ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਸਭ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ, ਸੱਪਾਂ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚੇ ਜਿੱਥੇ ਧਾਤ੍ਰੀ ਰੁੱਖ ਖੜਾ ਸੀ, ਜੋ ਹਰੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਉਸ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤਿ ਆਸ਼ਚਰਜ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਉਹ ਥਾਂ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ, "ਅਸੀਂ ਇਹ ਰੁੱਖ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।" ਜਦ ਉਹ ਇਉਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਦੇਹ-ਰਹਿਤ ਆਵਾਜ਼ ਉਤਥੀ। ਉਸ ਆਵਾਜ਼ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਇਹ ਆਂਵਲੇ ਦਾ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਵੈਸ਼ਣਵ ਰੁੱਖ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਗਾਂ ਦਾਨ ਦੇਣ ਦੇ ਫਲ ਬਰਾਬਰ ਪਾਪ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਪੂਣ ਦੋਹਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਪੂਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਆਂਵਲੇ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰੁੱਖ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਵੈਸ਼ਣਵੀ ਹੈ, ਦੁਸ਼ਟਤਾ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਇਸ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਤਣੇ 'ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ 'ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ 'ਤੇ ਦੇਵਤੇ, ਫੁੱਲਾਂ 'ਤੇ ਮਰੁਤਗਣ, ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਧਾਤ੍ਰੀ ਰੁੱਖ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰੂਪਾ-ਸੰਯੁਕਤ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੁ ਭਗਤਾਂ ਵਾਸਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਯੋਗ ਪੂਜਾ ਯੋਗ ਹੈ। ਇਸ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ? ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਆਏ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਤਾ ਹੋ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ? ਸਾਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸੋ।" ਉਹ ਆਵਾਜ਼ ਫਿਰ ਉੱਚੀ, "ਮੈਂ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੁ ਹਾਂ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਤੇ ਪੁੱਛਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਹੈ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਅਨਾਦਿ, ਅਨੰਤ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ: "ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਅਚੁਤ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਅਨੰਤ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਦਾਮੋਦਰ, ਗਿਆਨੀ, ਯਜਨ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ।" ਇਉਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਕੀ ਵਰ ਮੰਗਦੇ ਹੋ?" ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਹਿਤ ਲਈ ਕੋਈ ਐਸਾ ਵਰ ਦਿਓ—" "ਜੋ ਸਵਰਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਧਨ-ਧਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਾਵੇ, ਪੁਣਯ ਵਾਲਾ ਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰੇ।" "ਜੋ ਆਸਾਨ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਵੱਡਾ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਵਰਤ ਹੋਵੇ, ਜਿਸਦੇ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੁ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਮਿਲੇ।" ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਜੇ ਫਾਲਗੁਣ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਯ ਨਕਸ਼ਤਰ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਦਿਨ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ ਹੈ ਤੇ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਉਸ ਦਿਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੁਣੋ, ਵੈਦਿਕ ਜਨੋ! ਆਂਵਲੇ ਦੇ ਰੁੱਖ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਜਾਗਰਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂ ਦਾਨ ਦੇਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁਣਯ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਵਰਤ ਹੈ। ਉਥੇ ਅਚੁਤ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਲੋਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸਦਾ ਲਈ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਸ ਵਰਤ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸੋ—ਕਿਹੜੇ ਮੰਤ੍ਰ, ਕਿਹੜੀਆਂ ਨਮਸਕਾਰਾਂ, ਕਿਹੜਾ ਦੇਵਤਾ ਆਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?" "ਦਾਨ ਕਿਵੇਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪੂਜਾ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਕੀ ਹੈ? ਹੋਮ ਤੇ ਪੂਜਾ ਲਈ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰੋ।" ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਸ ਵਰਤ ਦੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਸੁਣੋ, ਵੈਦਿਕ ਜਨੋ! ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰੋ, ਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ—" "ਇਹ ਸੰਕਲਪ ਕਰੋ: 'ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਮੈਂ ਭੋਜਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ! ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਹੋ, ਹੇ ਅਚੁਤ!' ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸੰਕਲਪ ਕਰਕੇ, ਦੰਦ ਮੰਜਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ—" "ਕਦੇ ਵੀ ਪਤਿਤ ਲੋਕਾਂ, ਚੋਰਾਂ, ਨਾਸਤਿਕਾਂ, ਕੁਕਰਮੀ, ਮਰਯਾਦਾ ਭੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਜਾਂ ਗੁਰੂ-ਪਤਨੀ ਭੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰੋ।" "ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਦਰਿਆ, ਤਲਾਬ, ਝੀਲ ਜਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਪਰ ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਨਾਲ।" "ਪਹਿਲਾਂ ਮਿੱਟੀ ਲੈਣੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰ ਕੇ: 'ਹੇ ਧਰਤੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਘੋੜੇ, ਰਥ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਕਦਮ ਰੱਖੇ—' " 'ਹੇ ਮਿੱਟੀ, ਮੇਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਅਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੋਈ ਹੈ।' "ਇਹ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ: 'ਤੂੰ ਪਾਣੀ ਹੈਂ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ ਹੈਂ, ਸਰੀਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈਂ। ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਪਸੀਨੇ ਜਾਂ ਅੰਡਿਆਂ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਸਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕ ਹੈਂ।' " 'ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ, ਸਰੋਵਰਾਂ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਕੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਇਆ ਹਾਂ; ਇਹ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੋ ਜਾਵੇ।' " "ਇਹ ਨ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ: ਫਿਰ, ਜਾਮਦਗਨਯ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਉਣੀ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਪੂਰਾ ਤੋਲ ਜਾਂ ਅੱਧਾ।" "ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਪੂਜਾ ਤੇ ਹੋਮ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਪੂਜਨ ਸਮਾਨ ਲੈ ਕੇ ਆਂਵਲੇ ਦੇ ਰੁੱਖ ਕੋਲ ਜਾਓ।" "ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਆਸ-ਪਾਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ਼ ਕਰੋ, ਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਪਾਠ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੁਤਵੰਤੀ ਘੜਾ ਰੱਖੋ।" "ਘੜੇ ਨੂੰ ਪੰਜ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਓ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੁਗੰਧ ਭਰੋ, ਛਤਰੀ ਅਤੇ ਜੁੱਤੀ ਜੋੜੋ, ਤੇ ਚੰਦਨ ਲਗਾਓ।" "ਘੜੇ ਦੀ ਗਰਦਨ 'ਤੇ ਮਾਲਾ ਪਾਓ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੂਪ ਨਾਲ ਸੁਗੰਧਿਤ ਕਰੋ, ਤੇ ਚੌਂਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਲਗਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਬਣਾਓ।" "ਉਸ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪਾਤ੍ਰ ਰੱਖੋ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਭੁੰਨੇ ਹੋਏ ਅਨਾਜ ਭਰੇ ਹੋਣ। ਉਸ ਪਾਤ੍ਰ ਉੱਤੇ ਜਾਮਦਗਨਯ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਰੱਖੋ।" "ਵਿਸ਼ੋਕਾ ਨੂੰ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ, ਵਿਸ਼ਵਰੂਪੀਨ ਨੂੰ ਗੋਡਿਆਂ 'ਤੇ, ਉਗ੍ਰਾ ਨੂੰ ਜੰਘਿਆਂ 'ਤੇ, ਦਾਮੋਦਰ ਨੂੰ ਕਮਰ 'ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੋ।" "ਪਦਮਨਾਭ ਨੂੰ ਨਾਭੀ 'ਤੇ, ਸ਼੍ਰੀਵਤਸਧਾਰੀ ਨੂੰ ਛਾਤੀ 'ਤੇ, ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਬਾਂਹ 'ਤੇ, ਗਦਾਧਾਰੀ ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਬਾਂਹ 'ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੋ।" "ਵੈਕੁੰਠ ਨੂੰ ਗਲੇ 'ਤੇ, ਯਜ੍ਨਮੁਖ ਨੂੰ ਮੂੰਹ 'ਤੇ, ਦੁੱਖ-ਮੁਕਤਿ ਦੇ ਖਜਾਨੇ ਨੂੰ ਨੱਕ 'ਤੇ, ਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ 'ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਂਵਲੇ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਅਤੇ ਧਾਤ੍ਰੀ ਵਰਤ ਦੀ ਵਿਧੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਦੱਸੀ।