ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ, ਜੋ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਹਰ ਗੁਣ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਗੋਪੀਮੰਥਨ' ਅਤੇ 'ਬਾਲਵਤਸਰਵੇਣ' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਦ ਮੰਦ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਵੱਛੇ ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਲਈ ਤਰਸਦੇ ਹੋਏ ਦੁਖੀ ਧੁਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਥਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਵਿਰਲੇ ਗੋਆਲੇ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਤੀ ਕਰ ਕੇ ਥੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਗੀਤ ਗਾਉਣ, ਨੱਚਣ, ਗੱਲਾਂ ਕਰਣ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਹੱਥ ਤਾਲੀਆਂ ਪਾਉਣ ਦੀਆਂ ਧੁਨਾਵਾਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਹਨ। ਵੱਛੇ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਖੜੇ ਹਨ, ਸਭ ਪਾਸੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨਾਵਾਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਇੱਕ ਸਰੋਵਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਟਕਦੇ ਕੰਵਲੇ ਖਿਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਇਸ ਮਮਤਾ ਭਰੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੋਲੋਕਾ ਵਰਗਾ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮੁੜ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? "ਪੰਜ ਤੱਤ, ਹੇ ਭਾਗਯਵਾਨ, ਤੇਰਾ ਲਹੂ ਪੀ ਲੈਣ; ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਬੋਲ ਕੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ," ਇਹ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਨੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ: ਜਦ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ, ਆਪਣੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਉਹ ਗੋਆਲੇ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਵਾਂ, ਅਤੇ ਗੋਆਲਣਾਂ ਤੋਂ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਲਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂਗਾ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਵਚਨ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਓ।" "ਜੇ ਮੈਂ ਮੁੜ ਨਾ ਆਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮਾਂ ਜਾਂ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਪਾਪ ਲੱਗੇ। ਜੇ ਮੈਂ ਮੁੜ ਨਾ ਆਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਅਛੂਤ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪਾਪ ਲੱਗੇ। ਜੇ ਮੈਂ ਮੁੜ ਨਾ ਆਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਜਾਂ ਸੌਂਦੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਪਾਪ ਲੱਗੇ। ਜੇ ਮੈਂ ਮੁੜ ਨਾ ਆਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਪਾਪ ਲੱਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਕੁੜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਇੱਕ ਵਾਰ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਜਾਂ ਜੇ ਕੋਈ ਅਣਉਪਯੋਗ ਬਲਦਾਂ ਨੂੰ ਬੋਝ ਲਾਉਣ ਜਾਂ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਣ ਸਮੇਂ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰੇ। ਜੇ ਮੈਂ ਮੁੜ ਨਾ ਆਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਪਾਪ ਲੱਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਿਮਾਨ ਘਰ ਆ ਕੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਚਲਾ ਜਾਵੇ।" "ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਸੌਂਹ ਲੈ ਕੇ, ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੌਂਹਾਂ 'ਤੇ, ਧੇਨੁਕਾ, ਸਾਡਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇਰੇ 'ਤੇ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਕਦੇ ਤੂੰ ਸੋਚੇਂ, 'ਇਹ ਮੂਰਖ ਗਿਆ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇ ਗਿਆ,' ਤਾਂ ਵੀ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੌਂਹ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।" "ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਵਿਆਹ, ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਛੱਡਣ ਸਮੇਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾ ਕਰ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਾਸਤਿਕ, ਮੂਰਖ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੁਧੀਮਾਨ ਸਮਝਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਤੇਰਾ ਮਨ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਭਟਕਾ ਦੇਣਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਪਈਏ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਦੇਣ।" "ਝੂਠੀ ਤਰਕ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ, ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੀ ਚਾਦਰ ਪਾ ਕੇ, ਇਹ ਮਾਮੂਲੀ ਲੋਕ, ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਣਜਾਣ ਹਨ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਗੁਮਰਾਹ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਚਤੁਰ ਲੋਕ ਝੂਠ ਨੂੰ ਸੱਚ ਵਾਂਗ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਮਾਹਰ ਸਮਤਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚ-ਨੀਵਾਂ ਦਿਖਾ ਦੇਣ।" "ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਲੋਕ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਆਪਣੇ ਉਪਕਾਰਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਯਾਦ ਕਰਦੇ; ਜਿਵੇਂ ਵੱਛਾ ਦੁਧ ਖਤਮ ਹੋਣ 'ਤੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ ਜੋ ਉਪਕਾਰ ਦਾ ਬਦਲਾ ਦੇਵੇ; ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਹੋਰ ਥਾਂ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਸੌਂਹਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਲਈ ਲੈਈਆਂ, ਪਰ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ।" "ਜੇ ਕੋਈ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਅੱਗ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੱਚੀ ਸੌਂਹ ਵੀ ਲੈ ਲਵੇ, ਰਾਜਾ ਯਮ ਉਸ ਦੀ ਅਰਧੀ ਪੁੰਨ ਕੱਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" "ਤੇਰਾ ਮਨ ਇਹ ਸੌਂਹਾਂ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਨਾ ਖਾਏ; ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦਿਖਾ ਦਿੱਤਾ—ਹੁਣ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰ।" ਨੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਇਹ ਸਹੀ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ! ਤੈਨੂੰ ਕੌਣ ਧੋਖਾ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜੋ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਧੋਖਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਗਾਂ, ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵੱਛੇ ਨੂੰ ਵੇਖ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਛਾਤੀ ਚੁਸਣ ਦੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਚੁੰਮ।" "ਆਪਣੀ ਮਾਂ, ਭਰਾ, ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ, ਅਤੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਸਿਰਤਾਜ ਕਰ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੌਂਹ ਲੈ ਕੇ, ਗਾਂ ਜੋ ਸੱਚ ਬੋਲਦੀ ਸੀ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਵੱਲੋਂ ਆਗਿਆ ਮਿਲੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵੱਛੇ ਲਈ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਦੁਖੀ, ਕੰਬਦੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ, ਉਹ ਡੂੰਘੀ ਧੁਨ ਕਰਦੀ, ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁਬੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਪੈਰ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦੇ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਉਹ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਬਣੀ ਗੋਸ਼ਾਲਾ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੀ; ਆਪਣੇ ਵੱਛੇ ਦੀ ਰੋਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਉਸ ਵੱਲ ਦੌੜੀ। ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਵੱਛਾ, ਮਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਦਾਸੀ ਨਾਲ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ: "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਰਾਮ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਕੋਈ ਠਿਕਾਵਾ ਹੈ; ਤੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਚਿੰਤਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਡਰੀ ਹੋਈ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।" ਨੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਪੁੱਤਰ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਦੁੱਧ ਪੀ ਲੈ; ਜੇ ਤੂੰ ਕਾਰਨ ਪੁੱਛੇਂ, ਮੈਂ ਦੱਸਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤृਪਤ ਹੋ ਜਾ।" "ਪਰ, ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦਾ ਆਖਰੀ ਅਤੇ ਵਿਰਲਾ ਮੌਕਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਪੀਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਵੇਰੇ, ਤੂੰ ਕਿਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਚੁਸੇਂਗਾ?" "ਪੁੱਤਰ, ਮੈਨੂੰ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਸੌਂਹਾਂ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭੁੱਖੇ ਤੇ ਪਿਆਸੇ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਦੇਣੀ ਪਵੇਗੀ।" ਨੰਦ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵੱਛੇ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਤੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੇਂਗੀ, ਮੈਂ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਜਾਵਾਂਗਾ।