ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਪਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਨੰਦ ਦੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਗਹਿਰੀ ਵਿਰਹ ਭਰੀ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਨੰਦ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮਾਂ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਰ ਜਾਣਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੱਡੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇਗੀ। ਜੇ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਮਰਨਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ। ਜੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਸਾਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਮਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਜੋ ਮੌਤ ਦਾ ਫਲ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ।” ਉਹ ਫਿਰ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜਾਂ ਫਿਰ, ਮਾਂ, ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਜਾ, ਤੇਰੇ ਵਾਅਦੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਰਹਿਣ। ਮਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਰਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਦ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਨਾਥ ਰਹਿ ਜਾਵਾਂਗਾ?” ਨੰਦ ਨੇ ਮਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਦੁੱਧ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਮਾਂ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਸਾਕ ਨਹੀਂ, ਮਾਂ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਰਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਮਾਂ ਵਰਗੀ ਕੋਈ ਸ਼ਰਨ ਨਹੀਂ। ਮਾਂ ਵਰਗੀ ਮਮਤਾ ਨਹੀਂ, ਮਾਂ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਨਹੀਂ, ਦੁਨੀਆ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿਚ ਮਾਂ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਨਿਯਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।” ਇਸ ਉੱਤੇ ਨੰਦ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਸੰਤਾਪ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ, “ਮੈਂ ਹੀ ਮਰਣ ਲਈ ਨਿਯਤ ਹੋਈ ਹਾਂ, ਬੇਟਾ, ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਇਕ ਜੀਵ ਦੀ ਮੌਤ, ਦੂਜੇ ਦੀ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦੀ। ਇਹ ਮੇਰੀ ਆਖਰੀ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਿੱਖ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੇ ਰਹੀ ਹਾਂ—ਇੱਥੇ ਰਹਿ, ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨ, ਤੇ ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਸੇਵਾ ਕਰੀਂ। ਜਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਧਰਤੀ, ਕਦੇ ਬੇਖਿਆਲ ਨਾ ਹੋਈਂ, ਪੁੱਤਰ। ਬੇਖਿਆਲੀ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।” ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਸਮਝਾਇਆ, “ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਖਤਰਨਾਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਘਾਹ ਨਾ ਤੋਰੀਂ। ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆਂ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੋਵੇਂ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲਾਲਚ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਲੋਕ ਸਮੁੰਦਰ ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਸਮਝਦਾਰ ਵੀ ਬੁਰੇ ਕੰਮ ਕਰ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਲਾਲਚ, ਬੇਖਿਆਲੀ ਤੇ ਹੱਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਨਾਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਨਾਂ ਲਾਲਚੀ ਹੋ, ਨਾਂ ਬੇਖਿਆਲ, ਨਾਂ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ।” ਮਾਂ ਨੇ ਨੰਦ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਦਿੱਤੀ, “ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੀ ਰਖਿਆ ਆਪ ਕਰ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ, ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ, ਚੋਰਾਂ ਆਦਿ ਤੋਂ। ਜਾਨਵਰਾਂ, ਜੋ ਪਾਪੀ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ ਮਨੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਦੇ ਵੀ ਨਖ ਵਾਲਿਆਂ, ਨਦੀਆਂ, ਸਿੰਗ ਵਾਲਿਆਂ, ਹਥਿਆਰਧਾਰੀ, ਔਰਤਾਂ ਜਾਂ ਨੌਕਰਾਂ ‘ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾ ਕਰੀਂ। ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਉਹ ‘ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾ ਕਰ; ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਹੈ, ਉਹ ‘ਤੇ ਵੀ ਹੱਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾ ਕਰ; ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਜੜਾਂ ਵੀ ਕੱਟ ਸਕਦਾ ਹੈ।” ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਸਾਵਧਾਨ ਕੀਤਾ, “ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ‘ਤੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾ ਕਰ, ਜਦ ਮਨ ਡਰਿਆ ਹੋਵੇ; ਲੋਕ ਸੁੱਤੇ, ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਬੇਖਿਆਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭੇਦ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁੰਘ ਕੇ ਜਾਂਚ ਕਰ, ਜਿਵੇਂ ਗਾਂ ਸੁੰਘ ਕੇ ਪਛਾਣਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਰਾਜੇ ਆਪਣੇ ਜਾਸੂਸਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ। ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਇਕੱਲੇ ਨਾ ਰਹਿ, ਸਦਾ ਧਰਮ ਵਿਚ ਮਨ ਲਾ, ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੌਤ ਸਭ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।” ਮਾਂ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, “ਜਿਵੇਂ ਯਾਤਰੀ ਛਾਂ ਵਿਚ ਆਰਾਮ ਕਰਦਾ ਤੇ ਫਿਰ ਚਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਉਂ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਵਿਛੋੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ, ਜਦ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਇਉਂ ਹੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਇਕੱਲਾ ਦੁੱਖ ਕਿਉਂ ਕਰਦਾ? ਇਸ ਲਈ, ਸੋਗ ਛੱਡ ਕੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨ।” ਫਿਰ, ਨੰਦ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਸੁੰਘਿਆ, ਉਸਦੀ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਚਾਟਿਆ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਝੂ ਭਰ ਕੇ, ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਆਹ ਭਰੀ। ਉਹ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਲੰਬੀਆਂ ਤੇ ਗਰਮ ਸਾਹਾਂ ਨਾਲ, ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਮਾਂ ਗਹਿਰੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਟੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਵੇ, ਥੱਲੇ ਵੱਲ ਡਿੱਗ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, “ਪੁੱਤਰ ਵਰਗੀ ਮਮਤਾ ਨਹੀਂ, ਪੁੱਤਰ ਵਰਗੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ, ਪੁੱਤਰ ਵਰਗਾ ਆਨੰਦ ਨਹੀਂ, ਪੁੱਤਰ ਵਰਗੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਨਹੀਂ।” ਉਸ ਨੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਜਿਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਉਸਦੇ ਲਈ ਦੁਨੀਆਂ ਸੁੰਨੀ ਹੈ; ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੁਖ ਨਹੀਂ; ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਲੋਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਪੁੱਤਰ ਵਿਹੂਣੇ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਚੰਦਨ ਠੰਢਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪੁੱਤਰ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਠੰਢਕ ਚੰਦਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਹੈ।” ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਨੰਦ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਾਂ, ਸਹੇਲੀਆਂ ਤੇ ਗਵਾਲਣਾਂ ਵੱਲ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਤੱਕਿਆ, ਤੇ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, “ਜਦ ਮੈਂ ਝੁੰਡ ਦੇ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ (ਸ਼ੇਰ) ਨੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਵਾਅਦੇ ਲੈ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਥੇ ਮੁੜ ਜਾਵਾਂਗੀ। ਮੈਂ ਸੱਚ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਾਂ, ਸਹੇਲੀਆਂ ਤੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਈ ਹਾਂ; ਹੁਣ ਮੁੜ ਜਾਵਾਂਗੀ।” ਉਸ ਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, “ਮਾਂ, ਜੇ ਮੈਂ ਕੋਈ ਭੁੱਲ ਜਾਂ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਮਾਫ ਕਰੀਂ; ਇਹ ਮੁੰਡਾ ਤੇਰਾ ਪੋਤਾ ਹੈ—ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਆਖਾਂ?” ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਮਾਵਾਂ—ਵਿਪੁਲਾ, ਚੰਪਕਾ, ਮਾਤਰਭਦਰਾ, ਸੁਰਭਿ, ਮਾਨਿਨੀ, ਵਸੁਧਾਰਾ, ਪ੍ਰਿਯਾਨੰਦਾ, ਮਹਾਨੰਦਾ, ਘਟਸ੍ਰਵਾ—ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, “ਜੇ ਮੈਂ ਅਣਜਾਣੇ ਜਾਂ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਕੋਈ ਅਚੰਗੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਹੋਵੇ, ਮਾਫ ਕਰ ਦਿਉ; ਜੋ ਹੋਰ ਵੀ ਕੁਝ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਵੀ ਮਾਫ ਕਰ ਦਿਉ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ, ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਹੋ, ਸਦਾ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰਨਾ।” ਉਸ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, “ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰੋ, ਜੋ ਅਸਹਾਇ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਮਾਂ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿਚ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭੈਣੋ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਅਸਹਾਇ ਤੇ ਅਸਮਰਥ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਪਾਲਣਾ, ਇਸ ਲਈ ਮਾਫ ਕਰਨਾ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਸੱਚ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਕੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਮੌਤ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਹੈ।” ਨੰਦ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਾਂ ਤੇ ਸਹੇਲੀਆਂ ਗਹਿਰੀ ਚਿੰਤਾ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਹੈਰਾਨੀ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ, “ਹਾਏ, ਇਹ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ, ਨੰਦ, ਜੋ ਸੱਚ ਬੋਲਦੀ ਹੈ, ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਬਾਤ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈਂ।