ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯਾਤਰੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਦਾ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਹੈ—ਇਸ ਲਈ, ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਇਕੱਲਾ ਦੁਖੀ ਕਿਉਂ ਹੋਂਦਾ? ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰ। ਨੰਦਿਨੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਸੂੰਘਦੀ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਚੁੰਮਦੀ, ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਲੰਮੇ ਤੇ ਗਰਮ ਸਾਹ ਲੈਂਦੀ, ਸੱਪ ਵਾਂਗ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਦੇਖਦੀ। ਉਹ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਜਾਪਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਡੂੰਘੀ ਧੰਨ ਵਿੱਚ ਖੜੀ ਹੋਵੇ। ਨੰਦਿਨੀ, ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ: "ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਖੁਸ਼ੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਆਨੰਦ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਕਿਸਮਤ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।" "ਜਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਖਾਲੀ ਹੈ; ਪੁੱਤਰ ਬਿਨਾ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ। ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ ਬਿਨਾ ਨਰਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਚੰਦਨ ਠੰਢਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਲਗਾ ਚੰਦਨ ਤੋਂ ਵੀ ਠੰਢਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀਆਂ ਵਡੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਦੱਸ ਕੇ, ਨੰਦਿਨੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ, ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਵੱਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਤੱਕਿਆ ਅਤੇ ਛੇਤੀ-ਛੇਤੀ ਪੁੱਛਿਆ: "ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ, ਜਦ ਮੈਂ ਰਿੱਝ ਦੇ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਕਸਮਾਂ ਦੇ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡਿਆ, ਪਰ ਮੈਂ ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਜਾਵਾਂਗੀ।" "ਸੱਚ ਦੀ ਕਸਮ ਤੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਾਂ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਗੋਪਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਈ ਹਾਂ; ਪਰ ਮੈਂ ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਜਾਵਾਂਗੀ। ਮਾਂ, ਮੈਂ ਜੋ ਵੀ ਭੁੱਲਾਂ-ਚੁੱਕਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਮਾਫ ਕਰ ਦੇ; ਇਹ ਲੜਕਾ ਤੇਰਾ ਪੋਤਾ ਹੈ—ਹੋਰ ਕੀ ਕਹਾਂ?" "ਹੇ ਉੱਤਮ ਮਾਵਾਂ—ਵਿਪੁਲਾ, ਚੰਪਕਾ, ਮਾਤਰਭਦਰਾ, ਸੁਰਭੀ, ਮਾਨਿਨੀ, ਵਸੁਧਾਰਾ, ਪ੍ਰਿਅਾਨੰਦਾ, ਮਹਾਨੰਦਾ, ਘਟਸਰਵਾ—ਜੇ ਮੈਂ ਅਣਜਾਣੇ ਜਾਂ ਜਾਣ-ਬੁਝ ਕੇ ਕੋਈ ਨਾਪਸੰਦ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਵੱਡੀ ਭਾਗ ਵਾਲੀਆਂ, ਮਾਫ ਕਰ ਦੇਓ, ਤੇ ਜੋ ਹੋਰ ਵੀ ਮੈਂ ਕੀਤਾ।" "ਤੁਸੀਂ ਸਭ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਗੁਣ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਭ ਨੂੰ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।" "ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਜੋ ਅਸਹਾਇ, ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਸੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਹੇ ਭੈਣਾਂ, ਉਸ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰੋ। ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਅਸਹਾਇ ਤੇ ਨਿਰਬਲ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਸਮਝ ਕੇ ਸੰਭਾਲੋਗੇ, ਹੇ ਵੱਡੀ ਭਾਗ ਵਾਲੀਆਂ, ਮਾਫ ਕਰ ਦੇਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਸੱਚ ਤੇ ਆਧਾਰ ਕਰਕੇ ਰਵਾਣਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹਾਂ।" "ਮੇਰੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੌਤ ਇਸ ਪਹਿਲੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਹੈ।" ਨੰਦਾ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਾਂ ਤੇ ਮਿੱਤਰ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ; ਉਹ ਡੂੰਘੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ ਅਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਹਾ, ਇਹ ਵੱਡਾ ਅਜੋਬਾ ਹੈ—ਤੂੰ, ਨੰਦਾ, ਸੱਚੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ, ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਬਦ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ।" "ਕਸਮਾਂ ਤੇ ਸੱਚੀ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਨੂੰ ਛਲ ਕੇ, ਕੋਈ ਵੀ ਉੱਦਮ ਕਰਕੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।" "ਨੰਦਾ, ਤੂੰ ਨਾ ਜਾ; ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੇ ਸੱਚ ਨਾਲ ਲੱਗ ਕੇ ਜਾਂਦੀ, ਇਹ ਅਧਰਮ ਹੈ।" "ਇਥੇ, ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ: ਜਦ ਜੀਵਨ ਛੱਡਣ ਦੀ ਵਾਰੀ ਆਵੇ, ਕਸਮ ਤੋੜਨ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਨਹੀਂ।" "ਜਿੱਥੇ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਝੂਠ ਹੀ ਸੱਚ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੱਚ ਝੂਠ ਹੋ ਜਾਂਦਾ।" "ਇਸਤਰੀਆਂ, ਵਿਆਹ, ਗਾਂ ਛੁੜਾਉਣ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ, ਕਸਮ ਤੋੜਨ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਨਹੀਂ।" ਨੰਦਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ, ਮੈਂ ਝੂਠ ਬੋਲ ਸਕਦੀ ਹਾਂ; ਪਰ ਆਪਣੇ ਲਈ, ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਵੀ, ਮੈਂ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲ ਸਕਦੀ।" "ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਜਣਮ ਵਿੱਚ, ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਮੌਤ ਤੇ ਭਾਰ ਢੋਣ ਵਿੱਚ; ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਆਨੰਦ ਤੇ ਦੁੱਖ ਭੋਗਣ ਵਿੱਚ—ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸੱਚ ਬੋਲਦੀ ਹਾਂ।" "ਸੰਸਾਰ ਸੱਚ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ; ਧਰਮ ਸੱਚ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ; ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਸੱਚ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਹੱਦ ਨਹੀਂ ਲੰਘਦਾ।" "ਬਲੀ ਨੇ ਧਰਤੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਆਪ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ; ਛਲ ਨਾਲ ਬਲੀ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ।" "ਵਿੰਧਿਆ ਪਹਾੜ, ਸੌ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਲਾ, ਸੱਚ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਹੱਦ ਨਹੀਂ ਲੰਘਦਾ।" "ਸਵਰਗ, ਮੁਕਤੀ ਤੇ ਨਰਕ ਸੱਚੀ ਬੋਲਣ ਤੇ ਟਿਕੇ ਹਨ; ਜੋ ਸੱਚੀ ਬੋਲਣ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ।" "ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੋਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਚੋਰ ਨੇ ਕਿਹੜਾ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਚੁਰਾ ਲੈਂਦਾ?" "ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਡਰਾਉਣੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ; ਉਸ ਲਈ, ਯਮ ਰਾਜ ਉਸ ਦੀ ਅੱਧੀ ਨੇਕੀ ਕੱਟ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।" "ਗਹਿਰੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਸੱਚ ਦੇ ਤੀਰ ਤੇ, ਮਾਫੀ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" "ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵ-ਯਜਨਾਂ ਤੇ ਸੱਚ, ਜਦ ਤੋਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਸੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵ-ਯਜਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।" "ਸੱਚ ਹੀ ਉੱਤਮ ਫਲ ਹੈ, ਤੇ ਵਿਦਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ, ਸਭ ਦੁਖਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਚੰਗਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਹੈ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਭ ਸਥਰਾਂ ਦਾ ਫਲ; ਇਹ ਮਿਲ ਕੇ, ਆਦਮੀ ਸਵਰਗ ਜਾਂਦਾ—ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ? ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵਿੱਚ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੱਚ ਬੋਲੋ, ਕਦੇ ਨਾ ਛੱਡੋ।" ਮਿੱਤਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਹੇ ਨੰਦਾ, ਤੂੰ ਸਭ ਦਾ ਆਦਰ ਯੋਗ ਹੈ, ਦੇਵ ਤੇ ਦਾਨਵ ਵੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ, ਉੱਚੀ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਛੱਡ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਛੱਡਣੀ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੈ।" "ਅਸੀਂ ਪੁੱਛਦੇ ਹਾਂ, ਹੇ ਭਾਗ ਵਾਲੀ, ਇਹ ਤਿਆਗ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੀ?" "ਅਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਇਸ ਤਿਆਗ ਕਰਕੇ, ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ; ਉੱਚ ਮਨ ਵਾਲੀ ਇਸਤਰੀ ਲਈ, ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਮੁਸੀਬਤ ਨਹੀਂ।" "ਸਭ ਗੋਪਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਤੇ ਗੋਕੁਲ ਦਾ ਚੱਕਰ ਲਾ ਕੇ, ਨੰਦਾ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਫਿਰ ਰਵਾਣਾ ਹੋਈ।