ਪਿਆਰੇ ਰਾਜਨ, ਅੱਜ ਤੋਂ, ਇੱਥੋਂ ਤੇਰੀ ਧਰਮ ਪਰੰਪਰਾ ਵਧੇਗੀ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅੰਗ ਨਾਲ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇਗਾ, ਉਹ ਸਰੀਰਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਪਰ ਤਰ ਜਾਵੇਗਾ। ਜਦ ਉਹ ਯਾਤਰਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅੰਦਰ, ਜੋ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਆਕਾਰ-ਸੰਰਚਨਾ ਤੀਰਥ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਅੱਧ-ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਤੇ ਇੱਕ ਤੇ ਅੱਧ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ ਹੈ, ਇਹ ਮਾਪ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕੇਵਲ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਰਾਜਸੂਯ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਨ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀ ਨੇ ਵੀ ਮੁੱਖ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ, ਸਿੱਧ, ਤੇ ਚਾਰਣ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਦਵੀ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ, ਰਾਜਨ, ਉਥੇ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦਿਨ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਗੋ-ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੀਰਥ ਦੀ ਵੰਡ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਜਦ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਾਨਵ ਚੰਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦਸ ਅਰਬ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦਿਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸੰਧੀਆਂ ’ਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਆਦਿਤਯ, ਵਸੁ, ਰੁਦ੍ਰ, ਸਾਧਯ ਅਤੇ ਮਾਰੁਤ ਗਣ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵੀ ਸਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਉੱਥੇ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਥੇ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦੈਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਸਭ ਮਹਾਨ ਪੂਣ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆ ਵੀ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪੂਰਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਜੋ ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਤੋਂ ਦੱਸ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵੀ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਣ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਲੱਖਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਹੇ ਭੀਸ਼ਮ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਅਤੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਖ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਆਪਣੀ ਜੀਵਿਕਾ ਲਈ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਜਾਂ ਫਲ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਨਿਰਲੋਭ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇਵੇ। ਇਸ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਗਿਆਨੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਘੋੜਾ-ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਜਾਂ ਸ਼ੂਦਰ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ। ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਝੀਲ, ਜਿਸਨੂੰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੈਖਾਨਸ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਤਪੱਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਆਦਿ-ਦੇਵ, ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਮਧੁਸੂਦਨ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਆਦਿ-ਵਰਾਹ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਨੀਚ ਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਇਸ ਪਿਤਰ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ, ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਕਰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਅਮਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਾਮ ਤੇ ਸਵੇਰੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਨਮ ਤੋਂ ਜੋ ਵੀ ਪਾਪ ਹੋਏ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਔਰਤਾਂ ਜਾਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਕੇਵਲ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਭ ਅਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਸੰਯਮ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਯਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨਾ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਯਜਨ ਕਰਨਾ, ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨਾ, ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਵੱਸਣਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਔਖਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੇਠ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਿਤਰ ਤਰਪਣ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਕੇਵਲ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਇੱਥੇ ਸੰਧਿਆ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਉੱਚਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁੰਭੂ ਨੇ ਖੁਦ ਕਹੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਸਾਵਿਤਰੀ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਜੋ ਪਤਨੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਂ ਪਿਤਲ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਛੱਡ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਉੱਥੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਇਕੱਲਾ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਧਿਆ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਲੋਹੇ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜਦ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਗਾਇਤਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਉੱਚੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਚਿਰਾਂ ਲਈ ਅਖੰਡ ਪੂਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਪਤਨੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਅਸੀਂ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਅਸੀਂ ਸਹੀ ਰੀਤ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਖੰਡ ਧਨ, ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਗੱਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਖੁਦ ਕਹੀ ਸੀ। ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।