ਜਦੋਂ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਹੋਇਆ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਬਾਕੀ ਦੈਤਿਆਨ ਸਨ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਦੁਖੀ ਹੋਏ ਤੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਛੇਤੀ-ਛੇਤੀ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਹਵਾ ਵਰਗੀ ਸੀ, ਡਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਪਲਾਏ ਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਜਲ-ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਗਏ। ਉਥੇ, ਮੱਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਅਸੁਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਰਿਚਾਵਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਕੁਝ ਪੱਕੇ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਸੋਚਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਭਾਰੀ ਡਰ ਵਿਚ ਆ ਗਏ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸੜ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ, ਆਪਣੇ ਅੰਤ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦੇ ਵੇਲੇ, ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਵਿਚਾਰ ਉਭਰਿਆ। ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਤਪ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤਪਸੀ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਏਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਸਾਰੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਾਸ ਵੱਲ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਵੱਡੇ ਕਿਲੇ ਵਰਗੇ, ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਥਰਥਰਾਉਂਦੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਜੋ ਕਿ ਵਰੁਣ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸੀ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਥੇ ਪਨਾਹ ਲੈ ਗਏ। ਕਾਲਕੇਯਾ ਅਸੁਰ ਉਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ, ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਵੈਰ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਅਸੁਰ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਅਤੇ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਅਸੁਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਖਾ ਗਏ; ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਅਠਾਹਠ ਸੌ ਤਪਸਵੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਚ੍ਯਵਨ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਥੇ ਵੀ ਗਏ ਤੇ ਫਲ-ਮੂਲ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਸੌ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਅਸੁਰ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਤੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ; ਉਹ ਭਰਦਵਾਜ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ, ਜਿਥੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਉਥੇ ਵੀ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਥੇ, ਹਵਾ ਤੇ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਜੀਊਣ ਵਾਲੇ ਵੀਹ ਤਪਸਵੀ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਅਸੁਰ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਪੇਟ ਭਰਦੇ ਗਏ। ਰਾਤ ਨੂੰ, ਆਪਣੀ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਅਸੁਰ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਫਿਰਦੇ ਰਹੇ ਤੇ ਕਈ ਕਈ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਮਾਰ ਦਿਤੇ। ਪਰ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਹੀ ਨਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਨਾ ਕੋਈ ਵੇਦ ਪਾਠ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਨਾ ਕੋਈ ਯਜਮਾਨਾਂ ਦੀ ਉਚਾਰਣ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਯਜਨਾ ਜਾਂ ਤਿਉਹਾਰ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਈ, ਕਾਲਕੇਯਾ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਸਭ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਏ; ਲੋਕ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਲੋਕ ਡਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਦੱਸੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭੱਜਣ ਲੱਗ ਪਏ; ਕੁਝ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਗਏ, ਹੋਰ ਦ੍ਵਿਜ ਰਿਸ਼ੀ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਖਿੰਡ ਗਏ। ਕੁਝ ਹੋਰ, ਡਰ ਨਾਲ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ, ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਹੀ ਛੱਡ ਗਏ; ਪਰ ਕੁਝ ਵੱਡੇ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਤੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ ਉਥੇ ਹੀ ਡਟੇ ਰਹੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਨਾ ਗਏ, ਜਿਥੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਪਨਾਹ ਲੈ ਲਈ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਸੁੱਖ ਮਿਲਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ; ਜਦ sacrifices ਤੇ ਤਿਉਹਾਰ ਮੁੱਕ ਗਏ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਲਝਣ ਪੈ ਗਈ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੇਵਤੇ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਤੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਕਿ ਅਜੇਤ ਹੈ ਤੇ ਵੈਕੁੰਠ ਦਾ ਵਾਸੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਰਖਵਾਲੇ ਤੇ ਪਾਲਕ ਹੋ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ; ਜੋ ਕੁਝ ਚਲਦਾ-ਫਿਰਦਾ ਜਾਂ ਅਚਲ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਵਲੋਂ ਹੀ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਕ ਵਾਰੀ, ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ ਸੀ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸੂਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ। ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪਹਿਲਾ ਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਦੈਤ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੁ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਨਰਸਿੰਘ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਮਾਰਿਆ। ਬਲੀ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਅਜੇਤ ਸੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਮਨ ਰੂਪ ਨੇ ਨਿਵਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਜੰਭ ਅਸੁਰ, ਜੋ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਤੇ ਯਜਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਘਨ ਪਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਮਾਰਿਆ। ਤੁਹਾਡੇ ਐਸੇ ਅਨੇਕ ਅਨੇਕ ਕਰਤੱਬ ਹਨ; ਅਸੀਂ ਡਰੇ ਹੋਏ ਹਾਂ, ਸਾਡਾ ਆਸਰਾ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੋ, ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ।" "ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਲੋਕਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਇਸ ਵੱਡੀ ਆਫ਼ਤ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ। ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵ ਵਧਦੇ ਹਨ; ਮਨੁੱਖ ਸੁਖੀ ਹਨ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹੋਮ ਤੇ ਪਿਤਰ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਤੋਸ਼ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ।" "ਹੁਣ, ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਡਰ ਸੰਸਾਰ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕੌਣ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ; ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ, ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ ਤਾਂ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" ਇਸ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮੈਂ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ ਸੁਣੋ। ਕਾਲਕੇਯਾ ਨਾਮ ਦੇ ਡਰਾਉਣੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸਿਆਣੇ ਹਜ਼ਾਰ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ (ਇੰਦਰ) ਵਲੋਂ ਮਰਦੇ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬਚਾ ਕੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਨ ਚਲੇ ਗਏ।" "ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਜਲ-ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਲੁਕ ਗਏ ਤੇ ਇੱਥੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸੋਚੋ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੁੱਕਾਇਆ ਜਾਵੇ।" ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਗਏ ਤੇ ਫਿਰ ਅਗਸਤਿਆ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਥੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਉਸ ਦੀ ਉਤਨੀ ਹੀ ਇਜ਼ਤ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿੰਨੀ ਦੇਵਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।