ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਧਰਮਾਤਮਾ ਪੁਰਸ਼ ਨੇ ਇਕ ਗਾਂ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਕੀ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਅਗਿਆਨੀ ਹਾਂ।" ਗਾਂ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੇਰੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਨੰਦਾ ਰੱਖਿਆ ਸੀ।" ਫਿਰ ਉਸ ਪੁਰਸ਼ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਨੰਦਾ ਨੂੰ ਖਾਵਾਂਗਾ," ਪਰ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਨੰਦਾ ਦਾ ਨਾਮ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਲੱਗੀ ਸ਼ਾਪ ਟੁੱਟ ਗਈ ਅਤੇ ਮੁੱਕ ਗਈ। ਉਸ ਪੁਰਸ਼ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਰਾਜ ਮਿਲਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਧਰਮ ਨੇ, ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਗਾਂ ਦੀ ਸਚਾਈ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਉਥੇ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਤੇਰੀ ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮੈਂ ਧਰਮ, ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਨੰਦਾ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਨੰਦਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਰ ਵਜੋਂ ਆਖਿਆ, "ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ, ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ ਅਤੇ ਇਹ ਤੀਰਥ ਸਾਧੂਆਂ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾਤਾ ਬਣੇ।" ਫਿਰ ਨੰਦਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਦਰਿਆ ਮੇਰੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਨੰਦਾ ਸਰਸਵਤੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਤੂੰ ਇਹ ਵਰ ਦੇ ਕੇ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।" ਪੁਲਸਤਿਆ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨੰਦਾ ਦੇਵੀ ਸੱਚਾਈ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੰਜਨ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣਾ ਪੁਰਾਣਾ ਰਾਜ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਨੰਦਾ ਨੇ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨੰਦਾ ਸਰਸਵਤੀ ਦਰਿਆ ਬਣ ਗਈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਨੰਦਾ ਸਰਸਵਤੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਸਰਸਵਤੀ ਦਰਿਆ ਫਿਰ ਖਰਜੂਰ ਨਾਮਕ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਹੜਾ ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਆ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਦੇਵਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਪੁਣ੍ਯਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਉਥੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਉਥੇ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਪੀਣਾ ਸਵਰਗ ਦਾ ਸੌਪਾਨ ਹੈ। ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਨਿਯਤ ਦਿਨ ਉਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਧੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਉਥੇ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ; ਉਥੇ ਸਰਸਵਤੀ ਸਦਾ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਵੀ ਭਾਗਾਂ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦਰਿਆ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲੈਣ ਨਾਲ ਵੀ ਪਾਪ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਨੂੰ ਛੂਹਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਾਂਗ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਥੇ ਚਾਂਦੀ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਸੁੰਦਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਿਆ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਧਰਮੀ ਪੁੱਤਰੀ ਨੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਦੂਰ ਵਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮੁੜ ਗਈ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨਯੋਗ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਚਾਰੋ ਪਾਸੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਧ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ, ਸਰਸਵਤੀ ਧਰਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਵੱਡੇ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਜਾਂ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਨੰਦਾ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸੋਨੇ-ਵਰਗੀ ਰੰਗਤ ਵਾਲੀਆਂ ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਨੂੰ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਖੁੱਟ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਥੇ ਅਨਾਜ ਤੇ ਧਨ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉਥੇ ਤੀਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਧਰਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਕੋਈ ਵੀ ਉਥੇ ਤਪ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਔਰਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਰਦ—ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਜੀਵ ਉਥੇ ਨੇੜੇ ਮਰੇ, ਚਾਹੇ ਚਲਦੇ ਜਾਂ ਅਡਿੱਗ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਮੁੱਕ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਹੋਰ ਸਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਅਚਾਨਕ ਯਜ੍ਯ ਦੇ ਦੁਲੱਭ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਦਰਿਆ ਸਰਸਵਤੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਉਹ ਲੋਕ ਕਰਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਜਨਮ ਆਦਿ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਨ; ਉਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪੁਛਿਆ, "ਮੈਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਅਤੇ ਨੰਦਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਪੁਸ਼ਕਰ ਆਈ, ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮਿਲ ਗਈ। ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਸੁਣ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਉਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਨੇਊ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ।" "ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ? ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਤੀਰਥ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ?" ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਹੋਰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਯਜ੍ਯ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਏ? ਅਤੇ ਉਥੇ ਮਹਾਨ ਨਾਗਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ ਨਾਲ ਪੰਜ ਤੀਰਥ ਕਿਵੇਂ ਰਚੇ? ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਵਾਲਾ ਸਰੋਵਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸ ਨੇ ਬਣਾਇਆ? ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ ਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਹੇਠਾਂ ਕਿਵੇਂ ਗਈਆਂ? ਤ੍ਰਿਪੁਸ਼ਕਰ ਦਾ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ? ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਕੀ ਹੈ?" ਪੁਲਸਤਿਆ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਇਕਾਗਰ ਕਰ ਅਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਫਲ ਸੁਣ। ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ, ਪੈਰ ਅਤੇ ਮਨ ਸੰਯਮਿਤ ਹਨ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਗਿਆਨ, ਤਪ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਹੈ—ਉਹ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਦਾਨ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਚਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਜੋ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ 'ਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ—ਉਹ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।" "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਸੱਚਾ, ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਡਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਰਗਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਭਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਇਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਪਰਮ ਰਾਜ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਯਜ੍ਯ 'ਤੇ, ਅਨੇਕ ਤਪਸੀ, ਜੋ ਤਪ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਣ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਮੁੱਖ ਪੁਸ਼ਕਰ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹੇ।" "ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਪਰਮ ਸੁੰਦਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਨੇਊ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ 'ਚ ਮਾਪਿਆ, ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੇ। ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਨੇੜੇ ਖੜੇ ਸਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਦਰ-ਸੱਤਕਾਰ ਕੀਤਾ।