ਉਹ ਗਾਂ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਮਾਂਵਾਂ ਵਾਲਾ ਪਿਆਰ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਦੇਵੀ, ਵਰੁਣ, ਅੱਗ, ਵਾਯੂ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਦਸ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ, ਰੁੱਖਾਂ, ਤਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਨਿਵਾ ਕੇ ਸਭ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਚੋਟੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੱਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਾਰੇ ਸਿੱਧ ਪੁਰਖਿਆਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਵੇਦਨਾ ਦੱਸਣ ਲੱਗੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ—"ਹੇ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਘਾਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ। ਹੇ ਚੰਪਕ, ਅਸ਼ੋਕ, ਪੁੰਨਾਗ, ਸਰਲ, ਅਰਜੁਨ ਅਤੇ ਕਿੰਸ਼ੁਕ ਰੁੱਖੋ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣੋ। ਮੇਰਾ ਬੱਚਾ, ਜੋ ਅਕੇਲਾ ਤੇ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਭਟਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ। ਜਿਵੇਂ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤ ਹੋਵੇ, ਐਸੇ ਹੀ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਤੋਂ ਵੰਞਿਆ, ਅਸਹਾਇ ਤੇ ਦੁਖੀ ਮਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਬੱਚੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਸਾਂਭ ਕਰੋ।" "ਇਸ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਜਿੱਥੇ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਭਟਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਾਰੀ ਦੁਖ ਨਾਲ, ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਅਕੇਲਾ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸੁੰਨ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਐਸੇ ਭਟਕਦੇ ਨੂੰ ਸਦਾ ਦਇਆ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" ਨੰਦਾ, ਮਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਗਾਂ, ਦੁੱਖ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੜ ਰਹੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਦੀ ਝਲਕ ਤੋਂ ਵੰਞੀ ਹੋਈ, ਇਕ ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ ਵਿੱਛੋੜੇ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ, ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਬੇਲ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਵਿਹੁਣੀ, ਹਰ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਥੜਕਦੀ, ਉਹ ਮੁੜ ਕੇ ਉਸ ਮਾਸਖੋਰ ਵਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਥੇ, ਉਹ ਡਰਾਉਣਾ, ਤੇਜ਼ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲਾ, ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਇਥੇ, ਉਸਦਾ ਪੁੱਤ, ਪਿਛਲੀਆਂ ਉੱਚੀ ਕਰਕੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖ, ਮਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਆਪਣੀ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਦਿੱਸੀ। ਗਾਂ ਨੇ ਬਾਘ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਮੈਂ ਆ ਗਈ ਹਾਂ, ਸੱਚ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਅਡੋਲ। ਹੁਣ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ, ਮੇਰਾ ਮਾਸ ਖਾ, ਆਪਣੀ ਜਾਤ ਨੂੰ ਪਾਲ, ਮੇਰਾ ਲਹੂ ਪੀ। ਜਦ ਮੈਂ ਮਰ ਜਾਵਾਂ, ਫਿਰ ਇਸ ਬੱਛੜੇ ਨੂੰ ਵੀ ਖਾ ਲੈਣਾ।" ਬਾਘ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਤੈਨੂੰ ਵਧਾਈ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਧਰਮਣੀ ਗਾਂ, ਜੋ ਸੱਚ ਬੋਲਦੀ ਹੈ। ਸੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਅਸ਼ੁਭ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜੋ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਆਖਿਆ, ਉਹ ਸੱਚ ਸੀ, ਤੇ ਤੂੰ ਮੁੜ ਆ ਗਈ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮੁੜ ਆ ਗਈ। ਤੇਰੀ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਪਰਖ ਲਈ ਹੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮੁੜ ਭੇਜਿਆ ਸੀ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਈ ਹੁੰਦੀ, ਕਿਵੇਂ ਜਿੰਦਾ ਵਾਪਸ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ? ਮੇਰੀ ਮਨ ਵਿਚ ਸੱਚ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਉਤਸੁਕਤਾ ਜਾਗੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਸੱਚ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਹੈਂ, ਤੇਰਾ ਪੁੱਤ ਮੇਰਾ ਭਾਣਜਾ।" "ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਜਦ ਕਿ ਮੈਂ ਪਾਪੀ ਹਾਂ, ਪਰ ਜਗਤ ਸੱਚ ਤੇ ਧਰਮ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ। ਸੱਚ ਨਾਲ ਹੀ ਗਾਂ ਦੁੱਧ ਦੀ ਧਾਰ ਵਹਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਭੋਗ ਹੈ। ਜਿਸ ਗਵਾਲੇ ਨੇ ਤੇਰਾ ਦੁੱਧ ਪੀ ਕੇ ਜੀਵਨ ਵਤਾਇਆ, ਉਹ ਧੰਨ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਤੇਰਾ ਘਾਹ ਉਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਧੰਨ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਪੁੰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਪੁੰਨ ਫਲ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਤੇਰਾ ਦੁੱਧ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।" "ਮੈਨੂੰ ਹੁਣ ਇਹ ਸੱਚ ਵੇਖ ਕੇ ਜੀਊਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਐਸਾ ਕੰਮ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਾਪ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇ। ਮੈਂ ਲੱਖਾਂ ਜਾਨਾਂ ਖਾ ਲਈਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਾਂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁੱਟ ਦਿਆਂਗਾ, ਜਾਂ ਅੱਗ ਵਿਚ ਪਰਵਿਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਕਿਹੜੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਾਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਾਪ ਧੁਲ ਜਾਵੇ।" "ਮੈਨੂੰ ਛੋਟਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ, ਸਮਾਂ ਘੱਟ ਹੈ।" ਗਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿਚ ਤਪ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿਚ ਗਿਆਨ, ਦੁਆਪਰ ਵਿਚ ਯਗ, ਤੇ ਕਲਿ ਯੁਗ ਵਿਚ ਦਾਨ—ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਪਰ ਸਭ ਦਾਨਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦਾਨ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਅਭੈ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ (ਚਾਹੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਅਚਲ) ਅਭੈ ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਡਰਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਹਿੰਸਾ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਦਾਨ ਜਾਂ ਤਪ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਦੇ ਪੈਰ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਪੈਰ-ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਮਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਧਰਮ, ਹੇ ਬਾਘ, ਅਹਿੰਸਾ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਯੋਗ ਰੁੱਖ ਦੀ ਛਾਂ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਫੁੱਲ ਧਰਮ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹਨ, ਤੇ ਫਲ ਸਵਰਗ ਤੇ ਮੋਖ ਹਨ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਸਾੜਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਯੋਗ ਰੁੱਖ ਦੀ ਛਾਂ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਗਲ ਸਾਰ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਝ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।" ਬਾਘ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਹਿਰਨ ਵਲੋਂ ਸ਼ਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਬਾਘ ਬਣ ਜਾਵਾਂ। ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਸਾਰੀ ਯਾਦ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਤੇਰੇ ਸੰਗ ਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਯਾਦ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। ਤੇਰੇ ਸੱਚ ਨਾਲ ਤੂੰ ਵੀ ਉੱਚੀ ਗਤੀ ਪਾਵੇਂਗੀ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਫਿਰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਜੋ ਲਗਭਗ ਸੌ ਸਾਲ ਤੋਂ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਹੈ, ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ। ਤੇਰੀ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਮੇਲ ਨਾਲ, ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਸੋਹਣੇ ਸਵਰਗ ਵਿਚ, ਧਰਮ ਦੀ ਨੀਂਹ ਪਈ, ਜੋ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਸੀ।