ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਅਨੇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵੱਡੇ ਸਨ, ਕੁਝ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਉਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਕਿਸੇ ਦੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਜਾਂ ਵਿਅੰਗੀ ਕਾਨ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਦੀਆਂ ਕਾਨਾਂ ਫੱਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਕੁਝ ਦੇ ਮੱਥੇ ਲੰਬੇ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਮੱਥੇ ਵਿਅੰਗੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਤਾਂ ਤੇ ਚਮੜੀ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵੀ ਨੰਗੇ ਦਿਸਦੇ ਸਨ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਝੀਲ, ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਹਾਂਸ਼ੇਰ, ਜੋ ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਆਕਰਸ਼ਣ ਨਾਲ ਖਿੱਚੇ ਆਏ, ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਵਾਲਖਿਲਿਆ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਨ, ਕੁਝ ਪਥਰ ਪੀਸਦੇ, ਕੁਝ ਚੂਨਾ ਚਬਾਉਂਦੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਕਰਦੇ। ਕੁਝ ਰਿਸ਼ੀ ਹਵਾ ਤੇ ਜੀਵਨ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ, ਕੁਝ ਪਾਣੀ, ਕੁਝ ਪੱਤਿਆਂ 'ਤੇ; ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਪਸਿਆ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਨੰਗੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਲੇਟੇ ਹੋਏ। ਇਹ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਦੋਂ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਦੇ, ਤੁਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਸੁੰਦਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ। ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਣ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਸੋਹਣੇ ਹੋ ਗਏ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ "ਚਿਹਰਾ-ਵੇਖਣ" ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਸਾਧਨਾ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਰਗੇ ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਅਤੁੱਲ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਗਏ। ਸਾਰੇ ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀ ਰਿਸ਼ੀ, ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਥੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਵਿੱਤਰ ਜਨੇਊ ਨਾਲ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਵੰਡ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਯਜਨ ਕੀਤੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਧੀਆਂ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕੀਤੀਆਂ; ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਭਾਵਨਾ ਕਰਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ, "ਅਸੀਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤੀਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ; ਇਹ ਝੀਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੈ।" ਦੁਜੀ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ "ਮਹਾ ਪੁਸ਼ਕਰ" ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਥੇ, ਤੀਰਥ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਕਈ ਕੁਬੜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਭ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਾਨ ਤੇ ਸਮਾਨ, ਦੁਜੀ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਪੂਰਬੀ ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਸੁਣੀ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਗੁਟ ਇਕੱਠੇ, ਜੁਜੂਬ, ਇੰਗੁਦਾ, ਕਸ਼ਮਰਿਆ, ਪਲੱਖਾ, ਅਸ਼ਵੱਥ, ਤੇ ਵਿਭਿਤਕਾ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ। ਉਥੇ ਪੌਲੋਮਾ, ਪਲਾਸ਼ਾ, ਕਰੀਰਾ, ਪਿਲੂ, ਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲ-ਬਣ, ਸਿਆੰਦਨਾ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੀ। ਕਪਿੱਠਾ, ਕਰਵੀਰਾ, ਬਿਲਵਾ, ਅਮਲਾਤਕ, ਅਤਿਮੁਕਤਾ, ਕੰਦਾ, ਤੇ ਪਰੀਜਾਤਾ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਜੇ। ਕਦੰਬਾ ਦੇ ਬਣ-ਬਾਗ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਮਨਮੋਹਣੇ, ਫਲ, ਪੱਤੇ, ਤੇ ਫੁੱਲ ਹਵਾ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਹਿਲਦੇ, ਦੰਤੋਲੁਖਲਿਕਾ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੀ। ਇਹ ਥਾਂ, ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪਥਰ ਪੀਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ; ਆਤਮ-ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ। ਉੱਥੇ ਅਹਿੰਸਾ ਤੇ ਉੱਤਮ ਧਰਮ ਦੇ ਪੱਖੀ ਵੀ ਸਨ; ਚਮਕਦਾਰ, "ਕਾਂਚਨਾ", "ਪੂਰਬੀ ਨੰਦਾ" ਤੇ "ਵਿਸ਼ਾਲਕਾ" ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ, ਸਰਸਵਤੀ ਪੰਜ ਧਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਗਦੀ; ਜਦੋਂ ਭੂਮੀ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸਭਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਯਜਨ-ਸਥਲ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਹੋਰ ਆਏ, ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਮੰਨੇ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਾ ਉਸ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇੱਥੇ ਦীক্ষਾ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮਨ-ਇੱਛਤ ਫਲ ਪਾਏ; ਜਿਹੜਾ ਉਹ ਧਰਮ ਤੇ ਧਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸੋਚਦਾ, ਉਹ ਸਭ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ, ਦੁਜੀ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ; ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਗਾਉਂਦੇ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗੁਟ ਨਾਚਦੇ। ਦਿਵਿ-ਵਾਦਯਾਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਵਜਦੇ; ਉਸ ਯਜਨ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲ, ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਭਰ ਗਿਆ—ਫਿਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ? ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਯਜਨ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਭੀਸ਼ਮ ਜੀ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ "ਸੁਪ੍ਰਭਾ" ਤੇ "ਸਰਸਵਤੀ" ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ, ਤੇਜ਼-ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਯਜਨ 'ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਹਾਨ ਮੰਨਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਰਸਵਤੀ—ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਦੀ—ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਲਈ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਸਰਸਵਤੀ, ਪੰਜ ਧਾਰਿਆਂ ਨਾਲ, ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀ; "ਸੁਪ੍ਰਭਾ" ਤੇ "ਸਰਸਵਤੀ" ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਉੱਤਮ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ। ਇੱਥੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ। ਵੱਡੇ ਯਜਨ-ਕਰਤਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ, ਭਗਵਤੀ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਭਾਵ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਬੁਲਾਇਆ। ਸਰਸਵਤੀ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਿਤ, "ਪੂਰਬ ਵਹਿੰਦੀ" ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ; ਹੁਣ, ਰਾਜਨ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਹੋਰ ਅਚੰਭਤ ਕਥਾ ਸੁਣ। ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਕਿ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੰਕਣਕਾ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਦੀ ਪੱਤੀ ਨੇ ਚੋਟ ਮਾਰੀ; ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਦੇ ਜਖਮ ਵਿੱਚੋਂ, ਰਾਜਨ, ਗੰਨੇ ਦਾ ਰਸ ਵਹਿ ਪਿਆ। ਗੰਨੇ ਦਾ ਰਸ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਨੱਚਿਆ, ਉੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਚਲ ਸੀ—ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ—ਉਸ ਦੇ ਨਾਚ ਨਾਲ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਵਿੱਚ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋ ਕੇ। ਇੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ, ਤੇ ਤਪਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀ, ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਇੱਥੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੀ: "ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੱਚੇ ਨਾ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। "ਉਹ ਇੰਨਾ ਜੋਰ ਨਾਲ ਨੱਚੇ ਨਾ; ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਗੱਲ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸੋ।" ਰੁਦ੍ਰ ਗਿਆ, ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨੱਚਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਪੁੱਛਿਆ, "ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਨੱਚ ਰਹੇ ਹੋ? ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਨੱਚਦੇ, ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਨੱਚਦਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਰੋਕਿਆ, ਪਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੱਚਦਾ ਰਹਿਆ ਤੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਕਿ ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚੋਂ ਗੰਨੇ ਦਾ ਰਸ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ?