ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਸੂਰਜ ਦੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਸਥਾਨ ਦੀ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੰਦ੍ਰ ਦਾ ਪ੍ਰਿਅ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਸਦੇ ਪੂਰਵਜ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚਲੇ ਗਏ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਅਸ਼ਵੱਥ, ਵਟ, ਉਦੁੰਬਰਾ, ਨੰਦੀਸ਼, ਜੰਬੂ ਅਤੇ ਬਿਲਵ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਕਰਮ ਲਈ ਯੋਗ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਉਕਤ ਰੁੱਖ ਦੀ ਦੰਦ-ਮੰਜਨ ਦੀ ਲੱਕੜੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦਹੀਂ-ਭਾਤ, ਛਤਰ, ਝੰਡੇ, ਚਾਮਰ ਅਤੇ ਪੰਜ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਘੜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਧਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਧੋਖਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਪਾਪ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪੁਛਿਆ, "ਕਿਹੜਾ ਵਰਤ, ਜੋ ਹਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ, ਵੱਡਾ ਕੁਟੰਬ, ਅਤੇ ਸੋਹਣਾਪਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਠੰਢੇ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇ ਵਰਤ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕਰੋ।" ਪੁਲਸਤਯ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਅਖੂਟ ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਰਾਜ਼ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਪੁਰਾਣ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ 'ਰੋਹਿਣੀ-ਚੰਦਰ-ਸ਼ਯਨਾ' ਨਾਮਕ ਵਰਤ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ, ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਚੰਦਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਆਵੇ, ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਗਊ ਦੇ ਪੰਜ ਉਤਪਾਦਾਂ ਅਤੇ ਸਰੋਂ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਿਅਕਤੀ 'ਆਪਿਆਯਸ੍ਵ' ਮੰਤ੍ਰ ਅੱਠ ਸੌ ਵਾਰੀ ਜਪੇ। ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਵੀ, ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਕੂਟ-ਵਾਦ ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਹੋਏ, ਸੋਮ (ਚੰਦਰਮਾ) ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਹੇ: "ਅਨੰਤ ਆਸਥਾਨ ਵਾਲੇ, ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਲੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" ਦੋਹਾਂ ਜੰਘਾਂ ਨੂੰ ਜਲੋਦਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਅੰਗ ਨੂੰ ਕਾਮ ਦੇ ਆਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਪੂਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੁੜ, ਆਨੰਦ ਦੇ ਦਾਤਾ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਕਮਰ ਸਦਾ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ। ਪੇਟ ਨੂੰ ਅਮ੍ਰਿਤੋਦਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਨਾਭੀ ਨੂੰ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਮੁਖ ਨੂੰ ਪੂਜੋ; ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਦਵਿਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਵਜੋਂ ਮੰਨੋ। ਮੁਸਕਾਨ ਨੂੰ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ, ਹੋਠਾਂ ਨੂੰ ਕੁਮੁਦ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰੇ ਮੰਨ ਕੇ ਪੂਜੋ। ਨੱਕ ਨੂੰ ਉਤਮ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਵਜੋਂ, ਭੌਂਹਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ, ਦੋਹਾਂ ਕਮਲ-ਸਮਾਨ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ, ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮੰਨੋ। ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਦੋਹਾਂ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਖਸ਼ਸ ਨਾਸਕ ਮੰਨੋ। ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਵਜੋਂ, ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਸ਼ੁਮਣਾ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਜੋ। ਸਿਰ ਨੂੰ ਚੰਦਰਮਾ ਦਾ, ਮੁੜ ਮੁਰਾਰੀ ਅਤੇ ਜਗਤਪਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸਿਰ ਦੀ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਪਿਆਰੀ, ਰੋਹਿਣੀ ਨਾਮਕ, ਕਮਲ-ਪ੍ਰਿਆ, ਅਤੇ ਭਾਗ, ਸੁਖ ਤੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸਾਗਰ ਵਜੋਂ ਪੂਜੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸੁਗੰਧਿਤ ਫੁੱਲਾਂ, ਭੋਗ, ਧੂਪ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਜਮੀਨ ਉੱਤੇ ਸੋ ਜਾਓ। ਉਠ ਕੇ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਿਓ। ਸਵੇਰੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਘੜੇ ਵਾਲਾ ਜਲਦਾਨ ਦਿਓ ਅਤੇ ਕਹੋ "ਪਾਪ ਨਾਸਕ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" ਗਊ ਮੂਤ ਪੀ ਕੇ, ਮਾਸ-ਰਹਿਤ, ਨਮਕ-ਰਹਿਤ ਭੋਜਨ ਅੱਠ ਜਾਂ ਵੀਹ ਵਾਰੀ ਖਾਓ। ਤਿੰਨ ਗੁੱਟੀਆਂ ਘੀ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲਵੋ, ਉਪਵਾਸ ਰੱਖੋ, ਤੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਕਦੰਬ, ਨੀਲਾ ਕਮਲ, ਕੇਤਕੀ, ਚਮਪਾ, ਲਾਲ ਕਮਲ, ਅਤੇ ਸੌ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕਮਲ ਵਰਤੋ। ਕਦੇ ਨਾ ਮੁਰਝਾਏ ਹੋਏ ਫੁੱਲ, ਸਿੰਦੁਵਾਰ, ਮੱਲਿਕਾ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲ, ਕਰਵੀਰ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ-ਚੰਪਕ ਦੇ ਫੁੱਲ ਚੰਦ੍ਰਮਾਸ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਓ। ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਫੁੱਲ ਚੜ੍ਹਾਉਣੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਵਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਇਹ ਵਰਤ ਨਿਯਮਤ ਪੂਰਾ ਕਰੋ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਪੂਰਾ ਬਿਸਤਰ, ਚਾਦਰ ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਦਾਨ ਕਰੋ। ਸੋਨੇ ਦੀ ਰੋਹਿਣੀ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਵਾਓ—ਚੰਦਰਮਾ ਛੇ ਅੰਗੁਲ ਅਤੇ ਰੋਹਿਣੀ ਚਾਰ ਅੰਗੁਲ ਉਚੀ ਹੋਵੇ। ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਅੱਠ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਓ, ਚਿੱਟੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੋਣ, ਦੁੱਧ ਦੇ ਘੜੇ ਤੇ ਰੱਖੋ, ਫਿਰ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਬਰਤਨ ਅਤੇ ਚਾਵਲ ਨਾਲ। ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਸਵੇਰੇ ਚਾਵਲ ਤੇ ਗੰਨੇ ਦੇ ਫਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦਾਨ ਦਿਓ; ਫਿਰ ਚਿੱਟੇ ਪਾਤਰ ਵਿਚ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਖੁਰ ਵਾਲਾ। ਗਊ, ਕਪੜਾ, ਪਾਤਰ, ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ ਪਾਤਰ ਵਜੋਂ ਦਿਓ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੰਪਤੀ ਨੂੰ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਓ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ। ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਚੰਦਰਮਾ ਅਤੇ ਰੋਹਿਣੀ ਵਜੋਂ ਮੰਨੋ, ਜਿਵੇਂ ਰੋਹਿਣੀ ਕਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਛੌਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀ। ਚੰਦਰਮਾ-ਰੂਪ ਅਤੇ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ; ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਨੂੰ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋ। “ਹੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ! ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਭੋਗ, ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਸਥਿਰ ਰਹੇ”—ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਡਰਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਤ ਸੋਹਣਾਪਣ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤਿੰਨ ਸੌ ਸੱਤ ਕਲਪਾਂ ਲਈ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਥੋਂ ਵਾਪਸੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਰੋਹਿਣੀ-ਚੰਦਰ-ਸ਼ਯਨਾ ਵਰਤ ਨੂੰ ਕਰੇ, ਉਹ ਇਸੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ-ਸਹਿਤ ਮਧੁਮਥਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਪਾਠ ਜਾਂ ਸ੍ਰਵਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸ਼ੌਰੀ ਦੇ ਆਸਥਾਨ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਭੀਸ਼ਮ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ: "ਤਲਾਬਾਂ, ਬਾਗਾਂ, ਖੂਹਾਂ, ਜੋਹੜਾਂ, ਅਤੇ ਕਵਲ-ਸਰੋਵਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੇਵ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਰੀਤ ਕੀ ਹੈ?" ਕੌਣ ਪੂਜਾਰੀ ਹਨ, ਕਿਹੜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਯੋਗ ਹਨ, ਚੌਕ ਕਿਵੇਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਦਾਨ, ਸਮਰੱਥਾ, ਸਮਾਂ, ਥਾਂ, ਅਤੇ ਆਚਾਰਯ ਕੌਣ? ਕਿਹੜਾ ਸਮਾਨ ਯੋਗ ਹੈ? ਪੁਲਸਤਯ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਜਨ! ਤਲਾਬ ਆਦਿ ਦੀ ਰੀਤ ਸੁਣੋ। ਇਹ ਕਥਾ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੁਭ ਪੱਖ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਉੱਤਰੀ ਅਯਾਨ ਆਉਣ ਤੇ, ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ, ਮੰਦਭਾਗੀਤਾ ਰਹਿਤ ਥਾਂ ਤੇ, ਤਲਾਬ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕਰਮ ਕਰੋ। ਚੌਕ ਚਾਰ ਹੱਥ ਦਾ, ਵਰਗਾਕਾਰ ਤੇ ਚਹੁੰਮੁਖਾ ਹੋਵੇ। ਮੰਡਪ ਸੋਲਾਂ ਹੱਥ ਦਾ, ਚਹੁੰਮੁਖਾ ਹੋਵੇ। ਚੌਕ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ, ਇੱਕ ਹੱਥ ਚੌੜੀਆਂ, ਤਿੰਨ ਘੇਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਨੌ, ਸੱਤ ਜਾਂ ਪੰਜ, ਸਿੱਧੀਆਂ ਖਾਈਆਂ ਹੋਣ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੋ ਕੋਈ ਇਹ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸੰਖ ਮੰਗਲ ਤੇ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ਼ਟ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।