ਜਦੋਂ ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੰਡਿਤ ਨੇ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਝੂਮ ਉਠਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਂਦੇਵ ਜੀ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਮੋਹ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਬੋਲੇ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਤੱਕ।" ਮਹਾਂਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਕਿ, "ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ?" ਫਿਰ, ਰਾਜਨ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਉਂਗਲੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਅੰਗੂਠਾ ਚੋਟ ਮਾਰੀ। ਉਸ ਜ਼ਖ਼ਮ ਵਿਚੋਂ, ਰਾਜਨ, ਬਰਫ਼ ਵਰਗਾ ਚਿੱਟਾ ਰਾਖ ਨਿਕਲ ਆਇਆ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਲਾਜ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਮਹਾਂਦੇਵ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਰੁਦ੍ਰ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ। ਹੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ! ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਚਲਦੀਆਂ ਤੇ ਅਚਲ ਜਗਤ ਦੇ ਆਸਰਾ ਹੋ।" "ਵਿਦਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਯੁਗ ਦਾ ਅੰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਫਿਰ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਤੁਹਾਡੀ ਪੂਰੀ ਮਹਿਮਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦੇ—ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਵੀ, ਦਿੱਖਾਈ ਦੇਂਦੇ ਹਨ।" "ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕਰਤਾ ਤੇ ਕਾਰਣ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨਿਵੇਂ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੇ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਘਟਦੀ ਨਹੀਂ।" ਫਿਰ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਵੇ।" "ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਸਦਾ ਵੱਸਾਂਗਾ।" "ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਸ ਲੋਕ ਜਾਂ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜਾ ਪੂਰਬੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਜਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਇੱਥੇ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ; ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਯ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਲ, ਹਵਾ ਜਾਂ ਪੱਤਿਆਂ 'ਤੇ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਝ ਹੀ, ਜਿਹੜੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੌਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਤਪ ਤੇ ਵਰਤ ਦੋਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਤਿਲ ਦਾ ਇਕ ਦਾਣਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸੋਨਾ, ਉਹ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਨੇ ਕਹਿਆ ਸੀ। ਅਤੇ, ਜਿਹੜੇ ਇੱਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਇਕਵੀ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਤੇ, ਇਕ ਮਾਤਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪਿਤਰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੁਆਰਾ ਇੱਥੇ ਤਰਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੇ ਉਹ ਮੁੜ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਮੋਖ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਹੁਣ, ਸਰਸਵਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੂਲ ਸੁਣੋ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸੀ। ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਉਪਤੀ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਵਾਸੂਆਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਕਹੀ ਸੀ।" "ਹੁਣ, ਤੈਨੂੰ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਲੂਣ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਜਾ ਕੇ, ਇਹ ਅੱਗ ਜੋ ਜਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦੇ।" "ਜਦੋਂ ਇਹ ਕੰਮ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਉਹ ਅੱਗ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸੜਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਹ ਖਤਰਾ ਟਾਲ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ! ਮਾਂ ਵਾਂਗ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਡਰਤਾ ਦੇ।" ਇੰਝ ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਉਹ ਦੇਵੀ ਬੋਲੀ, "ਮੈਂ ਸੁਤੰਤਰ ਨਹੀਂ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਸਰਵਸ੍ਵ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ, ਉਹੀ ਚੁਣੋ।" "ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਮੈਂ ਇਕ ਕਦਮ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਦੀ।" "ਇਸ ਲਈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਸੋਚੋ।" ਉਸ ਦੀ ਨੀਅਤ ਜਾਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਪਿਤਾਮਹ ਦੇ ਕੋਲ ਗਏ। "ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ! ਤੁਸੀਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਅੱਗ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਸਿਰਫ ਤੁਹਾਡੀ ਕੁੜੀ, ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਕੁਆਰੀ ਹੈ, ਇਹ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਚਮਕਦਾਰ ਕੁਆਰੀ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਲਿਆ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾਇਆ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਸੁੰਘਿਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵੀ! ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸੱਦਿਆ। ਹੁਣ, ਤੂੰ ਆਗਿਆ ਕਰ। ਇਹ ਅੱਗ ਲੈ ਕੇ ਲੂਣ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦੇ।" ਪਿਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਕੁਆਰੀ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਦਾ ਸਾਰਸ ਪੰਛੀ ਆਪਣਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਧਾਸ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਹੰਝੂ ਵਗ ਪਏ। ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ, ਦੁੱਖ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਬਦਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਚਿੱਟੇ, ਪੂਰਨ ਖਿੜੇ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਬੂੰਦੇ ਪਈਆਂ ਹਨ। ਉਸਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਪਿਤਾਮਹ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਰੋ ਨਾ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਖਤਰਾ ਨਹੀਂ।" "ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਨੂੰ ਮਾਣ ਤੇ ਲਾਭ ਮਿਲੇਗਾ। ਅੱਗ ਲੈ ਕੇ, ਧੀਏ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦੇ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਕੁੜੀ, ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਨੂੰ ਨਿਵੇਂ ਹੋਈ ਤੇ ਕਹਿੰਦੀ, "ਮੈਂ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ," ਅਤੇ ਚਲ ਪਈ। ਫਿਰ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਡਰ ਨਾ।" ਉਹ ਡਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੇ ਜਾਣ ਵੇਲੇ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ੰਖ, ਨਗਾਰੇ ਅਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਦੀ ਧੁਨੀ ਗੂੰਜੀ। ਉਹ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਚਿੱਟੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਰਚੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਪਤਝੜ ਦੇ ਕਮਲ ਵਰਗੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਫੈਲਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਹੀ ਜੋਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਭ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਚਲ ਪਈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਦ ਗੰਗਾ, ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਬੋਲੀ।