ਇੱਕ ਵਾਰ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਬੁੱਦੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਹਿਣੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਲਈ ਵਰਤ ਲਏ। ਉਸ ਦੀ ਦੌਲਤ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਿਆ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਦੌਲਤ ਦੇ ਗੁਆਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਨੰਗੇਪਣ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ—ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ? ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਚਲਾਵਾਂ? ਆਖਰਕਾਰ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਰਾਜਾ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ, ਪਰ ਪਿਤਾ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਕਰਕੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਉਹ ਮੁੜ ਫੜਿਆ ਗਿਆ, ਮੁੜ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਫਿਰੋਂ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਸੋਚ ਬੇਪਰਵਾਹ ਹੋ ਗਈ, ਆਚਰਣ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬੇੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਕੋੜੀਆਂ ਨਾਲ ਪੀੜਿਆ ਗਿਆ, ਦੁਖੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੂਰਖ, ਮੇਰੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਾ ਰਹੋ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੇੜੀਆਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਬੁੱਦੀ ਨੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗਾੜ੍ਹੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਮਨ ਬੇਚੈਨ, ਉਹ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਦੌੜਦਾ ਰਿਹਾ। ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਹਿਰਨ, ਸੂਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ। ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਧਨੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ, ਪਿੱਠ 'ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਝੋਲੀ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ, ਚਕੋਰ, ਮੋਰ, ਬਗਲੇ, ਤਿਤਰ, ਅਤੇ ਚੂਹਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ। ਇਹ ਨਿਰਦਈ, ਬੇਪਰਵਾਹ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਪਾਪਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹਾ, ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਕਰਕੇ ਬੁਰਾਈ ਦੇ ਦਲਦਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਕਈ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰਦਾ। ਦੁਖ ਅਤੇ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਤੜਫਦਾ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਆਪਣੀ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਕਰਕੇ ਕੌਂਡਿਨਿਆ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਮਾਧਵ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਏ ਹੋਏ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਆਪਣੇ ਦੁਖਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਥੱਕਾ ਹੋਇਆ। ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਦਾ ਇਕ ਬੂੰਦ ਉਸ ਨੂੰ ਛੁਹਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪਾਪ ਅਤੇ ਦੁਖ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਕੌਂਡਿਨਿਆ ਸਾਹਮਣੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਬੁੱਦੀ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰੋ; ਦੱਸੋ, ਕਿਹੜੀ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ?" ਕੌਂਡਿਨਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮਨ ਲਗਾ ਕੇ ਸੁਣੋ—ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੇਰੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣਗੇ: ਵੈਸ਼ਾਖ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਮੋਹਿਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।" "ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਉਸ ਦਿਨ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਵਰਤ ਕਰੋ; ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਜਿੰਨੇ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਮੋਹਿਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ, ਜੇ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।" ਕੌਂਡਿਨਿਆ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਬੁੱਦੀ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਵਰਤ ਕੀਤਾ। ਵਰਤ ਪੂਰਾ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਦਿਵਿਆ ਦੇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਗਰੁੜ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਲੋਕ 'ਤੇ ਗਿਆ, ਸਾਰੇ ਦੁਖਾਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ। ਰਾਮ ਜੀ, ਇਹ ਹੈ ਮੋਹਿਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਵਰਤ; ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਜਾਂ ਅਡੋਲ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਯਜ, ਤੀਰਥ, ਦਾਨ—ਇਹ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਸੋਲੇਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਣ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ, ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਈਆਂ ਦੇ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਉਮਾਪਤੀ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ, ਵੈਸ਼ਾਖ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਾਲੀ ਮੋਹਿਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਚੌਂਤਾਲੀਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। *** ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੇਰੇ ਹਿਤ ਲਈ ਯਮ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਦੱਸੋ; ਮਨੁੱਖ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੋਰ ਨਰਕਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕਦਾ ਹੈ?" "ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਯਮ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੈਤਰਨੀ ਨਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਅਸੰਭਵ, ਬੇਅੰਤ, ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ, ਅਤੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।" "ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਇਹ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ; ਕਿਵੇਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਾਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਇਹ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਡਰ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਯਮ ਲੋਕ ਬਾਰੇ।" "ਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸੋ—ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?" ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਇੱਕ ਵਾਰ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਦੁਵਾਰਕਾ ਦੇ ਲੂਣ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਇਆ; ਉਥੇ, ਮੈਂ ਮੁਦਗਲ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ।" ਮੁਦਗਲ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਤਪ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋਏ, ਅਸ਼ਚਰਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਅਚਾਨਕ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ; ਮੇਰੇ ਅੰਗ ਸੜਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ।" "ਜਬਰਦਸਤੀ ਘਸੀਟ ਕੇ, ਮੈਂ ਅੰਗੂਠੇ ਜਿੰਨਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਯਮ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੱਕੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਕੋਲ ਲੈ ਗਏ।" "ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਯਮ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ—ਪਿਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਕਾਲਾ ਚਿਹਰਾ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੋਗ ਅਤੇ ਮੌਤ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ।" "ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਵਾਤ, ਪਿੱਤ, ਕਫ਼ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰੂਪ, ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਬੁਖਾਰ, ਪੀੜਾ, ਚੰਬਲ, ਅਤੇ ਪੀੜਨ ਵਾਲੇ ਰੋਗ।" "ਸੜਨ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਪੀੜਾ, ਸਿਰ ਦਾ ਦੁਖ, ਫਿਸਟੂਲਾ, ਤਾਕਤ ਦੀ ਕਮੀ, ਗਲੇ ਦੀ ਗੰਢ, ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਰੋਗ, ਪੀੜਦਾਇਕ ਪਿਸ਼ਾਬ, ਬੁਖਾਰ, ਅਤੇ ਘਾਟ।" "ਬੇਹੋਸ਼ੀ, ਗਲੇ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ, ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗ, ਭੂਤਾਂ ਅਤੇ ਚੋਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ; ਅਨੇਕਾਂ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਰੂਪਾਂ 'ਚ।" "ਖੋਪੜੀਆਂ, ਕਟੇ ਸਿਰ ਤੇ ਹੱਥ, ਨਰਕ ਦੇ ਜੰਗੀ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ, ਡਰਾਉਣੇ ਦੈਤ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼, ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠੇ ਤੇ ਖੜੇ।" "ਨਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ ਵਰਗੇ ਲੇਖਕ, ਬਾਘ, ਸਿੰਘ, ਸੂਰ, ਅਤੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ ਸੰਪ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ।" "ਬਿਛੂ, ਦੰਦ ਵਾਲੇ ਭੂਤ, ਕੀੜੇ, ਭੰਬੀਰ, ਭੇੜੀਏ, ਅਜੀਬ ਕੁੱਤੇ, ਬਗਲੇ, ਗਿੱਧ, ਤੇ ਗਿੱਟੇ।" "ਚੋਰ, ਗਰੀਬੀ ਦੇ ਭੂਤ, ਮਾਰ, ਡੁੱਠ, ਜੰਗਲੀ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ, ਦਮਾ ਤੇ ਖੰਘ, ਭੌਂਹ ਚੜ੍ਹੀ ਹੋਈ, ਟੇਢੇ ਚਿਹਰੇ।" "ਯਮ, ਆਪਣੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਨਿਰਭੀਤ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ, ਮੰਦ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ, ਆਪਣੇ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ।" "ਜੰਗਲ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਵਾਂਗ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਵਿਸ਼ੀਲੇ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਮੌਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੂਤਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣਾ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਵਿੱਚ, ਪਾਪੀ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਮੋਹਿਨੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਤੇ ਯਮ ਲੋਕ ਦੀ ਭਿਆਨਕਤਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਜਿਸ ਵਿਚ ਪਾਪੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਉੱਤਮ ਵਰਤ ਕਰਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਮਹਾਂਦੇਵ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਯਮ ਲੋਕ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।