ਨੰਦਾ ਦੇ ਘਾਟ ਉੱਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਦਿੱਤੇ ਦਾਨ—ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲੀਆਂ ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਨੂੰ—ਅਜਿਹਾ ਅਮਰ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਦੇ ਮੁੱਕਦਾ ਨਹੀਂ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਥੇ ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਧਨ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਲਾਘਾ-ਯੋਗ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਦਾਨ ਉਥੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਧਰਮਤਾ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਸਤੀਕ ਰਹਿ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਲਗਨ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਉਥੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਣ ਦਾ ਵਰਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਔਰਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਰਦ—ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਘਾਟਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਿਹੜੇ ਜੀਵ ਮਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਅਡਿੱਗ ਹਨ ਜਾਂ ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਮੁੱਕ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਹੋਰ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਅਚਾਨਕ ਅਤੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ, ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇ ਵਿਰਲੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਨਦੀ ਸਰਸਵਤੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਜਨਮ ਆਦਿ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਨ; ਉਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਅਤੇ ਨੰਦਾ ਦੀ ਮਹਾਨ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਪੁਸ਼ਕਰ ਪਹੁੰਚੀ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਸਥਾਨ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ— ਉਹ ਸਭ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ; ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਸੁਣ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਉਥੇ ਕਿਹੜੇ ਯਜਮਾਨ-ਧਾਗੇ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦੇ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਨ ਆਤਮਿਆਂ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ? ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਤੀਰਥ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ? ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਯਜ्ञ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਚਰਨ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣਾਏ; ਉਥੇ, ਮਹਾਨ ਸੱਪਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭਾਰੀ ਵਿਸ਼ ਨਾਲ ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਤੀਰਥ ਬਣਾਇਆ। ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਰੋਵਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸ ਨੇ ਬਣਾਇਆ? ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ ਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਕਿਵੇਂ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਗਈਆਂ? ਵੈਦਿਕ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤ੍ਰਿਪੁਸ਼ਕਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨ? ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਉੱਤੇ ਪੁਲਸਤਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਇਕਾਗਰ ਕਰ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਫਲ ਸੁਣ। ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ, ਪੈਰ ਅਤੇ ਮਨ ਸਯੰਮ ਵਿਚ ਹਨ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਗਿਆਨ, ਤਪ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਹੈ—ਉਹ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਦਾਨ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਚਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਜੋ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ—ਉਹ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸੱਚੇ ਆਚਰਨ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰਣਾਂ ਵਿਚ ਡਿੱਠਾ ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਰਗਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਭਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਪਰਮ ਗੁਪਤ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਪਿਤਰ ਯਜਨ ਵਿੱਚ— ਕੋਟੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਤਪਸਵੀ, ਜੋ ਤਪ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਸਨ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਆਸਰਾ ਕਰਕੇ ਮੁੱਖ ਪੁਸ਼ਕਰ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪਰਮ ਸੁੰਦਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਜਮਾਨ-ਧਾਗਿਆਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਮਾਪਿਆ, ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਭਗਤੀ-ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੇ। ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਨੇੜੇ ਖੜੇ ਸਨ, ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੁੱਧਿਮਾਨਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਅੱਜ ਤੋਂ, ਤੁਹਾਡੀ ਧਰਮਤਾ ਵਧੇਗੀ; ਜੋ ਕੋਈ ਇੱਥੇ ਆਏਗਾ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੋਈ ਵੀ ਅੰਗ ਡਾਲੇਗਾ, ਉਹ ਰੂਪ ਵਾਸਤੇ ਤੈਰ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਉੱਤੇ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਹੈ, ਉਸ ਰੂਪ ਵਿਚ ਢਲ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਅੱਧੀ ਯੋਜਨ ਹੈ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਇੱਕ ਤੇ ਅੱਧ ਯੋਜਨ; ਇਹ ਮਾਪ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕੇਵਲ ਪੁਸ਼ਕਰ ਜਾਣ ਨਾਲ ਹੀ, ਮਨੁੱਖ ਰਾਜਸੂਯ ਅਤੇ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਮੁੱਖ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਉਥੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਚਾਰਣ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਚੈਤ੍ਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਥੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗੋ-ਦਾਨ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ; ਇੰਝ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਤੀਰਥ ਦੀ ਵੰਡ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਾਨਵ ਚੰਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮਾਰਗ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਇਹ ਤੀਰਥ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦਸ ਅਰਬ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਪੁਸ਼ਕਰ ‘ਤੇ ਦਿਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸੰਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਆਨੰਦ, ਉਹ ਹਨ ਆਦਿਤਯ, ਵਸੁ, ਰੁਦ੍ਰ, ਸਾਧਯ ਅਤੇ ਮਾਰੁਤ ਗਣ। ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵੀ ਸਦਾ ਭਗਵਾਨ ਲਈ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤੇ, ਤਪ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਅਸੁਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ-ਰਿਸ਼ੀ, ਦਿਵ੍ਯ ਯੋਗ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਵਾਲੇ; ਜਿਹੜੇ ਗਿਆਨੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪਿਤਰ ਸਦਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਪੁਸ਼ਕਰ ਉੱਤੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ, ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਗਏ; ਜੋ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਦੇ ਦਸ ਗੁਣਾ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਉਹ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਦਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਹੇ ਭੀਸ਼ਮ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਅਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਜੀਵਨ-ਨਿਰਵਾਹ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਜਾਂ ਫਲ—ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਇਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਗਿਆਨੀ ਵਿਅਕਤੀ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਜਾਂ ਸ਼ੂਦਰ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।