ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਧਰਮ ਦੀ ਮਹਾਨ ਗਾਥਾ ਵਿੱਚ ਵਰਨਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਸੋਨੇ ਦਾ ਚੱਕਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਨੂੰ 'ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਵਰਤ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਰਾਜਾ ਬਣਨ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਖੀਰ ਖਾਂਦਾ ਤੇ ਇੱਕ ਜੋੜਾ ਗਾਂਵਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਇਕ ਯੁਗ ਤੱਕ ਵੱਸਦਾ ਹੈ—ਇਹ 'ਦੇਵੀ ਵਰਤ' ਹੈ। ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਰਾਤ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ ਤੇ ਦੁੱਧ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਭਾਨੁ ਵਰਤ' ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਜੋੜਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ 'ਵੈਣਾਇਕ ਵਰਤ' ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਲੋਕ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਦਿਨ, ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਵੱਡੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਜੋੜਾ ਦੋਹਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਯਜ੍ਯ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ 'ਸੌਰਵ ਵਰਤ' ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੇ ਲੋਕ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਬਾਰਾਂ ਵਾਰੀ ਦਸਵੀਂ ਤੀਥ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਗਾਂਵਾਂ, ਕਪੜਿਆਂ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਕਰੇ, ਉਹ 'ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਰਤ' ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਚਤਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਚੌਦਵੀਂ ਨੂੰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਾ ਕੇ, ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਜੋੜਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਵਰਤ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਦੋਹਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਘੀ ਦਾ ਘੜਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ 'ਉੱਤਮ ਵਰਤ' ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਸ਼ੀ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਜਿਹੜਾ ਦੁੱਧ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯੁਗ ਤੱਕ ਵੱਸਦਾ ਹੈ—ਇਹ 'ਮੰਤਰ ਵਰਤ' ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਮੁਖ ਤੋਂ ਨਿਵਾਸ ਛੱਡ ਕੇ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਰੁਣ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਵਰੁਣ ਵਰਤ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਦ੍ਰਾਯਣ ਕਰਕੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ 'ਚੰਦ੍ਰ ਵਰਤ' ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਜੇਠ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਤਪ ਕਰਕੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਅੱਠਵੀਂ ਜਾਂ ਚੌਦਵੀਂ ਨੂੰ ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ 'ਰੁਦ੍ਰ ਵਰਤ' ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਨਿਯਮਤ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ 'ਭਵਾਨੀ ਵਰਤ' ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਨੂੰ ਗਿੱਲੇ ਕਪੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਇੱਕ ਦਿਨ ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ 'ਪਵਨ ਵਰਤ' ਹੈ। ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਫਾਲਗੁਣ ਵਿੱਚ ਸੋਹਣਾ ਘਰ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ 'ਧਾਮ ਵਰਤ' ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਸੰਧਿਆਵਾਂ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕੇ, ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਤੇ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹ 'ਮੋਖਸ਼ ਵਰਤ' ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਦੂਜ ਨੂੰ ਨਮਕ ਵਾਲਾ ਪਾਤਰ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕਾਂਸੀ ਤੇ ਕਪੜਾ, ਉਪਹਾਰ ਸਮੇਤ, ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਸੋਮਾ ਵਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਸੋਨੇ ਦੇ ਦੋ ਪਲੇ ਤੋਂ ਵੱਧ, ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਥ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਵਾਨਰ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਸ਼ਿਖੀ ਵਰਤ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਸੌ ਯੁਗ ਤੱਕ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਇਹ 'ਅਸ਼ਵ ਵਰਤ' ਹੈ। ਸੋਨੇ ਦੇ ਹਾਥੀ ਵਾਲਾ ਰਥ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸੱਚ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗ ਤੱਕ ਵੱਸਦਾ ਹੈ—ਇਹ 'ਕਰੀ ਵਰਤ' ਹੈ। ਦਸਵੇਂ ਦਿਨ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਖਾ ਕੇ, ਦਸ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਦੁਬਾਰਾ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਨੇ ਦੀ ਦੀਵਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਵਿਸ਼ਵ ਵਰਤ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ, ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੌਰਾਨ, ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਇਕ ਕੁਆਰੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਇਕਵੀਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੁੜੀ ਦਾ ਦਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦਾਨ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੇ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਦਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸਹੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਦਾਤਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਿਲ ਦੇ ਆਟੇ ਦਾ ਗਹਿਣਾ ਹਾਥੀ ਬਣਾਕੇ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ, ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਲੋਕ ਕਦੇ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਭਾਵੇਂ ਜਗਤ ਦਾ ਪ੍ਰਲੇ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਉੱਤਮ ਸ਼ਸ਼ਠੀ ਵਰਤ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੌ ਮਨਵੰਤਰਾ ਤੱਕ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ, ਇਹ ਪੁੰਨ ਵਾਲਾ ਸ਼ਸ਼ਠੀ ਵਰਤ ਸਭ ਦੇ ਲਈ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਹੋਰ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਦੋਹਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਕਰਤਵਤਾ ਸੁਣ। ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਨ੍ਹਾਉਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਇਸ ਲਈ ਮਨ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਪਾਣੀ, ਚਾਹੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਤੀਰਥ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਹੈ: 'ਨਾਰਾਯਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ', ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਆਚਮਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਚਾਰ ਹੱਥ ਚੌੜਾ ਚੌਕ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸੱਦੇ। ਗੰਗਾ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਜੰਮੀ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਮੌਤ ਤੱਕ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਵਾਯੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੇਰੇ ਤੀਹ ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤੀਰਥ ਹਨ—ਸਵਰਗ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ—ਸਾਰੇ ਤੇਰੇ ਹਨ, ਜਾਹਨਵੀ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਨੰਦਿਨੀ, ਨਲਿਨੀ, ਦਕਸ਼ਾ, ਪ੍ਰਥਵੀ, ਸੁਭਗਾ, ਵਿਸ਼ਵਕਾਇਆ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਾਸਿਤਾ। ਵਿਦਿਆਧਰੀ, ਸਦਾ ਦਇਆਲੂ, ਲੋਕਪ੍ਰਸਾਦਿਨੀ, ਕ਼ਸ਼ੇਮਾ, ਜਾਹਨਵੀ, ਸ਼ਾਂਤਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਿ ਪ੍ਰਦਾਇਨੀ ਵੀ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਨਾਮ ਨ੍ਹਾਉਣ ਵੇਲੇ ਜਪਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਤਦ ਗੰਗਾ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਪੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।