ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸਿੱਧੀ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਜਾਂ ਉਲਟ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ, ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ, ਜੇਕਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਲੋਕੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਪਵਿੱਤਰ ਚੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸਰੋਤ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸ਼ਕਰ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ—ਛੋਟਾ, ਮੱਧਮ ਅਤੇ ਤੀਜਾ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਪੁਸ਼ਕਰ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੋਖਸ਼ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਮੰਗਲਮਈ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਗਾਂ ਦੀ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਹੀ ਵੱਡੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਲਈ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਜੇਕਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵੀ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਕਰੇ ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਧਨ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਅਨੰਤ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਤਿਲ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਵੀ ਮਹਾਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਦਸ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਆਟੇ ਜਾਂ ਗੁੜ ਦੀ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਪਿਤਰ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਫਿਰ ਉੱਥੋਂ ਸਰਸਵਤੀ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਓਹਲੇ ਕਰਕੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕੀਤਾ। ਉੱਥੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਥਾਂ ਸੀ। ਉਹ ਥਾਂ ਖਜੂਰਾਂ ਦੇ ਬਾਗ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਫਲ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਦੇਵੀ ਫਿਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਈ, ਜੋ ਸਾਧੂਆਂ ਲਈ ਬੜਾ ਸੁਖਦਾਇਕ ਸੀ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਸਾਰੇ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦਰਿਆ ਦਾ ਨਾਂ ਨੰਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਉਹ ਦਰਿਆ ਮੱਛੀਆਂ, ਮਗਰਮੱਛਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਲਚਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਬਿਲਕੁਲ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ। ਫਿਰ ਸੁਤ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਦੇਵਵ੍ਰਤ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਉਹ ਹੋਰ ਕਿਹੜਾ ਉੱਤਮ ਦਰਿਆ ਹੈ?" ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਨੰਦਾ ਜਾਂ ਸਰਸਵਤੀ ਬਾਰੇ ਜਿਗਿਆਸਾ ਹੈ—ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਬਣੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦਰਿਆ ਕਿਉਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਪੁਲਸਤਯ ਨੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਉਹ ਪੁਰਾਣਾ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਕਿ ਨੰਦਾ ਨੂੰ ਇਹ ਨਾਂ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਿਆ। ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਪ੍ਰਭੰਜਨ ਸੀ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਾਜਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸਿਕਾਰੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਉਸ ਨੇ ਝਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਇੱਕ ਮਾਦਾ ਹਿਰਣੀ ਦੇਖੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਤੀਰ ਨਾਲ ਵੱਧ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਿਰਣੀ ਨੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਵੇਖਿਆ, ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਤੀਰ ਫੜੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, "ਤੂੰ ਕੀ ਕਰ ਬੈਠਿਆ, ਮੂਰਖ? ਇਹ ਕੰਮ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਿਆਉਂਦੀ ਸੀ, ਨੀਵਾਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਮਾਸ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।" "ਇੱਕ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਹਿਰਣੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ—ਜੋ ਆਪਣੇ ਛੁਪੇ ਹੋਏ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਿਆਉਂਦੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜੋ ਗੁਪਤ ਮਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇ—ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਣੀ ਸੀ।" "ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਤੀਰ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਦ ਕਿ ਮੈਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੀ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ, ਦੁਰਚਿੱਤ ਵਾਲਿਆ, ਤੂੰ ਵੀ ਹੁਣ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਬਣੇਂਗਾ; ਇਸ ਕੰਡਿਆਂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸ਼ੇਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈ।" ਹਿਰਣੀ ਨੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, ਰਾਜਾ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਹੋਸ਼ ਖੋ ਗਏ। ਉਹ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਹਿਰਣੀ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਮੇਰਾ ਮਨਸੂਬਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਇੱਕ ਮਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਿਆਉਂਦੀ ਹੋਵੇ, ਮਾਰ ਦਵਾਂ। ਮੈਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਰ ਬੈਠਾ, ਹੇ ਸੁਭਾਵਕ ਹਿਰਣੀ! ਮਿਹਰ ਕਰ, ਧੀਰਜ ਨਾਲ।" "ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਮੈਂ ਕਦੋਂ ਇਹ ਸ਼ੇਰ ਦਾ ਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ ਮੁੜ ਮਨੁੱਖ ਬਣਾਂਗਾ? ਹਿਰਣੀ, ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲਣ ਦੀ ਰਾਹ ਦੱਸ।" ਇਸ ਉੱਤੇ ਹਿਰਣੀ ਨੇ ਮੰਗਲਮਈ ਬਚਨ ਆਖੇ, "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇੱਕ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਜਦ ਸ਼ਾਪ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਤੂੰ ਨੰਦਾ ਨਾਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਕਰੇਂਗਾ।" "ਨੰਦਾ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਤੇ ਤੇਰੀ ਮੁਕਤੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਸ਼ੇਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਨਖਾਂ ਅਤੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਉੱਥੇ ਵੱਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਚੌਪਾਇਆ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਖਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਦੋ ਪੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਖਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਸੌ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਏ। ਹਿਰਣਾਂ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਂਦਿਆਂ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਿਆ: "ਮੈਂ ਮੁੜ ਕਦੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਪਾਵਾਂਗਾ?" "ਮੈਂ ਮੁੜ ਕਦੇ ਅਜਿਹਾ ਨਿਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾਵਾਂਗਾ; ਮਾਸ ਦੀ ਲਾਲਚ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਿਕਾਰ ਕਰਵਾਇਆ।" "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਆਫ਼ਤ ਮੰਡੀ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਡਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ; ਹਿਰਣਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਪਾਪ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪਾਪੀ ਬਣਾਇਆ, ਜਦ ਕਿ ਮੈਂ ਚੰਗੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਮਨੁੱਖ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਲਤ ਪਾ ਲਿਆ—ਇਹ ਭਾਗ ਦਾ ਵੇਖੋ ਕਿਹੜਾ ਘੇਰਾ ਆ ਗਿਆ।" "ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਪੁੰਨ ਨਹੀਂ; ਇਕੋ ਜੁਲਮ ਵੀ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਮੋਖਸ਼ ਨਹੀਂ।" "ਮੈਂ ਮੋਖਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਪਾਵਾਂਗਾ? ਹਿਰਣੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਸੱਚ ਹੋਵੇਗੀ?" ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੌ ਸਾਲ ਬਿਤਾ ਲਏ, ਤਾਂ— ਇਕ ਦਿਨ ਜਦ ਜੌ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਈ, ਉਹ ਗੋਕੁਲ ਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਗਉਸ਼ਾਲਾ ਅਤੇ ਵਾਟਾਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਜਿੱਥੇ ਮੱਖਣ ਮਥਣ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਚੂਰ ਗਵਾਲੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਸੀ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਸੀ। ਉਹ ਥਾਂ ਰਾਤ ਵਾਲੀਆਂ ਚਿੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਗਵਾਲਣਾਂ ਲਈ ਮੰਗਲਮਈ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਉੱਥੇ ਖਜੂਰਾਂ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਨੰਦਾ ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਗਾਂ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਪਾਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਝੁੰਡ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ, ਹੰਸ ਵਰਗਾ ਰੰਗ, ਮੱਠੀ ਚਾਲ ਵਾਲੀ। ਉਸ ਦੀ ਲੰਮੀ ਨੱਕ, ਸੁੰਦਰ ਅੰਗ, ਪਤਲੀ ਦੇਹ, ਨੀਲਾ ਗਲਾ, ਸੋਹਣੀ ਗਰਦਨ, ਘੰਟੀ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਅਤੇ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੀ।