ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਨੰਦਾ ਨਾਂ ਦੀ ਗਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਬਛੜੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਸੜਦੀ ਹੋਈ, ਬੇਬਸ ਹੋ ਕੇ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਹਾਲਤ ਐਨੀ ਮਾੜੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕੇਗੀ, ਇਹ ਆਸ ਵੀ ਛੱਡ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਚੀਤੇ ਨੇ ਉਸ ਗਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ, "ਏ ਗਾਂ, ਤੂੰ ਰੋ ਰਿਹਾ ਕਿਉਂ ਹੈਂ?" ਚੀਤੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਮਾਰੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਈਂ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੌਤ ਅੱਜ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਤੂੰ ਹੱਸ ਲੈ ਜਾਂ ਰੋ ਲੈ, ਤੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਹੈ।" ਚੀਤੇ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕਿਸਮਤ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਗਈਂ, ਛੋਟੀ ਗਾਂ। ਤੇਰੀ ਮੌਤ ਅੱਜ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੈ—ਫਿਰ ਵਿਅਰਥ ਰੋਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚੀਤੇ ਨੇ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਰੋ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਗੱਲ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੱਡੀ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।" ਚੀਤੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਨੰਦਾ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰ, ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਜਿਹੜੇ ਰੂਪ ਚਾਹੁਣ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹੋ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" ਨੰਦਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੈਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਸੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਨਹੀਂ ਰੋ ਰਹੀ। ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੈ।" "ਜੋ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਰੋ ਰਹੀ, ਹੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।" "ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ, ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਚੀਤੇ, ਮੈਂ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਰੋਣ ਵਾਲੀ ਇਕੱਲੀ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।" "ਪਰ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਮੈਂ ਪਿਆਰ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਰੋ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਹੈ, ਤੇ ਤੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ।" "ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਨੌਜਵਾਨ ਹੋਈ, ਹੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ; ਮੇਰਾ ਪਹਿਲਾ ਪੁੱਤ, ਛੋਟਾ ਬਛੜਾ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।" "ਮੇਰਾ ਬਛੜਾ ਅਜੇ ਵੀ ਦੁੱਧ ਪੀਂਦਾ ਹੈ, ਘਾਸ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੁੰਘੀ; ਉਹ ਗਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਥਾਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਭੁੱਖਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਉਸ ਲਈ ਮੈਂ ਦੁੱਖੀ ਹਾਂ—ਮੇਰਾ ਪੁੱਤ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਊਂਦਾ ਰਹੇਗਾ? ਮਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦੁੱਧ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।" "ਜਦ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਬਛੜੇ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾ ਲਵਾਂ, ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਚਾਟ ਲਵਾਂ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਦਿਆਂ," "ਫਿਰ ਮੈਂ ਮੁੜ ਆ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੇਂ ਖਾ ਲੈਣਾ।" ਨੰਦਾ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਚੀਤੇ ਨੇ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰੇਂਗੀ? ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ? ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਕੰਬਦੇ ਤੇ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਪਰ ਤੂੰ, ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈਂ; ਨਾ ਪੁੱਤ, ਨਾ ਤਪ, ਨਾ ਦਾਨ, ਨਾ ਮਾਂ, ਨਾ ਪਿਉ, ਨਾ ਅਧਿਆਪਕ—" "ਕੋਈ ਵੀ ਵਕਤ ਦੇ ਮਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬਚਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਤੂੰ ਗਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪਿੰਡ, ਜਿੱਥੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਹੈ," "ਜਿੱਥੇ ਸਾਂਡਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਬਛੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀ ਸੁਸਜਾਏ ਹੋਏ, ਜਗਤ ਦੇਵ ਲੋਕ ਵਰਗਾ ਸੋਹਣਾ ਹੈ," "ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੈ, ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਪੂਜਦੇ ਹਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਥਾਂ ਹੈ।" "ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ, ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਹਰ ਗੁਣ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਨਿਵਾਸ ਹੈ।" "ਉਹ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੀਰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ 'ਗੋਪੀਮੰਥਨ' ਤੇ 'ਬਾਲਵਤਸਰਵੇਣ' ਵੀ ਹੈ।" "ਉਥੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਰੰਭਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਸਭ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਥੇ ਬਛੜੇ ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਦੇ ਹੋਏ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।" "ਉਹ ਥਾਂ ਬਹਾਦੁਰ ਗਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਸ਼ਤੀ ਕਰਦੇ ਕਰਦੇ ਥੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਗੀਤ, ਨੱਚ, ਗੱਲਾਂ-ਬਾਤਾਂ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਹੱਥ ਤਾਲੀਆਂ ਵੱਜਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਬਛੜੇ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਖੜੇ ਹਨ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਰੰਭਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ, ਉਹ ਗਾਵਾਂ ਦਾ ਥਾਂ ਝੀਲ ਵਾਂਗ ਸੋਹਣਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚਲਦੀਆਂ ਕਮਲਣੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।" "ਉਸ ਮਿੱਠੜੇ ਥਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਲੱਖ-ਲੱਖ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਗੋਲੋਕ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਮੁੜ ਆਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈਂ?" "ਪੰਜ ਤੱਤ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੇਰਾ ਲਹੂ ਪੀ ਲੈਣ; ਮੈਂ ਸਿਰਫ ਬੋਲ ਕੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।" ਨੰਦਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ: ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਨੰਨੇ ਪੁੱਤ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਗਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ," "ਗਵਾਲਣਾਂ ਨੂੰ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ, ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਇਹ ਕਸਮ ਖਾਂਦੀ ਹਾਂ—ਜੇ ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ।" "ਜੇ ਮੈਂ ਮੁੜ ਨਾ ਆਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮਾਂ ਜਾਂ ਪਿਉ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦਾ ਪਾਪ ਲੱਗੇ।" "ਜੇ ਮੈਂ ਮੁੜ ਨਾ ਆਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਚੁਟਕਾਰੇ ਜਾਂ ਜਹਿਰੀਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਾਪ ਲੱਗੇ।" "ਜੇ ਮੈਂ ਮੁੜ ਨਾ ਆਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਜਾਂ ਸੁੱਤੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਪਾਪ ਲੱਗੇ।" "ਜੇ ਮੈਂ ਮੁੜ ਨਾ ਆਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਪਾਪ ਲੱਗੇ, ਜੋ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਕੁੜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇਵੇ।" "ਜਾਂ ਜੇ ਕੋਈ ਅਣਉਪਯੋਗ ਬਲਦਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰ ਚੁਕਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਣ ਵੇਲੇ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ," "ਜੇ ਮੈਂ ਮੁੜ ਨਾ ਆਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਪਾਪ ਲੱਗੇ; ਜਾਂ ਜੇ ਕੋਈ ਮਿਹਮਾਨ ਘਰ ਆਵੇ ਤੇ ਨਿਰਾਸ ਹੋ ਕੇ ਵਾਪਸ ਜਾਵੇ।" "ਇਹ ਸਭ ਭਿਆਨਕ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾਂਦੀ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਜਰੂਰ ਮੁੜ ਆਵਾਂਗੀ।" ਇਹ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੁਣ ਕੇ, ਚੀਤੇ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਕਸਮਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਧੇਨੁਕਾ, ਅਸੀਂ ਤੈਥੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰ ਲਿਆ।" "ਜੇ ਕਦੇ ਤੂੰ ਸੋਚੇਂ, 'ਇਹ ਮੂਰਖ ਮੈਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇ ਕੇ ਚਲੀ ਗਈ,' ਤਾਂ ਵੀ ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।" "ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਵਿਆਹ, ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਜਾਨ ਦੇਣ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।" "ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਾਸਤਿਕ ਤੇ ਮੂਰਖ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚਤੁਰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਤੇਰੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਪਲ ਵਿੱਚ ਭੁੱਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਚੱਕਰ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਦੇਣ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਾਂ ਨੰਦਾ ਤੇ ਚੀਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ, ਵਿਰਹ ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।