ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਕੁਝ ਲੋਕ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਸਨ, ਝੂਠੇ ਤਰਕਾਂ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ, ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਗਲਤ ਰਾਹ 'ਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਚਤੁਰ ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਝੂਠ ਨੂੰ ਸਚ ਵਾਂਗ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਸਮਤਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਜਾਂ ਨੀਵਾਂ ਦਿਖਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਮਕਸਦ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਉਪਕਾਰਕ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਛਾ ਦੁੱਧ ਖਤਮ ਹੋਣ 'ਤੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਉਪਕਾਰ ਦਾ ਬਦਲਾ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦਾ; ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਲਕੜਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਹੋਰ ਥਾਂ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਕਸਦ ਲਈ ਸਤਿਆਚਾਰ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਜੇ ਕੋਈ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਅੱਗ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਸੱਚੀ ਕਸਮ ਵੀ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਯਮ ਰਾਜ ਉਸ ਦੇ ਅਧ ਮੌਲ ਨੂੰ ਕੱਟ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨ ਨੂੰ ਐਸੀਆਂ ਕਸਮਾਂ ਨਾਲ ਠੱਗਿਆ ਨਾ ਜਾਵੇ; ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦਿਖਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈਂ—ਹੁਣ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਨੰਦਾ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੌਣ ਠੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਠੱਗਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਠੱਗਦਾ ਹੈ।" ਫਿਰ ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਗਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਓ ਗਾਂ, ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵੱਛੇ ਨੂੰ ਵੇਖ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈਂ; ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਛਾਤੀ ਤੋਂ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਚੱਟੀ ਕਰ।" "ਆਪਣੀ ਮਾਂ, ਭਰਾ, ਦੋਸਤਾਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਚ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਜਲਦੀ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾ," ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਆਖਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਾਂ ਨੇ ਸਚੀ ਕਸਮ ਖਾ ਕੇ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਇਜ਼ਾਜ਼ਤ ਮਿਲੀ, ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਆਪਣੇ ਵੱਛੇ ਵੱਲ ਚਲ ਪਈ। ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਬੇਚੈਨ, ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ, ਗਹਿਰੀ ਦੁੱਖੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਨੇ ਵੱਡੀ ਉਮੜੀ ਹੋਈ ਆਵਾਜ਼ ਕੱਢੀ, ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਐਸੇ ਰੋਈ ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾ ਨਾ ਸਕੇ। ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਗੋਸ਼ਾਲਾ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੀ; ਜਦ ਵੱਛੇ ਦੀ ਰੋਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ, ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਉਸ ਵੱਲ ਦੌੜੀ। ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੱਛੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਸਨ, ਵੱਛਾ ਮਾਂ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ। "ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਰਾਮ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਅੱਜ ਕੋਈ ਠੀਕਤਾ ਹੈ; ਤੁਹਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਚਿੰਤਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਡਰੀ ਹੋਈ ਲੱਗਦੀ ਹੋ," ਵੱਛੇ ਨੇ ਪੂਛਿਆ। ਨੰਦਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਪੁੱਤ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਦੁੱਧ ਪੀ ਲੈ; ਜੇ ਤੂੰ ਕਾਰਨ ਪੁੱਛੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਦੱਸਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਜਿੰਨਾ ਚਾਹੇ, ਤੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾ।" "ਪਰ, ਪੁੱਤ, ਇਹ ਤੇਰਾ ਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦਾ ਆਖਰੀ ਤੇ ਵਿਰਲਾ ਮੌਕਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਪੀਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਵੇਰੇ, ਤੂੰ ਕਿਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਦਾ ਦੁੱਧ ਪੀਏਂਗਾ?" "ਪੁੱਤ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਕਸਮਾਂ ਦੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਭੁੱਖੇ ਤੇ ਪਿਆਸੇ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਪਵੇਗਾ।" ਨੰਦਾ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਵੱਛੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਜਿੱਥੇ ਜਾਓ, ਮੈਂ ਵੀ ਉੱਥੇ ਜਾਵਾਂਗਾ।" "ਤੁਾਡੇ ਨਾਲ ਮਰ ਜਾਣਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸ਼ਲਾਘਾ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇਗੀ; ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਰਹਿਣਾ, ਤਾਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਮਰਨਾ ਪਵੇਗਾ।" "ਜੇ, ਮਾਂ, ਸ਼ੇਰ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਮਾਂ-ਭਗਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਜੋ ਮੰਜਿਲ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ।" "ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜਾਂ, ਮਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਰਹੋ; ਉਹ ਕਸਮਾਂ ਮੇਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਣ।" "ਮਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਮੇਰਾ ਰੱਖਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੋਵੇਗਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਨਾਥ?" "ਦੁੱਧ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਮਾਂ ਵਰਗੀ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨਹੀਂ। ਮਾਂ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਰੱਖਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ।" "ਮਾਂ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ, ਮਾਂ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਚਿਹਰਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲੋਕ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਮਾਂ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਉੱਚਾ ਕਰਤਵ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਾਣੀ ਰਾਜ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ: ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।" ਨੰਦਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰਾ ਮਰਨਾ ਹੀ ਨਿਧਾਰਤ ਹੈ; ਤੂੰ, ਪੁੱਤ, ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਦੀ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।" "ਇਹ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਖਰੀ ਤੇ ਉੱਚੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ, ਪੁੱਤ। ਇੱਥੇ ਰਹੋ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨੋ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਮੈਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸੇਵਾ ਕਰੀ।" "ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਕਦੇ ਲਾਪਰਵਾਹ ਨਾ ਹੋ, ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ। ਸਭ ਜੀਵ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" "ਤੇ, ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ, ਖਤਰਨਾਕ ਥਾਂ 'ਤੇ ਘਾਹ ਪਕੜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾ ਕਰੀ। ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਹੀ ਇਸ ਲੋਕ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਲੋਕ ਸਮੁੰਦਰ ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗਿਆਨੀ ਵੀ ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਕੰਮ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।" "ਲਾਲਚ, ਲਾਪਰਵਾਹੀ, ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ, ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਲਾਲਚੀ, ਲਾਪਰਵਾਹ, ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।" "ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ, ਜਤਨ ਨਾਲ—ਸਭ ਜੰਗਲੀ ਪਸ਼ੂਆਂ, ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ, ਚੋਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਤਰਨਾਕ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ।" "ਜਦੋਂ ਪਸ਼ੂ, ਜੋ ਪਾਪੀ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਕੱਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਰੋਧੀ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ।" "ਤੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਨਖਾਂ ਵਾਲਿਆਂ, ਨਦੀਆਂ, ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲਿਆਂ, ਹਥਿਆਰਧਾਰੀ, ਔਰਤਾਂ ਜਾਂ ਨੌਕਰਾਂ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੀ।" "ਜੋ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਉਸ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੀ, ਤੇ ਜੋ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਹੈ, ਉੱਤੇ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੀ; ਭਰੋਸੇ ਤੋਂ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੱਕ ਕੱਟ ਸਕਦਾ ਹੈ।" "ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਵੀ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੀ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਵੇ, ਜਦ ਮਨ ਡਰਿਆ ਹੋਵੇ; ਲੋਕ ਸੁੱਤੇ, ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਰਾਜ਼ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਸਦਾ ਸੁਗੰਧੀ ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਜਾਂਚੀ; ਗਾਂ ਸੁਗੰਧੀ ਨਾਲ ਪਛਾਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਜਾਸੂਸਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ।" "ਕੋਈ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ ਨਾ ਰਹੇ; ਸਦਾ ਧਰਮ ਦੀ ਹੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰ, ਤੇ ਤੂੰ ਘਬਰਾਈ ਨਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੌਤ ਸਭ ਲਈ ਨਿਧਾਰਤ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਾਂ-ਵੱਛੇ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਗੱਲਬਾਤ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਚ, ਕਰਤਵ, ਤੇ ਵਿਦਿਆ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਪਿਆਰ-ਭਗਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।