ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬੜੀ ਅਦਭੁਤ ਹੈ। ਦਿਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵੇਲੇ—ਸਵੇਰ, ਦੁਪਹਿਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ—ਉਥੇ ਆਦਿਤਯ, ਵਸੁ, ਰੁਦ੍ਰ, ਸਾਧਯ ਅਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਗਣ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਉਥੇ ਹਾਜ਼ਰ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਥੇ ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਤਪੱਸਿਆਵਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀਆਂ, ਜੋ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਮਨ ਵਿਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਥਾਂ ਇੰਨੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਕਿ ਪਿਤਰ ਸਦਾ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੇਵ ਤੇ ਅਸੁਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਤਪ ਕਰਕੇ, ਸਤਪੁਰਖ ਨੇ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਜੋ ਕੋਈ ਉਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਿਆਂ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ्ञ ਤੋਂ ਦੱਸ ਗੁਣਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਲੱਖਾਂ ਪਿਤਰ ਰੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਇਥੇ ਤੇ ਮਰਨ ਮਗਰੋਂ ਸੁਖ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਜੜ੍ਹੀਆਂ ਜਾਂ ਫਲ, ਕੋਈ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਜਾਂ ਸ਼ੂਦਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ्ञ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਨਾਂਕਾ ਪਵਿੱਤਰ ਪਿਤਰ ਸਰੋਵਰ ਵੈਖਾਨਸ ਮੁਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਲਈ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀ ਇਥੋਂ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਦਿ-ਯੋਗੀ ਮਧੁਸੂਦਨ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਆਦਿ-ਵਰਾਹਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਦੇਵਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਨੀਚ ਜਾਤ ਦਾ ਵੀ ਪੁਸ਼ਕਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਪੁਸ਼ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਅਮਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਸਵੇਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੋਏ ਪਾਪ, ਚਾਹੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਮਰਦਾਂ ਦੇ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਸਭ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਸਭ ਅਸੁਰਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਸ ਸਾਲ ਤੱਕ ਨਿਯਮਿਤ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਅਗ્નਿਹੋਤ੍ਰ ਕਰੇ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨਾ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇ, ਦੋਵੇਂ ਦਾ ਫਲ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਯਜ, ਤਪ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਵੱਸਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਵੈਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੇਠ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਪਿਤਰ ਤਰਪਣ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਧਾਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਵੇਲੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਮੇ ਦੇ ਘੜੇ ਨਾਲ ਜਲ ਛੱਡ ਕੇ ਸਵਰਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵਿਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਤੱਕ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਇਕੱਲਾ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦਾ ਜਲ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਕੇ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਿਤਰ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ੍ਰਾਦਧ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁੱਗਾਂ ਲਈ ਅੰਤਹੀਣ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕ ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਵਿਆਹ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਟੁੱਟ ਧਨ, ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਖੁਦ ਕਹੀ ਹੈ ਕਿ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਰੱਜਾ ਕੇ ਵਿਅਕਤੀ ਅਗ્નਿਸ਼ਟੋਮ ਯਜ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਥੇ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਉਥੇ ਅਗਸਤਿਆ ਮੁਨੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਆਸ਼ਰਮ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਮਨੂਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੀ ਉਥੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਯਜ ਮਾਊਂਟੇਨ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਨਾਗਾਂ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਨਗਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਗਸਤਿਆ ਮੁਨੀ ਦੀ ਅਚੁੱਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਚਮਤਕਾਰ ਵੀ ਉਥੇ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਗਸਤਿਆ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਕ੍ਰਿਤ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰੀ ਫੌਜ, ਕਾਲੇਯਾ ਨਾਮ ਵਾਲੀ, ਉੱਠੀ। ਉਹ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦੇ ਆਸਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਦੇਵਤੇ ਬਹੁਤ ਘਬਰਾਏ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕੋਲ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸਰਵੋਚ ਪ੍ਰਭੂ ਅੱਗੇ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਵੀ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਢੰਗ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।" "ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ, ਦਧੀਚੀ ਨਾਮ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਉੱਚੇ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜਾਓ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਵਰ ਮੰਗੋ।" "ਉਹ ਧਰਮੀ ਆਤਮਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵਰ ਦੇ ਦੇਣਗੇ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰੋ।" "ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਮੰਗੋ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਦੇਣਗੇ।