ਜਦੋਂ ਯਜਮਾਨੀ ਮੰਡਪ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਅਤਿਥੀ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਤਦੋਂ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ, ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਯਜਨਾ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪ ਵੀ ਉਥੇ ਦੀਖਿਤ ਹੋਏ। ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਯਜਨਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮਨੋਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ; ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਧਰਮ ਅਤੇ ਧਨ ਦੀ ਸੋਚ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਟੋਲੇ ਨੱਚ ਰਹੇ ਸਨ। ਦਿਵ੍ਯ ਵਾਦ-ਯੰਤਰ ਬੜੀ ਸੋਹਣੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਜ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਯਜਨਾ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲ, ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਹੋਇਆ—ਫਿਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ! ਜਦੋਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿਖੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਯਜਨਾ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਦੋਂ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ 'ਸੁਪ੍ਰਭਾ' ਅਤੇ 'ਸਰਸਵਤੀ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਹਿ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਯਜਨਾ ਨੂੰ ਚਮਕਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਮਹਾਨ ਮੰਨਿਆ। ਇਉਂ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿਖੇ ਇਹ ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਖਾਤਰ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਲਈ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਇਹ ਸਰਸਵਤੀ, ਆਪਣੇ ਪੰਜ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਜਨ, ਇਹ 'ਸੁਪ੍ਰਭਾ' ਅਤੇ 'ਸਰਸਵਤੀ' ਦੋਵੇਂ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀਆਂ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਯਜਮਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੱਦੀ ਹੋਈ, ਭਗਵਤੀ ਸਰਸਵਤੀ ਪੂਰਨ ਭਕਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਪੂਰਵ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਸਰਸਵਤੀ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ, 'ਪੂਰਬ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ' ਕਹੀਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੋਈ ਇਕ ਹੋਰ ਅਦਭੁਤ ਘਟਨਾ ਸੁਣੋ। ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੰਕਣਕਾ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ਾ ਦੀ ਪੱਤੀ ਨਾਲ ਜ਼ਖਮੀ ਕਰ ਬੈਠਾ। ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਦੀ ਚੋਟ ਵਿਚੋਂ, ਰਾਜਨ, ਗੰਨੇ ਦਾ ਰਸ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਰਸ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਝੂਮ ਉਠਿਆ ਤੇ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਨੱਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਚਲ ਸੀ, ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ, ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਹ ਨਜ਼ਾਰਾ ਦੇਖ ਕੇ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਤਪਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਉਥੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣੂ ਹੋਇਆ ਕਿ, "ਇਹ ਇੰਝ ਨੱਚਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਰਾਜਨ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਇੰਨਾ ਤੀਬਰ ਨਾਂ ਨੱਚੇ, ਤੁਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਸਮਝਾਓ।" ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ, ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਉਸ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਉਂ ਨੱਚ ਰਹੇ ਹੋ? ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਨੱਚਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਨੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।" ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਰੋਕਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਰਿਸ਼ੀ ਨੱਚਦਾ ਰਿਹਾ ਤੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਵਿਚੋਂ ਗੰਨੇ ਦਾ ਰਸ ਵਗ ਰਿਹਾ ਹੈ?" ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਸ ਉੱਤੇ, ਭਗਵਾਨ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਮੋਹ ਵਿਚ ਸੀ, ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਤੇ ਅਚੰਭਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ; ਮੇਰੇ ਵਲ ਵੇਖੋ।" ਮਹਾਦੇਵ ਵਲੋਂ ਇਉਂ ਆਖੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਕਿ, "ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਰੋਕ ਰਿਹਾ ਹੈ?" ਫਿਰ, ਰਾਜਨ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਉਂਗਲੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਅੰਗੂਠਾ ਚੋਟਿਆ। ਉਸ ਜ਼ਖਮ ਵਿਚੋਂ, ਰਾਜਨ, ਚਿੱਟਾ ਸੁਫੈਦ ਰਾਖ ਨਿਕਲ ਆਈ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਲਜਜਤ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ, ਚਲਦਿਆਂ ਤੇ ਅਚਲ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਸਰਾ ਹੋ।" "ਗਿਆਨੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਹਾਡੇ ਵਲੋਂ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਮੁੜ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦੇ—ਮੈਂ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਵੀ, ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕਰਤਾ ਤੇ ਕਾਰਨ ਹੋ; ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨਿਵਾ ਕੇ ਬੋਲੇ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਤਪ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।" ਫਿਰ, ਭਗਵਾਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਤਪ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਵੇ।" "ਮੈਂ ਇੱਥੇ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰਸਵਤੀ ਖੇਤਰ ਵਿਚ, ਸਦਾ ਵਾਸ ਕਰਾਂਗਾ।" "ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਸ ਲੋਕ ਜਾਂ ਪਰਲੋਕ ਵਿਚ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।" "ਜੋ ਪੂਰਬੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਜਪ ਤਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਥੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ; ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾ ਵਰਗਾ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" "ਤਪ, ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਸੂਕਾ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਤਪਸਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ, ਹਵਾ ਜਾਂ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਜੀਊਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਮੀਨ ਤੇ ਸੌਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਪ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਕੋਈ ਵੀ ਤਪ ਜਾਂ ਵਰਤ ਜੋ ਸਰਵੋਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਇੱਕ ਤਿਲ ਜਾਂ ਸੋਨਾ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪੁਰਾਣਕਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਇੱਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਇਕਵੀਹ ਪੀੜੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਤਰ, ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਲਈ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਲੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜੇ ਉਹ ਮੁੜ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਤਾਂ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਹੁਣ, ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਸੱਚੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣੋ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸੀ; ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਵਾਸੂਆਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਕਹੀ ਸੀ।