ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਆਪਣੇ ਮਾਸ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਰ ਹੁਣ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭਾਰੀ ਭੂਲ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਹੁਣ ਕਦੇ ਵੀ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਨੀਚ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾਵਾਂਗਾ। ਮਾਸ ਦੀ ਲਾਲਚ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵੱਲ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।" ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਕੰਮਾਂ 'ਤੇ ਪਛਤਾਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਮਿਲਿਆ, ਲੋਕ ਡਰ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਹਿਰਣਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਹੀ ਮੈਂ ਹੋਰ ਪਾਪਾਂ ਵੱਲ ਵਧ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਜਦਕਿ ਮੈਂ ਚੰਗੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲਿਆ ਸੀ। ਮਨੁੱਖ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਅਜਿਹਾ ਹਾਲ ਹੋ ਗਿਆ—ਇਹ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਘੇਰਾ ਵੇਖੋ।" ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਪੁੰਨ ਨਹੀਂ। ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਨਿੰਦਾ ਯੋਗ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਦੁੱਖ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ।" ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਮੁਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਪਾਵਾਂਗਾ? ਉਹ ਮਾਦਾ ਹਿਰਣ ਕਿਵੇਂ ਸੱਚੀ ਹੋਵੇਗੀ? ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹੇਗਾ, ਫਿਰ—" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਕ ਸਮੇਂ ਉਹ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਜਦੋਂ ਜੌ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲੋੜ ਕਾਰਨ ਗੋਕੁਲ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਗਊਆਂ ਦੇ ਵੜੇ ਤੇ ਬਾੜੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਉਥੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਜੰਗਲ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਜਿੱਥੇ ਮੱਖਣ ਮਥਣ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ, ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਗਵਾਲੇ ਭੀੜ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਸੀ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਸੀ। ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ, ਜੋ ਗਵਾਲਣਾਂ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਇੱਥੇ, ਖਜੂਰਾਂ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਗਊ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਨੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼, ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਚੰਗੀ ਤੰਦੁਰੁਸਤ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਝੁੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ ਹੰਸ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਨੱਕ ਲੰਮੀ, ਅੰਗ ਸੁਡੋਲ, ਸਰੀਰ ਪਤਲਾ, ਗਲ੍ਹਾ ਨੀਲਾ ਤੇ ਸੋਹਣਾ, ਘੰਟੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਹ ਪੂਰੇ ਝੁੰਡ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੀ, ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੁੰਦੀ ਚਰੀ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਤਨਹਾ ਵੀ ਚਰੀ ਜਾਂਦੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੁਰਭੀ ਗਊ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਲੁਕ-ਲੁਕ ਕੇ ਘਾਹ ਚਰੀ ਜਾਂਦੀ। ਉਥੇ, ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਹਾੜ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਰੋਹਿਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਤੇ ਖੱਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਜਾਨਵਰ ਆਉਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ। ਪਹਾੜ ਦੇ ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਡਰਾਉਣੀ, ਘਣੀ ਘਾਹ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਤੰਗ, ਉਬੜ-ਖਾਬੜ, ਡਰਾਵਣੀ ਥਾਂ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਹਿਰਣ ਤੇ ਸ਼ੇਰ ਵੱਸਦੇ, ਤੇ ਹੋਰ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਆਉਂਦੇ। ਲਤਾਵਾਂ ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਘਣੀਆਂ ਝਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਗਿੱਦੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ, ਉਥੇ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ, ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਵਾਲਾ ਜੀਵ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਚੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਜ਼ਬਾਨ ਤੇ ਖੂਨ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ, ਡਰਾਉਣੇ ਦੰਦ ਤੇ ਨਖ ਉਸਦੇ ਹਥਿਆਰ ਸਨ। ਉਸਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਨੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ ਤੇ ਗਵਾਲਣਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ। ਉਹ ਲੰਬੀਆਂ, ਅਟੁੱਟ ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਪਤੀਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਝੁੰਡ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ। ਉਸਦੇ ਝੁੰਡ ਵਿਚੋਂ ਨੰਦਾ ਗਊ, ਘਾਹ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿਚ, ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਚਰੀ ਜਾਂਦੀ। ਇਕ ਦਿਨ, ਜਦੋਂ ਨੰਦਾ ਗਊ ਚੀਤੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਚੀਤਾ ਉਸ ਵੱਲ ਦੌੜਦਾ ਤੇ ਆਖਦਾ, "ਠਹਿਰ, ਠਹਿਰ! ਅੱਜ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਭੋਜਨ ਵਾਸਤੇ ਆਪ ਆ ਗਈਂ!" ਚੀਤੇ ਦੀਆਂ ਕਠੋਰ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਨੰਦਾ ਗਊ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬੱਚਾ ਯਾਦ ਆ ਜਾਂਦਾ, ਜੋ ਚਿੱਟਾ, ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਚੰਨ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਮਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਗਊ ਕੰਬਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਬੋਲਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਲਈ ਦੁਖ ਵਿਚ ਸੜਦੀ ਹੋਈ, ਨੰਦਾ ਗਊ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਕਰੂਣਤਾ ਨਾਲ ਰੋ ਪੈਂਦੀ, ਉਮੀਦ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ ਕਿ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕੇਗੀ। ਨੰਦਾ ਗਊ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰੋਂਦਾ ਦੇਖ, ਚੀਤਾ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, "ਓ ਗਊ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਰੋਂਦੀ ਹੈਂ?" "ਤਕਦੀਰ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਗਈਂ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਆਸਾਨ ਭੋਜਨ ਬਣੀ। ਚਾਹੇ ਤੂੰ ਰੋਵੇਂ ਜਾਂ ਹੱਸੇਂ, ਤੇਰੀ ਜਾਨ ਤਾਂ ਮੈਂ ਲੈ ਲੈਣੀ ਹੈ।" ਚੀਤਾ ਫਿਰ ਆਖਦਾ, "ਜੋ ਨਸੀਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ, ਉਹ ਤਾਂ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਪ ਆ ਗਈਂ, ਤੇਰੀ ਮੌਤ ਅੱਜ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ—ਫਿਰ ਵਿਅਰਥ ਕਿਉਂ ਰੋਂਦੀ ਹੈਂ?" ਫਿਰ ਚੀਤਾ ਪੁੱਛਦਾ, "ਤੂੰ ਰੋਂਦੀ ਕਿਉਂ ਹੈਂ? ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ—ਮੈਨੂੰ ਕਾਰਨ ਦੱਸ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੈ।" ਚੀਤੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਨੰਦਾ ਗਊ ਬੋਲੀ, "ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ, ਪ੍ਰਭੂ, ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।" "ਤੈਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ; ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦ ਲਈ ਨਹੀਂ ਰੋਂਦੀ—ਮੌਤ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ, ਉਹ ਮਰਦਾ ਵੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਹੜਾ ਮਰਦਾ, ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਰੋਂਦੀ, ਹੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਰਾਜਾ।" "ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ, ਚਾਹੁੰਦੇ ਨਾ ਹੋਣ, ਮਰਦੇ ਹੀ ਹਨ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਚੀਤੇ, ਮੈਂ ਜੀਵਨ ਲਈ ਇਕੱਲੀ ਨਹੀਂ ਰੋਂਦੀ। ਪਰ, ਹੇ ਉੱਚੇ, ਮੈਂ ਪਿਆਰ ਤੇ ਦੁਖ ਕਾਰਨ ਰੋਈ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਦਰਦ ਹੈ, ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਨੌਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੀ, ਹੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਪਹਿਲਾ ਪੁੱਤ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਬਛੜਾ। ਮੇਰਾ ਬਛੜਾ ਅਜੇ ਵੀ ਦੁੱਧ ਪੀਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਘਾਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੁੰਘਦਾ, ਉਹ ਗਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਵੜੇ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ, ਭੁੱਖਾ ਮੈਨੂੰ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਉਸ ਲਈ ਹੀ ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਹਾਂ—ਮੇਰਾ ਪੁੱਤ ਕਿਵੇਂ ਜੀਊਂਦਾ? ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਵਾਂ, ਮਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ।" "ਜਦ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਬਛੜੇ ਨੂੰ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾ ਲਵਾਂ, ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਚਾਟ ਲਵਾਂ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਕੇ, ਚੰਗਾ-ਮੰਦਾ ਸਮਝਾ ਦਿਆਂ, ਫਿਰ ਮੁੜ ਆ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਫਿਰ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਖਾ ਲੈਣਾ।" ਨੰਦਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ— "ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰੇਂਗੀ? ਤੈਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ? ਜਦ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਕਾਂਪਦੇ ਤੇ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਫਿਰ ਵੀ ਤੂੰ, ਮਮਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈਂ; ਨਾ ਪੁੱਤ, ਨਾ ਤਪ, ਨਾ ਦਾਨ, ਨਾ ਮਾਂ, ਨਾ ਪਿਉ, ਨਾ ਅਧਿਆਪਕ—ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਲੋਂ ਆਏ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਬਚਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।" "ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ, ਗਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਗਵਾਲਣਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਹੈ, ਸੱਭੁ ਕੁਝ ਬਲਦਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ, ਜਿੱਥੇ ਬਛੜੇ ਤੇ ਬੱਚੇ ਖੇਡਦੇ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਹੈ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਸਵਰਗ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ," "ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼, ਪਵਿੱਤਰ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਪਵਿੱਤਰਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ ਥਾਂ, ਉਥੇ ਜਾ ਸਕੇਂਗੀ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨੰਦਾ ਗਊ ਦੀ ਮਮਤਾ, ਚੀਤੇ ਦੀ ਕਠੋਰਤਾ, ਤੇ ਤਕਦੀਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੱਡਾ ਸੰਵਾਦ ਹੋਇਆ।