ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਜਦੋਂ ਸਾਰਸਵਤੀ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਉਸ ਦੀ ਮਿੱਤਰ ਨੇ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮੁੜ ਮਿਲਾਂਗਾ; ਦੱਸ, ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਮੇਰੀ ਮਿੱਤਰ?" ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਗੰਗਾ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਕਹੇ, "ਜਦੋਂ ਵੀ ਤੂੰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਆਏਂਗੀ, ਤੈਨੂੰ ਮੈਂ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲਾਂਗੀ, ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਲੈਣ ਆਵਾਂਗੀ।" ਗੰਗਾ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ, "ਹੁਣ ਤੂੰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦੇ, ਹੇ ਹੱਸਦੀ ਹੋਈ। ਮੈਂ ਪਵਿੱਤਰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਹਿ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੂੰ, ਸਾਰਸਵਤੀ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਹਿ।" ਉਥੇ, ਜੋ ਵੀ ਇਨਸਾਨ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਜਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਕਰਕੇ ਪੁੰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਸਦਾ ਲਈ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤਿੰਨ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਚੱਲ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਗੰਗਾ ਨੇ ਸਾਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, "ਤੇਰਾ ਦੁਬਾਰਾ ਮੇਲ ਹੋਵੇ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਵਾਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਾ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੀਂ।" ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਮੁਨਾ, ਸੋਹਣੀ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸਾਥਣ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ। ਸਾਰਸਵਤੀ, ਉੱਚ ਮਨ ਵਾਲੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੇਵੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਨਦੀ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਉਤਤੰਕ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਖੇ ਉਪਸਥਿਤ ਹੋਈ। ਉਹ ਪਲੱਖਸ਼ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਉਥੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ-ਸਰੂਪੀ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਉਪਲਬਧੀ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਡਾਲੀਆਂ ਵਿਅਪਕ ਹੋ ਕੇ ਚਾਰ-ਮੁੰਹ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੱਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕੁਟੀਆ ਸਨ। ਉਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ, ਰੁੱਖ 'ਤੇ ਫੁੱਲ ਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਪਦਾ ਸੀ। ਸਾਰਸਵਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸੋਹਣੇ ਤੋਤੇ, ਚੰਪਾ ਤੇ ਜਾਸਮਿਨ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਕੇਤਕੀ ਦੀਆਂ ਲਤਾਵਾਂ ਉਸਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ। ਕੋਕਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਫੇਨ-ਫੁੱਲਾਂ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦੀਆਂ, ਉਹ ਗੰਗਾ ਵਾਂਗ, ਚੰਦ ਜਾਂ ਪਲੱਖਸ਼ ਰੁੱਖ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਜਾਪਦੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਸਾਰਸਵਤੀ ਨੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਅਰਥਾਤ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਉਹ ਅੱਗ ਚੜ੍ਹਾ, ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗੀ।" ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ, "ਤੈਨੂੰ ਸਾੜਨ ਤੋਂ ਡਰਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਅੱਗ-ਦੇਵ ਤੈਥੋਂ ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ।" "ਤੂੰ ਇਹ ਅੱਗ ਲੈ ਕੇ ਪੱਛਮੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਜਾ, ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇਂਗੀ।" ਫਿਰ ਗੋਵਿੰਦ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਾਤਰੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਨਦੀ ਸਾਰਸਵਤੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ। ਸਾਰਸਵਤੀ, ਸੁੰਦਰ ਨਿਤੰਭਾਂ ਵਾਲੀ, ਉਹ ਅੱਗ ਲੈ ਕੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਚਲੀ। ਆਪਣੀ ਲੁਕਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਪੁਸ਼ਕਰ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਉਥੇ ਸੀਮਾ-ਪਹਾੜ ਤੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ; ਪੁਸ਼ਕਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜੰਗਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਥੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਯਜਨਾ ਕੀਤੀ; ਉੱਚਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਲਈ, ਮਹਾਨ ਨਦੀ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੀ। ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਅੱਗ ਦੇ ਕੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਯਜਨਾ ਕੀਤੀ, ਉਥੇ-ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਲ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁੰਡ ਭਰ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਫਿਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ 'ਤੇ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਪੁੰਨ ਵਾਲੀ ਸਾਰਸਵਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ; ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਵਾਯੂ ਨੇ, ਜੋ ਜਗਤ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣ ਹੈ, ਭਰਿਆ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਮੰਗਲਮਈ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ, ਸਾਰਸਵਤੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਤੀਰਥ ਤੇ ਪਹੁੰਚੀ, ਉੱਥੇ ਦੇਵੀ ਵਜੋਂ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਾਨਵਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਭੀ ਮਨੁੱਖ ਪੁਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿਖੇ ਵੱਸਦੀ ਸਾਰਸਵਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਪਤਨ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ। ਜੇ ਕੋਈ ਭੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਉਥੇ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਮਿੱਠਾ ਦਹੀਂ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਗ ਦੇਵ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੁਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਭੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਥੇ ਚੰਗਾ ਵਸਤ੍ਰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਸ ਗੁਣਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ, ਜੇਠ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਰਕ ਤੋਂ ਵੀ ਉਧਾਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਪਵਿੱਤਰ ਪਿਤਰ-ਤੀਰਥ ਤੇ, ਸਾਰਸਵਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕਿਹੜਾ ਤੀਰਥ ਚਾਹੀਦਾ? ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਆਖਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜਿਹੜਾ ਫਲ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਫਲ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਜੇਠ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਕੀ ਕਹੀਏ? ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਤੀਰਥ, ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਮਾਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚਤਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ, ਤੀਰਥ ਤੇ, ਇਸ਼ਨਾਨ, ਤਰਪਣ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਨੰਤ ਸੁਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਚੰਦ ਨਾਲ ਸਜੇ ਵੈਸਾਖ ਵਿੱਚ, ਚੰਦ੍ਰ ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਣ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਅਤੇ ਕੁਰੁ ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ— ਇਹਨਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸੇ, ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਇਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੁੰਨ ਵਾਲਾ ਦੱਸਿਆ। ਜੇ ਕੋਈ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਧਨ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਛੋਟੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਜੋ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਚੌਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਜਲਦੀ ਅੱਗ ਦੇਵ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਤੇ ਇਕੱਤੀ ਪਿਢ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ ਵੱਡਾ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੰਗਲਮਈ ਪੁਸ਼ਕਰ ਜਾਣ ਦਾ ਪੱਕਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰੇ। ਜੋ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦਾ, ਜਿੱਥੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਸਾਰਸਵਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਨਿਸ਼ਚੈ, ਯਾਦ, ਗਿਆਨ, ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਉੱਚਤਮ ਦਇਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।