ਉਸ ਦਿਨ, ਉਸ ਕੁੜੀ ਦਾ ਚਿਹਰਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੁਖ ਦੇ ਆਂਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਇੱਕ ਚਿੱਟੀ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੜੀ ਹੋਈ ਕਮਲ-ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੇ ਜਲ-ਬੂੰਦਾਂ ਪਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਹਾਲਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਭ ਦੇਵਤੇ, ਅਗਲੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਗਹਿਰੀ ਉਦਾਸੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਜੋ ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਿਤਾ-ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਕੁੜੀਏ, ਰੋ ਨਾ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਖਤਰਾ ਨਹੀਂ। ਤੇਰੇ ਲਈ ਇਜ਼ਤ ਅਤੇ ਲਾਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਆਵੇਗਾ। ਅੱਗ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਧੀਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਲੂਣ-ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਪਾ ਦੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ, ਆਂਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਕਮਲ-ਜਨਮਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਮੈਂ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ,” ਤੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, “ਡਰ ਨਾ।” ਉਹ ਨੇ ਆਪਣਾ ਡਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਦਿਲ ਹੋ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋਈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਵਾਨਾ ਹੋਈ, ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ-ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਹੋਈ—ਸ਼ੰਖ, ਡੋਲ, ਤੇ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਦੀ ਧੁਨ। ਉਹ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿਚ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਚਿੱਟੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਪਤਝੜ ਦੇ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਤੇ ਤਾਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੂਰੇ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਲੰਬੀਆਂ, ਤੇ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਸ਼ੁਭ-ਕਿਰਤੀ ਦਸ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਈ, ਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਗੰਗਾ, ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਸੀ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਫਿਰ ਵੇਖਾਂਗੀ; ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈਂ, ਮੇਰੀ ਮਿੱਤ੍ਰ?” ਗੰਗਾ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਕਹੇ: “ਜਦ ਤੂੰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਆਵੇਂਗੀ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖੇਗੀ, ਹੇ ਸ਼ੁਭ-ਸਭਾ। ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਤੇਰੀ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਵਾਂਗੀ।” “ਫਿਰ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਦੁਖ ਛੱਡ ਦੇ, ਹੇ ਮੁਸਕਰਾਉਣ ਵਾਲੀ। ਮੈਂ ਪਵਿੱਤਰ ਉੱਤਰ-ਵੱਲ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੂੰ, ਸਰਸਵਤੀ, ਪੂਰਬ-ਵੱਲ। ਉਥੇ, ਸੌਂ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮ—ਨ੍ਹਾਉਣ, ਦਾਨ ਦੇਣ, ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਹਵਨ—ਸਦਾ ਲਈ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਤਿੰਨ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।” ਫਿਰ ਗੰਗਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੇਰੀ ਮੁੜ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਵੇ; ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਜਾ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੀ, ਹੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ।” ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ, ਯਮੁਨਾ, ਸੋਹਣੀ ਗਾਇਤਰੀ ਤੇ ਸਾਵਿਤਰੀ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੇਵੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਸਰਸਵਤੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਉੱਚਾ ਸੀ, ਨਦੀ ਬਣ ਗਈ ਤੇ ਉਤੰਕ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ 'ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਪਲੱਖਾ ਰੁੱਖ ਹੇਠੋਂ ਉਤਰੀ, ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਉਥੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਉਥੇ, ਰੁੱਖ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਰੂਪ ਸੀ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਲੋਕ ਉਸ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਲਾਭ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ। ਉਸ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਿਆਪਕ ਸਨ, ਤੇ ਉਹ ਚਤੁਰਮੁਖਾ ਦੇਵ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਸੀ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ ਦੇ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਝੋਂਪੜੇ ਸਨ। ਉਥੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼-ਦਿਲ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ; ਰੁੱਖ ਫੁੱਲ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਸਦਾ ਸੀ। ਸਰਸਵਤੀ, ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਸੋਹਣੇ ਤੋਤਿਆਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨੂੰ ਫੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜੈਸਮੀਨ, ਚੰਪਕ ਤੇ ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਕੇਤਕੀ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਕੋਕਿਲਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਾਂਗ, ਝਾਗ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਚੰਦ ਜਾਂ ਪਲੱਖਾ ਰੁੱਖ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖੜੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਜਨਾਰਦਨ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਉਹ ਅੱਗ ਚੜਾ; ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਹੁਕਮ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗੀ।” ਉਸ ਦੇ ਕਹੇ ਤੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੈਨੂੰ ਅੱਗ ਨਾਲ ਡਰਨਾ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਅੱਗ-ਦੇਵਤਾ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡਣਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਸ਼ੁਭ-ਸਭਾ, ਸਮੁੰਦਰ-ਅੱਗ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾ; ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤੂੰ ਪਾਣੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇਂਗੀ।” ਫਿਰ, ਗੋਵਿੰਦਾ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ-ਅੱਗ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਸਰਸਵਤੀ, ਮਹਾਨ ਨਦੀ, ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਸੋਹਣੀ-ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਅੱਗ ਲੈ ਕੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਚਲੀ; ਆਪਣੀ ਲੁਕਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਨਦੀ ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ। ਉਸ ਹੱਦ-ਪਹਾੜ 'ਤੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਉਤਰੀ; ਪੁਸ਼ਕਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਜੰਗਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਸਿੱਧ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਵਾਜਾਈ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਥੇ, ਪਿਤਾ-ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਯਜਨ ਕੀਤਾ; ਮਹਾਨ ਨਦੀ, ਉੱਚੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਲਈ, ਉਥੇ ਆਈ। ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਯਜਨ-ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਯਜਨ ਕੀਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣਾ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੇ ਭਰ ਦਿੰਦੀ, ਤੇ ਫਿਰ ਉਭਰ ਆਈ। ਉਥੇ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਵੱਡੀ ਪੁਣਯਵਾਨ ਸਰਸਵਤੀ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਉਤਰੀ; ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਥਾਂ ਦੀ ਭਰਪਾਈ ਵायु ਨੇ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ, ਸਰਸਵਤੀ, ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਥੇ ਦੇਵੀ ਵਾਂਗ ਵਸਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਪੁਣਯ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ 'ਤੇ ਵੱਸਦੀ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਡਰਾਉਣੀ, ਭਿਆਨਕ ਪਤਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ। ਜੋ ਕੋਈ ਉਥੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਾਲ ਰਸ ਲੈਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਉਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਰਸਦਾਰ ਦਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਗ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਧੀਆ ਸੁਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਨੂੰ ਸੋਹਣੇ ਕਪੜੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਾਨ ਦਾ ਦਸ ਗੁਣਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਜੇਠਾ-ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਹਵਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਰਕ ਤੋਂ ਵੀ ਬਚਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਵਿੱਤਰ ਪਿਤਰ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਪਵਿੱਤਰ ਸਰਸਵਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੋਰ ਕਿਹੜਾ ਤੀਰਥ ਮਨੁੱਖ ਚਾਹੇ? ਐਸਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਕਿਹਾ।