ਇਹ ਕਥਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਭਗਤ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸੱਤ ਵਾਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ, ਚਾਰ, ਪੰਜ ਜਾਂ ਸੱਤ ਵਾਰੀ ਪਾਣੀ ਚੁਕਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਧਰਤੀ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ, ਇਸ਼ਟ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ: "ਹੇ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵੱਲੋਂ ਤੁਰੀ ਗਈ ਹੈ, ਹੇ ਵਸੁੰਧਰਾ!" ਫਿਰ ਉਹ ਮੰਗਦਾ ਹੈ, "ਹੇ ਧਰਤੀ, ਮੇਰੇ ਸਭ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰ, ਜੋ ਕੁਝ ਮੈੰ ਪਾਪ ਕੀਤਾ, ਤੂੰ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸੌਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ, ਸੂਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਚੁੱਕੀ ਗਈ ਸੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭ ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਆਦਿ ਸਰੂਪ, ਪੁਣ੍ਯਵਾਨ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ, ਸਾਫ਼ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪੋਸ਼ਣ ਲਈ ਨੈਵੇਦ ਦੀ ਆਹੂਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਰੁਦ੍ਰ, ਪਿਤਰ, ਦੇਵਤੇ, ਯਕਸ਼, ਨਾਗ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਸਰਪ, ਸੁਪਰਨ, ਰੁੱਖ, ਜੰਭਕ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਵਿਦਿਆਧਰ, ਮেঘਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਗਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਣੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਆਸਰੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ ਜਾਂ ਪਾਪੀ ਜੀਵ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਪਾਣੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਵਾਸਤੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਉਪਵੀਤ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਨਿਵੀਤ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ, ਰਿਸ਼ੀ ਪੁਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਨਕ, ਸਨੰਦ, ਸਨਾਤਨ, ਕਪਿਲ, ਆਸੁਰੀ, ਵੋਢੁ ਅਤੇ ਪੰਚਸ਼ਿਖਾ, ਮਰੀਚੀ, ਅਤ੍ਰਿ, ਅੰਗਿਰਸ, ਪੁਲਸਤ੍ਯ, ਪੁਲਹ, ਕ੍ਰਤੁ, ਪ੍ਰਚੇਤਸ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਭ੍ਰਿਗੁ, ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਜਨੇਊ ਅਪਸਵ੍ਯ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਸੱਜਾ ਘੁੱਟ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਅਗਨਿਸ਼੍ਵਾਤ, ਸੌਮ੍ਯ, ਹਵਿਸ਼੍ਮਤ ਅਤੇ ਉਸ਼੍ਮਾਪਾ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸਮੇਂ ਤੇ ਆਹੂਤੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਬਰਹਿਸ਼ਦ ਅਤੇ ਜੋ ਘੀ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਨਾਰਿਅਲ, ਤਿਲ, ਚੰਦਨ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪਾਣੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਦਰਭਾ ਘਾਹ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪੱਖੀ ਨਾਨਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੋਤ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ: "ਜੋ ਮੇਰੇ ਸਬੰਧੀ ਹਨ ਜਾਂ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਬੰਧੀ ਰਹੇ, ਉਹ ਸਭ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਆਸ ਹੈ, ਪੂਰਨ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਪਾਉਣ।" ਫਿਰ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਮਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਸਲੀ ਫੁੱਲ, ਤਿਲ ਤੇ ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ ਅਰਘ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: "ਸਰਬ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਮਿਹਰਬਾਨ ਹੋ, ਹੇ ਸੂਰਜ!" "ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਹੇ ਦਿਵਾਕਰ; ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਹੇ ਪ੍ਰਭਾਕਰ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਗਾਂ ਜਾਂ ਸੋਨਾ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਜਾਂ ਛੂਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਪੁਣ੍ਯ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭੋਜਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਾਸਤੇ। ਇਸ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸਫਲਤਾ ਪਾਈ। ਹੁਣ ਪਾਵਨ ਰਿਸ਼ੀ ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਉਹ, ਜਿਸ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੈਤਿਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਆਦਿ ਦੀ ਚਮਕ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੋਈ ਵੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਜੇਤੁ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਭਾਨੁਮਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਰੂਪ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਦੇਵ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮਹਿਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਲਈ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰੀ ਹੈ। ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਗੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ; ਲੱਖਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਉਸ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਰਾਜ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਹੋਏ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਪੁਰੋਹਿਤ ਵਲ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰ ਕੇ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ: "ਮਹਾਨੁਭਾਵ, ਕਿਸ ਪੁਣ੍ਯ ਕਰਮ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਅਦ੍ਵਿਤੀਯ ਪਤਨੀ ਮਿਲੀ? ਤੇ ਇਹ ਅਤੁੱਲ ਜੋਤ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਸਦਾ ਕਿਵੇਂ ਵੱਸਦੀ ਹੈ?" ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਚੌਦ੍ਹੀ ਨੂੰ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੀਰਥ ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਲਵਣ ਪਹਾੜ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਕੀਤੇ; ਉਸ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਸੋਣਾਰ ਨੇ ਇਹ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਲੀਲਾਵਤੀ ਦੇ ਘਰ ਦਾ ਨੌਕਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੋਨੇ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ, ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਬਣਾਏ। ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਇਹ ਧਰਮ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਕੋਈ ਮਜਦੂਰੀ ਨਹੀਂ ਲਈ।" "ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਰੁੱਖ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਦਾਨ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਲੀਲਾਵਤੀ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਦੋਹਾਂ ਨੇ, ਬਿਨਾ ਧੋਖੇ, ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੁਣ੍ਯ ਕਰਮ ਕੀਤੇ। ਲੀਲਾਵਤੀ, ਜੋ ਵੈਸ਼ਿਆ ਸੀ, ਸਮੇਂ ਆਉਣ ਤੇ, ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਉਹ ਸੋਣਾਰ, ਜਦ ਕਿ ਗਰੀਬ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਨੇਕ ਸੀ।" "ਉਸ ਨੇ ਵੈਸ਼ਿਆ ਤੋਂ ਕੋਈ ਦਾਮ ਨਹੀਂ ਲਏ; ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਸੱਤੀਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ। ਜਿਸ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਰੁੱਖ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਕੀਤੇ, ਉਹ ਹੀ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਭਾਨੁਮਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇਤੁ, ਸਿਹਤਮੰਦ, ਸੁਭਾਗਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਵੀ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਧਾਨ ਆਦਿ ਦੇ ਪਹਾੜ ਦਾਨ ਕਰ।" ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਧਾਨ ਆਦਿ ਦੇ ਪਹਾੜ ਦਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਤ ਹੋ ਕੇ, ਸ੍ਮਰ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਗਿਆ।