧਿਤ ਫੁੱਲਾਂ, ਭੋਗ, ਧੂਪ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭੂਮੀ ਉੱਤੇ ਸੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ, ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਿਓ। ਫਿਰ, ਇਕ ਘੜਾ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ “ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ” ਕਹਿ ਕੇ ਦਿਓ। ਗਾਂ ਦੇ ਮੂਤਰ ਦਾ ਸਵਾਦ ਲੈ ਕੇ, ਮਾਸ-ਰਹਿਤ ਤੇ ਨਮਕ-ਰਹਿਤ ਭੋਜਨ ਅੱਠ ਜਾਂ ਵੀਹ ਵਾਰੀ ਲਓ। ਤਿੰਨ ਗੋਲੀਆਂ ਘੀ ਵਿਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਖਾਓ, ਉਪਵਾਸ ਰੱਖੋ ਤੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣੋ। ਕਦੰਬ, ਨੀਲਾ ਕਮਲ, ਕੇਤਕਾ, ਚੰਬੇਲੀ, ਲਾਲ ਕਮਲ, ਤੇ ਸੌ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਫੁੱਲ ਵਰਤੋ। ਕਦੇ ਨਾ ਮੁਰਝਾਏ ਹੋਏ ਫੁੱਲ, ਸਿੰਦੁਵਾਰ, ਮੱਲਿਕਾ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲ, ਕਰਵੀਰ ਤੇ ਸ਼੍ਰੀ-ਚੰਪਕ ਦੇ ਫੁੱਲ ਚੰਦਰਮਾ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕਰੋ। ਸ਼ਰਾਵਣ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਫੁੱਲ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਚੜ੍ਹਾਓ। ਜਿਹੜੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਹਰਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੂਰਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਇਹ ਵਰਤ ਨਿਯਮ-ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰਾ ਕਰੋ। ਵਰਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਪੂਰੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ ਸਮੇਤ ਇਕ ਖੱਟ ਦਿਓ। ਸੋਨੇ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਰੋਹਿਣੀ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਵਾਓ; ਚੰਦਰਮਾ ਛੇ ਅੰਗੁਲ ਅਤੇ ਰੋਹਿਣੀ ਚਾਰ ਅੰਗੁਲ ਉੱਚੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੂਰਤੀ ਅੱਠ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਚਿੱਟੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਘੜੇ ਉੱਤੇ, ਫਿਰ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਬਰਤਨ ਤੇ ਚਾਵਲ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇ। ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਸਵੇਰੇ, ਚਾਵਲ ਜੋ ਗੰਨੇ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਹੋਣ, ਚਿੱਟੇ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਖੁਰ ਵਾਲੀ ਮੂਰਤੀ ਦਿਓ। ਇਕ ਗਾਂ, ਕਪੜੇ, ਬਰਤਨ, ਤੇ ਸ਼ੰਖ (ਜੋ ਬਰਤਨ ਵਜੋਂ ਵਰਤੇ ਜਾਣ) ਦਿਓ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੰਪਤੀ ਨੂੰ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਓ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਣ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਂਗ ਹੀ ਮੰਨੋ, ਜਿਵੇਂ ਰੋਹਿਣੀ ਕਦੇ ਵੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸਯਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀ। ਚੰਦਰਮਾ-ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਇਹ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ; ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਭ ਨੂੰ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋ। “ਹੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ! ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਭੋਗ, ਮੁਕਤੀ ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਭਗਤੀ ਪੱਕੀ ਰਹੇ।” ਜਿਹੜਾ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਤ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਤ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਤਿੰਨ ਸੌ ਸੱਤ ਕਲਪਾਂ ਲਈ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਾਥ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਇਸ ਰੋਹਿਣੀ-ਚੰਦਰਮਾ ਖੱਟ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਤੱਕ ਵੀ ਇਹੀ ਫਲ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਸਤਕਾਰੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਮਧੁਮਥਨ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸ਼ੌਰੀ ਦੇ ਆਸਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ, ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਸਰੋਵਰਾਂ, ਬਾਗਾਂ, ਕੂਆਂ, ਜਲਾਸ਼ਯਾਂ ਅਤੇ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੇ ਤਲਾਬਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੰਦਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਕੀ ਹੈ?” ਕਿਹੜੇ ਪੁਰੋਹਿਤ, ਕਿਹੜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੰਚ ਕਿਵੇਂ ਹੋਣ, ਦਾਨ ਕੀ ਹੋਣ, ਸਮਰਥਾ, ਸਮਾਂ, ਥਾਂ, ਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਕੌਣ ਹੋਣ—ਇਹ ਸਭ ਦੱਸੋ। ਪੁਲਸਤਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਮਹਾਨ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਜਨ! ਸਰੋਵਰ ਆਦਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸੁਣੋ। ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸੁਭ ਅਰਧ-ਮਾਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਤੇ, ਉੱਤਰੀ ਦਿਸਾ ਦੀ ਸੰਕਰਾਂਤੀ ਆਉਣ ਤੇ, ਕਿਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ, ਜਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਜਿਥੇ ਕੋਈ ਅਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਲਾਬ ਨੇੜੇ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਵੇਦੀ ਚਾਰ ਹੱਥ ਚੌੜੀ, ਵਰਗਾਕਾਰ ਤੇ ਚਾਰ-ਮੁਖੀ ਬਣਾਓ। ਮੰਡਪ ਵੀ ਸੋਲਾਂ ਹੱਥ ਦਾ ਤੇ ਚਾਰ-ਮੁਖੀ ਹੋਵੇ। ਵੇਦੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਗਹਿਰੀਆਂ ਖਾਈਆਂ, ਇਕ ਹੱਥ ਚੌੜੀਆਂ, ਤਿੰਨ ਕਮਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ; ਨੌ, ਸੱਤ ਜਾਂ ਪੰਜ, ਸਿੱਧੀਆਂ ਹੋਣ। ਯੋਨੀ ਇਕ ਬਾਹੁ ਦੇ ਪਰਮਾਣੇ ਦੀ ਹੋਵੇ, ਛੇ ਜਾਂ ਸੱਤ ਅੰਗੁਲ ਚੌੜੀ; ਖਾਈਆਂ ਇਕ ਹੱਥ ਚੌੜੀਆਂ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਕਮਰਾਂ ਉੱਚੀਆਂ ਹੋਣ। ਸਭ ਇੱਕੋ ਰੰਗ ਦੀਆਂ, ਝੰਡਿਆਂ ਤੇ ਬੈਨਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਣ, ਤੇ ਅਸ਼ਵੱਥ, ਉਦੁੰਬਰ, ਪਲੱਖ ਤੇ ਵਟ ਦੇ ਡੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਹੋਣ। ਮੰਡਪ ਦੇ ਹਰੇਕ ਪਾਸੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬਣਾਓ; ਉਥੇ ਅੱਠ ਸੁਭਾਗੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਤੇ ਅੱਠ ਦਰਬਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੋ। ਅੱਠ ਪਾਠਕ—ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਹੋਣ—ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੋ। ਉਤਮ ਕੁਲ ਤੇ ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ ਦੁਜਾਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੋ; ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਖਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਜਲ-ਘੜੇ ਤੇ ਹੋਮ-ਸਾਮੱਗਰੀ ਰੱਖੋ। ਸਾਫ਼ ਆਸਨ, ਪੱਖਾ ਤੇ ਚੌੜਾ ਤਾਮਬੇ ਦਾ ਬਰਤਨ ਰੱਖੋ; ਫਿਰ, ਹਰੇਕ ਦੇਵਤਾ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੋਗ ਚੜ੍ਹਾਓ। ਗਿਆਨਵਾਨ ਅਧਿਆਪਕ, ਮਨ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਯੂਪ (ਯਜਨ ਸਥੰਭ) ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ; ਇਹ ਇਕ ਹੱਥ ਉੱਚਾ ਤੇ ਦੁੱਧ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇ। ਜਾਂ, ਯਜਮਾਨ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਮੁਤਾਬਕ, ਜੇ ਉਹ ਧਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ। ਪਚੀਸ ਪੁਰੋਹਿਤ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਣ, ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੋ। ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕੁੰਡਲਾਂ, ਬਾਂਹ-ਬੰਦ, ਕੜੇ, ਅੰਗੂਠੀਆਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਸਤ੍ਰ ਦਿਓ। ਸਭ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਦਾਨ ਦਿਓ, ਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਦੁੱਗਣਾ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਦਿਓ, ਨਾਲ ਹੀ ਖੱਟ ਤੇ ਛਤਰੀ ਵੀ ਦਿਓ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਰਾਣਕਾਲ ਦੀ ਇਹ ਵਿਧੀ, ਪੂਰੇ ਆਦਰ, ਨਿਯਮ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਕਰੋ।