ਇੱਕ ਵਾਰ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਉਮਾਪਤੀ, ਮਹਾਂਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੇਰੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਯਮ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ। ਮਨੁੱਖ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕਦਾ ਹੈ?” ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, “ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯਮ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੈਤਰਨੀ ਨਦੀ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਅਸੰਭਵ, ਬੇਅੰਤ, ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਔਖਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਨਦੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਾਯ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਯਮ ਲੋਕ ਦੀ ਸਬੰਧੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਮੋਚ ਅਰਥਾਤ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ।” ਉਮਾਪਤੀ, ਮਹਾਂਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਇੱਕ ਵਾਰ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਦ੍ਵਾਰਾਵਤੀ ਦੇ ਲੂਣੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਮੈਂ ਮੁਦਗਲ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਸਨ, austerity (ਤਪस्या) ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ, ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਅਦਭੁਤਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਬੋਲ ਪਏ। ਮੁਦਗਲ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਅਚਾਨਕ ਅਚੇਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਮੇਰੇ ਅੰਗ ਸੜ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਫੜ ਲਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਜਬਰਦਸਤੀ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਮੈਂ ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਯਮ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਬਾਂਧ ਕੇ, ਯਮ ਦੇ ਕੋਲ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਖੜਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਯਮ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਉਹ ਪੀਲੇ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਕਾਲੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ, ਮੌਤ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹਵਾ, ਪਿੱਤ ਅਤੇ ਕਫ ਦੇ ਦੁਸ਼ਪਰਿਨਾਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਸਨ—ਸੁਕੜ, ਬੁਖਾਰ, ਪੀੜਾ, ਪੀੜਾ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਝਾਲ, ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਘਟਣ ਵਾਲੇ ਰੋਗ। ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਸੜਨਾ, ਦਰਦ, ਸਿਰ ਦੀ ਪੀੜਾ, ਫਿਸਟੂਲਾ, ਤਾਕਤ ਦੀ ਘਟ, ਗਲੇ ਦੇ ਗੰਢ, ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਦਰਦਨਾਕ ਪਿਸ਼ਾਬ, ਬੁਖਾਰ, ਅਤੇ ਪੀੜਾ ਵਾਲੀਆਂ ਗਹਿਰੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਸਨ। ਬੇਹੋਸ਼ੀ, ਗਲੇ ਦਾ ਸੰਕੋਚ, ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਅਤੇ ਚੋਰ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਨਾਲ। ਉਥੇ ਖੋਪੜੀਆਂ, ਕਟੀਆਂ ਸਿਰ ਅਤੇ ਹੱਥ, ਨਰਕ ਦੇ ਯੁੱਧ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਡਰਾਉਣੇ ਦੈਤ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠੇ ਤੇ ਖੜੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਨਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਲੇਖਕ (ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ), ਬਾਘ, ਸਿੰਘ, ਸੂਰ, ਅਤੇ ਜਟਾਂ ਵਾਲੇ ਸੱਪ ਵੀ ਸਨ, ਜੋ ਹਰਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਔਖੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਬਿਛੂ, ਦੰਦ ਵਾਲੇ ਭੂਤ, ਕੀੜੇ, ਭੰਬੀਰ, ਭੇੜੀਏ, ਵਿਅਕਤ ਵਿਅਕਤ ਕੁੱਤੇ, ਬਗਲੇ, ਗਿੱਧ, ਅਤੇ ਗਿੱਟੜ ਵੀ ਸਨ। ਚੋਰ, ਗਰੀਬੀ ਦੇ ਭੂਤ, ਮਾਰਾ, ਡਾਇਨ, ਜੰਗਲੀ ਜਟਾਂ ਵਾਲੇ, ਦਮ ਅਤੇ ਖੰਘ, ਭਰਭਰੇ ਚਿਹਰੇ, ਤੇੜੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ। ਯਮ ਆਪਣੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਨਿਡਰ ਦੂਤਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਕੁਰਿਤੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ। ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਵਾਂਗ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੂਤਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਯਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ, ਗਲਤ ਪਹਚਾਨ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ, ਮੁਦਗਲ ਨਾਮਕ ਰਿਸ਼ੀ, ਭੀਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਕੌਂਦਿਨਿਆ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਕ ਸ਼ਤਰੀ, ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਏ?” ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਉਹ ਇਕ ਸ਼ਤਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਯੁ ਘਟ ਚੁੱਕੀ ਸੀ; ਉਸ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣਾ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡੋ।” ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਾਪਸ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਉਥੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਉਸ ਜੀਵਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਯੁ ਮੁਕ ਗਈ ਹੋਵੇ।” ਯਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਅਕਸਰ ਐਸੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ?” ਵੈਤਰਨੀ ਨਦੀ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਵਾਦਸ਼ੀ (12ਵੀਂ ਤिथि) ਨੂੰ ਪੁਣਯ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਜੋ ਉੱਜੈਨੀ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਜਾਂ ਯਮੁਨਾ ਉੱਤੇ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿਲ, ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਜਾਂ ਗੋ-ਦਾਨ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕੀਤਾ— ਯਮ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੋ, ਉਹ ਵ੍ਰਤ ਕੀ ਹੈ? ਮਨੁੱਖ ਉਥੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ?” ਕਿਹੜਾ ਵ੍ਰਤ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਖ ਦੀ 12ਵੀਂ ਤिथि ਨੂੰ, ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ? ਉਸ ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਰੀਤਿ ਕੀ ਹੈ? ਦਇਆ ਨਾਲ, ਹੇ ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਦੱਸੋ। ਮੁਦਗਲ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਦੂਤਾਂ, ਮੈਂ ਜੋ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਸੁਣਿਆ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਾਂਗਾ।” ਯਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਵੈਤਰਨੀ ਵ੍ਰਤ ਪਹਿਲੀਆਂ ਤਰੀਕਾਂ 'ਤੇ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੂਤਾਂ। ਇਹ ਹਰ ਮਹੀਨੇ, ਇੱਕ ਸਾਲ ਤਕ, ਨਿਰੰਤਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।” ਉਪਵਾਸ ਦੀ ਰੀਤਿ ਪਾਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। “ਅੱਜ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਮੇਰਾ ਉਪਵਾਸ ਹੋਵੇ।” ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਗੋਵਿੰਦਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਸੁਪਨੇ ਜਾਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਘਨ ਕਰਕੇ, ਖਾਣਾ ਜਾਂ ਸੰਸਾਰਕ ਸੰਪਰਕ ਹੋ ਜਾਵੇ—ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹ ਸਭ ਮਾਫ ਕਰ ਦੇਵੋ, ਦਇਆ ਕਰਕੇ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਿਯਮ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਮਧਿਆਨ ਵੇਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਿੱਟੀ, ਗੋ-ਮੈ, ਅਤੇ ਤਿਲ ਲੈ ਕੇ, ਨਿਯਮਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੋ। ਉਥੇ, ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੇ, ਸਨਾਨ ਕਰੋ। ‘ਅਸ਼ਵਕ੍ਰਾਂਤਾ’ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਨਾਨ ਕਰੋ: “ਹੇ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥਾਂ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੁਆਰਾ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਰੋੜੀ ਗਈ, ਹੇ ਵਸੁੰਧਰਾ—” ਹੇ ਧਰਤੀ, ਮੇਰੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ। ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਤੇ, ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂ। ਕਾਸੀ ਵਿੱਚ ਉੱਗਣ ਵਾਲੇ ਤਿਲ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ; ਤਿਲ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਤੇ, ਗੋਵਿੰਦਾ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਲੈ ਲਓ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਦੇ ਵਤੀਨ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਪੱਤਾ ਫੜ ਕੇ, ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਕੇ, ਨਿਯਮਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਤਕਰਮੀ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਵੈਤਰਨੀ ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਰੀਤਿ, ਯਮ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਅਤੇ ਉਪਵਾਸ ਦੇ ਮਹਾਤਮ, ਮਹਾਂਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਵੱਡੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਉਮਾਪਤੀ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ, ਵੈਸ਼ਾਖ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪਖ ਦੀ ਮੋਹਿਨੀ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਚੌਂਤਾਲੀਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਮਝੋ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਯਜ, ਤੀਰਥ, ਜਾਂ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਪਾਠ ਜਾਂ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਫਲ, ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਇਆਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਫਲ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਸੋਲ੍ਹਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਨਹੀਂ।