ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਨੇ ਪਰਵਤੀ ਜੀ ਵਲੋਂ ਬਣਾਏ ਗੁੜ ਦੇ ਪਹਾੜ ਅੱਗੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, “ਹੇ ਗੁੜ ਦੇ ਪਹਾੜ, ਤੂੰ ਭਾਗਾਂ ਦੇ ਦਾਤਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਪਰਵਤੀ ਵਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਸਦਾ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।” ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਇਸ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਗੁੜ ਦਾ ਪਹਾੜ ਦਾਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਗੰਧਰਵਾਂ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਗੌਰੀ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸੌ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਉਹ ਸੱਤ ਦਵੀਪਾਂ ਦਾ ਸਮਰਾਟ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਤੇ ਅਜੇਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਮਹਾਰਾਜ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਸੁਆਰਨ ਪਹਾੜ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਸੁਆਰਨ ਪਹਾੜ ਦਾਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਹਾੜ ਹਜ਼ਾਰ ਪਲਾਂ ਦਾ, ਮੱਧਮ ਪੰਜ ਸੌ ਪਲਾਂ ਦਾ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਅੱਧੇ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਘੱਟ ਦੌਲਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਘੱਟ-ਵੱਧ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਪਲ ਹੋ ਸਕੇ, ਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਵਿਧੀ ਪੂਰਨ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਅਨਾਜ ਦੇ ਪਹਾੜ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਇੱਥੇ ਵੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਕੰਭ ਪਹਾੜ ਵੀ ਯਜਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਨੇ ਹਨ। ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਗਰਭ ਦਾ ਧਾਰੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸੁਆਰਨ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਫਲਦਾਇਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਨੇਕ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਗਨਿ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰਪਤੀ ਦਾ ਬੇਟਾ ਹੈ। ਹੇ ਸੁਆਰਨ ਪਹਾੜ, ਤੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈਂ, ਸਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਆਰਨ ਪਹਾੜ ਦਾਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਨੰਦਮਈ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਸੌ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤਿਲਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤਿਲਾਂ ਦਾ ਪਹਾੜ ਦਸ ਦ੍ਰੋਣਾਂ ਦਾ, ਮੱਧਮ ਪੰਜ ਦਾ, ਤੇ ਛੋਟਾ ਤਿੰਨ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ, ਵਿਸ਼ਕੰਭ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ, ਇੱਥੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਦਾਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ— “ਕਿਉਂਕਿ ਤਿਲ, ਕੁਸ਼ ਤੇ ਕਾਲੀ ਮਾਸੀ, ਇਹ ਸਭ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਪਸੀਨੇ ਤੋਂ ਮਧੁ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਸਮੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੋ।” ਤਿਲ ਅਗਨਿ ਤੇ ਹੋਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ। ਤਿਲਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੈਸ਼ਨਵ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਕਪਾਹ ਦੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵੀਹ ਭਾਰਾਂ ਦਾ, ਮੱਧਮ ਦਸ ਦਾ ਤੇ ਘੱਟ ਪੰਜ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਘੱਟ ਦੌਲਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਧੋਖਾ ਰਹਿਤ ਦਾਨ ਕਰੇ। ਇਹ ਵੀ ਅਨਾਜ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਵੇਰ ਨੂੰ, ਦਾਨੀ ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ— “ਤੂੰ ਸਦਾ ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਵਰਨ ਹੈਂ।” ਕਪਾਹ ਦੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਦਾਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਇੱਕ ਯੁਗ ਲਈ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਘਿਉਂ ਦੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਘਿਉ, ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਹਾੜ ਵੀਹ ਘੜਿਆਂ ਦਾ, ਮੱਧਮ ਦਸ ਦਾ, ਤੇ ਘੱਟ ਪੰਜ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਘੱਟ ਦੌਲਤ ਵਾਲਾ ਵੀ ਦੋ ਘੜਿਆਂ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਕੰਭ ਪਹਾੜ ਚੌਥੇ ਭਾਗ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਜਾਂ, ਤੇ ਘੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚਾਵਲ ਤੇ ਧਾਨ ਦੇ ਪਾਤਰ ਰੱਖੇ ਜਾਂ। ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਤੇ ਉੱਚਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਚਿੱਟੇ ਕਪੜੇ, ਗੰਨੇ ਦੀਆਂ ਲਾਠੀਆਂ, ਫਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ, ਹਵਨ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਵੇਰ ਨੂੰ, ਇਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਪਾਂਡਤਾਂ ਨੂੰ ਅਨਾਜ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਘਿਉ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ, ਘਿਉ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ। ਘਿਉ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾਰ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਧਾਰੀ, ਘਿਉ ਦੇ ਪਹਾੜ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਜਿਹੜਾ ਇਹ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਘਿਉ ਦਾ ਪਹਾੜ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਵੱਡੇ ਪਾਪੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੰਸਾਂ, ਬਗਲਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਘੰਟਿਆਂ ਦੀ ਜਾਲ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਆਕਾਸ਼ੀ ਰਥ ਤੇ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਲਯਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਹਾੜ ਹਜ਼ਾਰ ਮੋਤੀਆਂ ਦਾ, ਮੱਧਮ ਪੰਜ ਸੌ, ਤੇ ਛੋਟਾ ਤਿੰਨ ਸੌ ਮੋਤੀਆਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚੌਥੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਦੇ ਪਹਾੜ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹੀਰੇ ਤੇ ਲਾਲ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਨੀਲਮ, ਦੱਖਣੀ ਪਾਸੇ ਮਾਣਕ ਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਵਸਤੂਆਂ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਲਾਜਵਰਤ ਤੇ ਮੂੰਗਾ, ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਪਦਮਰਾਗ ਤੇ ਸੋਨਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਨਾਜ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੁਰਣ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮੂਰਤੀਆਂ ਬਣਾਕੇ, ਫੁੱਲ, ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਵਿਦਾਈ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਗੁਰੂ ਤੇ ਪਾਂਡਤਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ— “ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਗਣ ਸਾਰੇ ਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹਨ, ਤੇ ਤੂੰ ਸਦਾ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈਂ, ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ। ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਜਨਾਰਦਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੂਜਾ ਮੰਤਰ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਹੇ ਪਹਾੜ। ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਪਹਾੜ ਦਾਨ ਕੀਤਾ...” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ।