ਇੱਕ ਵਾਰ, ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁਲਸਤਯ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਤ੍ਰਿਪੁਸ਼ਕਰ ਤੀਰਥ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਕੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪੁਲਸਤਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਕਿ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਫਲ ਕੀ ਹਨ।" ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਹੱਥ, ਪੈਰ ਅਤੇ ਮਨ ਸੰਯਮਿਤ ਹਨ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਗਿਆਨ, ਤਪ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਖਿਆਤੀ ਹੈ—ਉਹ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਦਾਨ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਚਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਜੋ ਆ ਜਾਵੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਸੱਚਾ, ਪ੍ਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਰਗਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਫਲ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਲਸਤਯ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਭਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਤੱਤ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਪਰਮ ਰਾਜ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਪਿਤਰ ਯੱਗ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਲੱਖਾਂ ਤਪਸਵੀ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਤਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਚੰਡ ਸਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਨੇਊ ਨਾਲ ਮਾਪਿਆ, ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਵਿਭਾਗਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੇ।" ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਨਿਕਟ ਖੜੇ ਸਨ, ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਅੱਜ ਤੋਂ ਤੁਹਾਡੀ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠਾ ਵਧੇਗੀ। ਜੋ ਵੀ ਇੱਥੇ ਆਏਗਾ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅੰਗ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰੇਗਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਲਈ ਤੈਰ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰਕੇ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ।" ਇਸ ਦਾ ਚੌੜਾਈ ਅੱਧਾ ਯੋਜਨ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਇੱਕ ਅਤੇ ਅੱਧਾ ਯੋਜਨ ਹੈ—ਇਹ ਤੀਰਥ ਦਾ ਮਾਪ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕੇਵਲ ਪੁਸ਼ਕਰ ਜਾਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਰਾਜਸੂਯ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀ ਵੀ ਮੁੱਖ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਚਰਨਗਣ ਚੈਤ੍ਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਗਾਵਯ (ਗੋ-ਦਾਨ) ਯੱਗ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ, ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ਨੁ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਮਾਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਇਹ ਤੀਰਥ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਇਹ ਤੀਰਥ ਮਹਾਂ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦਸ ਅਰਬ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਤੀਨ ਵੇਲੇ (ਸਵੇਰੇ, ਦੁਪਹਿਰ, ਸ਼ਾਮ) ਪੁਸ਼ਕਰ 'ਤੇ ਆਦਿਤਯ, ਵਾਸੁ, ਰੁਦ੍ਰ, ਸਾਧਿਆ ਅਤੇ ਮਰੁਤਗਣ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਪਸਥਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵੀ ਸਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਉੱਥੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ, ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਉੱਥੇ ਸਭ ਨੇ ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਬਲ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕੇਵਲ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਤੀਰਥ 'ਤੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਿਤਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੁਸ਼ਕਰ 'ਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਗੂਪਨ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਜੋ ਉੱਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਨ੍ਹਾਂਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦੇ ਦੱਸ ਗੁਣਾ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਣ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਲੱਖਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤ੍ਰਿਪਤ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਹੇ ਭੀਸ਼ਮ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਅਤੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਭੋਜਨ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਜਾਂ ਫਲ ਆਦਿ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਨਿਰਵੈਰਤਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇਵੇ। ਇਸੀ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਘੋੜੇ ਯੱਗ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖੱਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਜਾਂ ਸ਼ੂਦਰ ਹੋਵੇ। ਪਿਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਪੁਸ਼ਕਰ ਹੈ, ਉਹ ਵੈਖਾਨਸ ਤਪਸਵੀ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਵਾਲਾ ਤੀਰਥ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਸਰਸਵਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮਹਾ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਦਿ-ਵਰਾਹ ਨਾਮਕ ਇਹ ਤੀਰਥ, ਜਿਸ ਦੀ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਮਧੁਸੂਦਨ ਮਹਾਂਯੋਗੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਨੀਚ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਪਿਤਰ ਤੀਰਥ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਕਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਮਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਵੇਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਵਿਦੀਵਤ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਨਮ ਤੋਂ ਜੋ ਵੀ ਪਾਪ ਹੋਏ ਹੋਣ, ਚਾਹੇ ਔਰਤ ਜਾਂ ਮਰਦ ਦੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਕਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਲਵੇ ਅਤੇ ਦਸ ਸਾਲ ਤੱਕ ਇੱਥੇ ਸਾਧਨਾ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਰਹੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਯੱਗਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਜੋ ਕੋਈ ਸੋ ਸਾਲ ਤੱਕ ਅਗ્નਿਹੋਤ੍ਰ ਕਰੇ ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨਾ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ 'ਤੇ ਤਪ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਯੱਗ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੁੱਲ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਆਉਣ, ਇੱਥੇ ਨ੍ਹਾਉਣ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਸੰਖ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ, ਉੱਚੇ ਲੋਕ, ਅਤੇ ਅਸਧਾਰਣ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।