ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਤਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਾਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਮਾਸ ਖਾਣ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਤ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਗਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਹਰਣੀ ਭੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਗ੍ਯ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਵਰਤ ਅਹਿੰਸਾ ਵਰਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਜੋੜੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਮਾਲਾਵਾਂ, ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਲਪ ਭਰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਰਜ ਵਰਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਸ਼ਾਢ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ, ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਸਵੇਰੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਾਰਤਿਕੀ ਵਿੱਚ ਗਾਊਂ ਦਾ ਦਾਨੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਰਤ ਹੈ। ਉੱਤਰਾਯਣ ਤੱਕ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਘਿਉਂ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਫੁੱਲ, ਭੋਜਨ, ਘਿਉਂ ਵਾਲੀ ਗਾਂ, ਤੇ ਦੁੱਧ-ਚੌਲ-ਘਿਉਂ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇਣ ਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਰਿੱਤਰ ਵਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਪੁੰਨ ਤੇ ਆਰੋਗਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪੰਦਰਵੇਂ ਦਿਨ ਸਾਲ ਭਰ ਦੁੱਧ ਵਰਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਸ੍ਰਾਧ ਕਰ ਕੇ ਪੰਜ ਦੁੱਧ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਂ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਜਲ ਪਾਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੋ ਆਪਣੇ ਸੌ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਿਤਰ ਵਰਤ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਸਾਲ ਭਰ ਘਿਉਂ ਦੀ ਦੀਵਾ ਜਲਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਤੇਲ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਦੀਵਾ, ਸੁਵਰਨ ਚਕ੍ਰ, ਸੁਵਰਨ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਤੇ ਜੋੜਾ ਵਸਤ੍ਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੇਜ ਵਰਤ ਹੈ। ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਤੀਜ ਨੂੰ, ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਗੋਮੂਤਰ ਤੇ ਜੌ ਸਵਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਾਲ ਭਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਗਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਗੌਰੀ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕਲਪ ਭਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਇਥੇ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੁਦ੍ਰ ਵਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਮੰਗਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਸੁਗੰਧੀ ਤੇ ਲੇਪ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਅਖੰਡ ਚੌਲ, ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਸ਼ੰਖ ਦੇਣ ਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਵਰੁਣ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵਰਤ ਹੈ। ਵੈਸ਼ਾਖ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਤੇ ਲੂਣ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਕੇ, ਗਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਕਲਪ ਭਰ ਰਹਿਣ ਤੇ ਫਿਰ ਇਥੇ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਾਂਤਿ ਵਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਯਸ਼ ਤੇ ਕਾਮਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੋਨੇ ਦਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਬਣਾਕੇ, ਤਿਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਕੇ, ਘਿਉਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਅੱਗ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ, ਮਾਲਾਵਾਂ, ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋੜੇ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਤਿੰਨ ਪਲੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਰ ਦਾ ਇਹ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, “ਸਰਵਾਤਮਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ” ਕਹਿ ਕੇ, ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਲੌਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਦੋ-ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ ਪਾਤਰ ਭਰਕੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਇਕ ਦਿਨ ਦੁੱਧ ਵਰਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਗਲ ਵਰਤ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਮੁੜ ਜਨਮ ਮਿਲਣਾ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਦੁੱਧ ਵਰਤ ਰੱਖ ਕੇ, ਸੋਨੇ ਦਾ ਕਲਪਵ੍ਰਿਖ ਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚੌਲ (ਇੱਕ ਪਲੇ ਤੋਂ ਵੱਧ) ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਘੋਰਾ ਵਰਤ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਮਹੀਨੇ ਭਰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਸੋਹਣੀ ਗਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਘੋਰਾ ਵਰਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵੀਹ ਪਲੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੋਲ ਕੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਇਕ ਦਿਨ ਦੁੱਧ ਵਰਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੌਲਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੱਤ ਸੌ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਘ ਜਾਂ ਚੈਤ੍ਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਗੁੜ ਦੀ ਗਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਗੁੜ ਵਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੌਰੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾ ਵਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੱਖ ਵਾਸਤੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਦੋ ਪੀਲੀਆਂ ਗਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇਣ ਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵ ਤੇ ਦਾਨਵ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੇਜਸਵੀ ਵਰਤ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਚਾਰ ਰੁਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਲੱਕੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਘਿਉਂ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਵਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ, ਚੱਕਰ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣ ਤੇ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਚੱਕਰ ਬਣਾਕੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਵਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਰਾਜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਖੀਰ ਖਾ ਕੇ, ਗਾਂ ਦਾ ਜੋੜਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲਕਸ਼ਮੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕਲਪ ਭਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਵੀ ਵਰਤ ਹੈ। ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਾ ਕੇ, ਦੁੱਧ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਦੇਣ ਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਸੂਰਜ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਨੁ ਵਰਤ ਹੈ। ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਾ ਕੇ, ਸੋਨਾ ਤੇ ਗਾਂ ਦਾ ਜੋੜਾ ਦੇਣ ਤੇ, ਇਹ ਵੈਨায়ক ਵਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਲੋਕ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਵੱਡੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਕਾਰਤਿਕ ਦੇ ਦਿਨ, ਹੋਮ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੇ ਗਾਂ ਦਾ ਜੋੜਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੌਰਵ ਵਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਲੋਕ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਬਾਰਾਂ ਦਿਨ ਉਪਵਾਸ ਪੂਰੇ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਗਾਂ, ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਸੋਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਰਤ ਹੈ। ਚੌਦਵੇਂ ਦਿਨ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਾ ਕੇ, ਗਾਂ ਦਾ ਜੋੜਾ ਦੇਣ ਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਵਰਤ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਦੋਜਾਤੀ ਨੂੰ ਘਿਉਂ ਦਾ ਘੜਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਵਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਕਾਸ਼ੀ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਦੁੱਧ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੰਦਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕਲਪ ਭਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਵਰਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਰਤ ਅਤੇ ਦਾਨ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕਾਂ, ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੇ ਉਹ ਸ਼ਰਧਾ, ਨਿਸ਼ਠਾ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ।