ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਤਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਰਨਣ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਰੁੱਖ ਦਾਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਯ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਤ 'ਕੀਰਤੀ ਵਰਤ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸ਼ੰਭੂ ਜਾਂ ਕੇਸ਼ਵ ਦਾ ਘੀ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰੇ, ਗੋਬਰ ਦੀ ਲਕੀਰ ਬਣਾਵੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਟੁੱਟ ਚੌਲ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਰੱਖੇ, ਤੇ ਅੰਤ 'ਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਕਮਲ ਤੇ ਤਿਲ ਵਾਲੀ ਗਾਂ, ਅੱਠ ਅੰਗੁਲ ਲੰਮਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। 'ਸਾਮ ਵਰਤ' ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਮ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨੌਵੇਂ ਦਿਨ ਇਕ ਵਾਰੀ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਅਨੁਸਾਰ ਆਦਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭੋਜਨ ਖਵਾਕੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦਾ ਸਿੰਘ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ 'ਵੀਰ ਵਰਤ' ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅਸਰ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸੌ ਕਰੋੜ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਅਜੇਤੂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਦਇਆ ਨਾਲ, ਚੇਤ੍ਰ ਤੋਂ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਇਕ ਮুঠ੍ਹੀ ਦਾਨ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਵਰਤ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਰਤਨ, ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਤਿਲ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਪਾਤਰ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ 'ਭੂਤਿਜਨਨ ਮਾਨੰਦ ਵਰਤ' ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਪੰਜ ਅਮ੍ਰਿਤਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅੰਤ 'ਚ ਪੰਜ ਅਮ੍ਰਿਤਾਂ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸ਼ੰਖ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ 'ਚ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ 'ਧ੍ਰਿਤੀ ਵਰਤ' ਹੈ। ਮਾਸ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ, ਵਰਤ ਦੇ ਅੰਤ 'ਚ ਗਾਂ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਹਿਰਨ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਯ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ 'ਅਹਿੰਸਾ ਵਰਤ' ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਤ 'ਚ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਜੁੜੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਯੋਗ ਅਨੁਸਾਰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਮਾਲਾ, ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਗਹਣੇ ਦੇ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਇੱਕ ਕਲਪ ਲਈ ਸੂਰਜ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ 'ਸੂਰਜ ਵਰਤ' ਹੈ। ਆਢ੍ਹ ਤੋਂ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਸਵੇਰੇ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਭੋਜਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਾਰਤਿਕੀ ਵਿੱਚ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੱਕ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਘੀ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤ 'ਚ, ਫੁੱਲ, ਭੋਜਨ, ਘੀ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਅਤੇ ਦੁੱਧ-ਘੀ ਵਿੱਚ ਪੱਕਿਆ ਚੌਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ 'ਚਰਿੱਤਰ ਵਰਤ' ਹੈ, ਜੋ ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਦੇ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪੰਦਰਵੇਂ ਦਿਨ ਸਾਲ ਭਰ ਦੁੱਧ ਵਰਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ 'ਚ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਕੇ ਪੰਜ ਦੁੱਧ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਂ, ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਜਲ ਦੇ ਘੜੇ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੁ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਸੌ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਤਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ 'ਚ, ਇਹ 'ਪਿਤ੍ਰ ਵਰਤ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤੇਲ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ, ਘੀ ਨਾਲ ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਦੀਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ 'ਚ ਦੀਵਾ, ਚੱਕਰ, ਸੋਨੇ ਦਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਅਤੇ ਜੋੜਾ ਵਸਤ੍ਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਚਮਕਦਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ 'ਤੇਜਸ ਵਰਤ' ਹੈ। ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਤੀਜ ਤੋਂ, ਗੋਮੂਤ੍ਰ ਅਤੇ ਜੌ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ 'ਚ, ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਗੌਰੀ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕਲਪ ਤੱਕ ਵੱਸ ਕੇ, ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ 'ਰੁਦ੍ਰ ਵਰਤ' ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਮੰਗਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਸੁਗੰਧੀ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਅਟੁੱਟ ਚੌਲ, ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਰੁਣ ਦੇ ਲੋਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ 'ਸਥਿਰ ਵਰਤ' ਹੈ। ਵੈਸ਼ਾਖ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਨਮਕ ਛੱਡ ਕੇ, ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਲਪ ਰਹਿ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ 'ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਰਤ' ਹੈ, ਜੋ ਯਸ਼ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਦੇ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੋਨੇ ਦਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਬਣਾਕੇ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਤਿਲ ਭਰ ਕੇ, ਘੀ ਦੇ ਦਾਨੀ ਅਤੇ ਅੱਗ ਤੇ ਚੰਗੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਮਾਲਾ, ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਗਹਣੇ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਯੋਗ ਅਨੁਸਾਰ, ਤਿੰਨ ਪਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਰ ਦੇ, 'ਜਗਤਾਤਮਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ' ਕਹਿ ਕੇ, ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਇਹ 'ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਰਤ' ਹੈ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਦੋ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲਾ ਪਾਤਰ, ਭਰਪੂਰ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਦਾਨ ਕੀਤਾ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦੁੱਧ ਵਰਤ ਰੱਖਿਆ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ 'ਮੰਗਲ ਵਰਤ' ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਨਮ ਮਿਲਣਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਦੁੱਧ ਵਰਤ ਕਰਕੇ, ਸੋਨੇ ਦਾ ਕਾਮਧੇਨੁ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਯੋਗ ਅਨੁਸਾਰ ਚੌਲ (ਇੱਕ ਪਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਰ) ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ 'ਉਗ੍ਰ ਵਰਤ' ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਸੋਹਣੀ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੁ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ 'ਉਗ੍ਰ ਵਰਤ' ਹੈ। ਵੀਹ ਪਲ ਭਾਰ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੋਲ ਕੇ, ਦਾਨ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਦੁੱਧ ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਰੁਦ੍ਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਦੌਲਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਤ ਸੌ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਘ ਜਾਂ ਚੈਤ੍ਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਗੁੜ ਦੀ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੀਜੇ ਦਿਨ 'ਗੁੜ ਵਰਤ' ਕਰਕੇ ਗੌਰੀ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ 'ਮਹਾ ਵਰਤ' ਹੈ, ਜੋ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੱਖ ਵਾਸਤੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਦੋ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਦਾਨਵਾਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ 'ਚ ਸਭ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ 'ਦੀਪਤ ਵਰਤ' ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਾਲ ਭਰ ਚਾਰੇ ਰੁਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਲੱਕੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅੰਤ 'ਚ ਘੀ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ 'ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਵਰਤ' ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਕੱਦਸੀ ਨੂੰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ, ਚੱਕਰ ਦੀ ਆਹੂਤੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਰਤ ਅਤੇ ਦਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ, ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਅਮਰਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਕਰੇ।