ਇਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵ੍ਰਤਾਂ ਅਤੇ ਉਪਾਸਨਾਵਾਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਵ੍ਰਤਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੌਮਿਆ ਵ੍ਰਤ, ਸੋਭਾਗਿਆ ਵ੍ਰਤ, ਸਰਸਵਤਾ ਵ੍ਰਤ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਵ੍ਰਤ, ਆਯੁ-ਵ੍ਰਤ, ਕੀਰਤੀ-ਵ੍ਰਤ, ਧ੍ਰਿਤੀ-ਵ੍ਰਤ, ਅਹਿੰਸਾ ਵ੍ਰਤ, ਸੂਰਜ ਵ੍ਰਤ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਵ੍ਰਤ, ਚਰਿੱਤਰ ਵ੍ਰਤ, ਪਿਤ੍ਰ ਵ੍ਰਤ, ਰੁਦ੍ਰ ਵ੍ਰਤ, ਸਥਿਰ ਵ੍ਰਤ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਵ੍ਰਤ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵ੍ਰਤ—ਇਹ ਸਭ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਤਮਕ ਉੱਚਾਈ, ਸੁਖ, ਆਯੁ, ਦੌਲਤ, ਤੇ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਇਕ ਮਨੁੱਖ, ਫਾਲਗੁਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਤੀਜੀ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਲੂਣ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵ੍ਰਤ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋੜੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਪਲੰਗ, ਘਰ, ਤੇ ਭਾਂਡੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਭਵਾਨੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਆਸਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ, ਸਾਂਝ ਵੇਲੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਘੀ ਦਾ ਘੜਾ, ਦੋ ਵਸਤ੍ਰ, ਤਿਲ, ਤੇ ਘੰਟੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਰਸਵਤ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰਸਵਤਾ ਵ੍ਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ 'ਤੇ, ਉਹ ਸੋਨੇ ਦਾ ਕਮਲ ਤੇ ਗਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦਾ ਆਸਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਹਰ ਜਨਮ 'ਚ ਉਸ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵ੍ਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੰਭੂ ਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਾਲ ਭਰ ਗਾਂ ਤੇ ਜਲ ਦਾ ਘੜਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਜਨਮਾਂ ਲਈ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਨਗਰੀ 'ਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਯੁ-ਵ੍ਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਲੰਬੀ ਆਯੁ ਤੇ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਸ਼ਵਤਥਾ, ਸੂਰਜ, ਤੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਾਲ ਭਰ ਰੋਜ਼ ਇਕ ਵਾਰੀ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋੜੇ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਗਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਸੋਨੇ ਦਾ ਰੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਗ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੀਰਤੀ-ਵ੍ਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਕੀਰਤੀ ਤੇ ਦੌਲਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੰਭੂ ਜਾਂ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਘੀ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਗੋਬਰ, ਅਟੂਟ ਚਾਵਲ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਘੇੜ ਬਣਾਕੇ, ਅੰਤ 'ਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਕਮਲ, ਤਿਲ-ਗਾਂ, ਤੇ ਆਠ ਅੰਗਲ ਲੰਬਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਲੋਕ 'ਚ ਆਦਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸਾਮਾ ਵ੍ਰਤ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਮ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨੌਵੇਂ ਦਿਨ ਇਕ ਵਾਰੀ ਖਾਣਾ, ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੂਜਾ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਸ਼ੇਰ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਆਸਨ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਵਿਰਾ-ਵ੍ਰਤ ਦੇ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਲਈ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਅਜਿੱਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਚੈਤਰ ਤੋਂ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਹੱਥ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਰਤਨ, ਭੋਜਨ, ਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੋਨੇ ਤੇ ਤਿਲ ਨਾਲ ਭਰੇ ਭਾਂਡੇ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ 'ਚ ਆਦਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭੂਤਿਜਨਾਨ-ਮਾਨੰਦ ਵ੍ਰਤ ਹੈ। ਪੰਜ ਅਮ੍ਰਿਤਾਂ ਨਾਲ ਸਾਲ ਭਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਅੰਤ 'ਤੇ ਪੰਜ ਅਮ੍ਰਿਤਾਂ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਤੇ ਸ਼ੰਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਆਸਨ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਧ੍ਰਿਤੀ-ਵ੍ਰਤ ਹੈ। ਮਾਸ ਛੱਡ ਕੇ, ਅੰਤ 'ਤੇ ਗਾਂ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਹਿਰਨ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਗ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਹਿੰਸਾ-ਵ੍ਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਰਾਜਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਜੋੜੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਭੋਜਨ, ਫੁੱਲਾਂ, ਵਸਤ੍ਰ, ਤੇ ਆਭੂਸ਼ਣ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਸੂਰਜ ਦੇ ਲੋਕ 'ਚ ਕਲਪ ਭਰ ਵਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਰਜ ਵ੍ਰਤ ਹੈ। ਆਸ਼ਾਢ ਤੋਂ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ, ਸਵੇਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਕਾਰਤਿਕੀ 'ਚ ਗਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉੱਤਰਾਯਣ ਤੱਕ ਫੁੱਲ ਤੇ ਘੀ ਛੱਡਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਫੁੱਲ, ਭੋਜਨ, ਘੀ ਵਾਲੀ ਗਾਂ, ਤੇ ਦੁੱਧ-ਘੀ ਵਾਲਾ ਚਾਵਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਚਰਿੱਤਰ ਵ੍ਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮ ਤੇ ਸਿਹਤ ਦੇ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਰਵੇਂ ਦਿਨ ਦੁੱਧ-ਵ੍ਰਤ ਕਰਕੇ, ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਕੇ, ਪੰਜ ਦੁੱਧ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਂ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਤੇ ਜਲ ਦੇ ਘੜੇ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਲੋਕ 'ਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੌ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਿਤ੍ਰ-ਵ੍ਰਤ ਹੈ। ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਘੀ ਨਾਲ ਦੀਪਕ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤੇਲ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਅੰਤ 'ਤੇ ਦੀਪਕ, ਚਕਰ, ਸੋਨੇ ਦਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਤੇ ਦੋ ਵਸਤ੍ਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ 'ਚ ਵਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਵ੍ਰਤ ਹੈ। ਕਾਰਤਿਕ ਤੋਂ ਤੀਜੇ ਦਿਨ, ਗੋਮੂਤਰ ਤੇ ਜੌ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਸਾਲ ਭਰ ਰਾਤ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ, ਤੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਗਾਂ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਗੌਰੀ ਦੇ ਲੋਕ 'ਚ ਕਲਪ ਭਰ ਵਸਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਇਥੇ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੁਦ੍ਰ-ਵ੍ਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਮੰਗਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਸੁਗੰਧੀ ਲੇਪ ਛੱਡ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਅਟੂਟ ਚਾਵਲ, ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਤੇ ਸ਼ੰਖ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਵਰੁਣ ਦੇ ਆਸਨ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਿਰ-ਵ੍ਰਤ ਹੈ। ਵੈਸ਼ਾਖ 'ਚ ਫੁੱਲ ਤੇ ਲੂਣ ਛੱਡ ਕੇ, ਗਾਂ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਇਥੇ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਾਂਤੀ-ਵ੍ਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਕੀਰਤੀ ਤੇ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੋਨੇ ਦਾ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਤਿਲ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਘੀ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਅੱਗ ਤੇ ਚੰਗੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨਾ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਫੁੱਲ, ਵਸਤ੍ਰ, ਤੇ ਆਭੂਸ਼ਣ ਦੇਣ ਨਾਲ, 'ਵਿਸ਼ਵਾਤਮਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ' ਕਹਿ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਪਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਰ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ, ਅਗਲੇ ਲੋਕ 'ਚ ਬ੍ਰਹਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੋਦਾ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵ੍ਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੋ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ ਭਾਂਡਾ, ਭਰਪੂਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਵੱਡੇ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਵ੍ਰਤਾਂ ਤੇ ਉਪਵਾਸ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕਾਂ, ਆਸਨ, ਆਯੁ, ਦੌਲਤ, ਤੇ ਆਤਮਕ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਤਿਕਾਰ, ਭਗਤੀ, ਤੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।