ਪੁਲਸਤਿਆ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਦਾਨਵਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਅਤੇ ਧੀਰਜ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਆਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਧੀਰਜ ਰੱਖੋ। ਜਦੋਂ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਇਹ ਯਜਨ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਫਿਰ ਜੋ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ, ਕਰੋ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦਾਨਵਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਭੇਜਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵਿਰੋਧ, ਸਭ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਕਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੇ ਇਸ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਮਝੋ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਸਾਥ ਦਿਓ।" ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਪਿਤਾਮਹ! ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਆਦੇਸ਼ ਦਿਉਂਗੇ, ਅਸੀਂ ਉਹੀ ਕਰਾਂਗੇ।" ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਥੋੜਾ ਰੁਕੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਕਈ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੇ ਯਜਨ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣੀ ਸੀ। ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਪਿਨਾਕ ਧਾਰੀ ਦੇਵਤਾ (ਰੁਦ੍ਰ) ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੈਠਣ ਲਈ ਅਸਥਾਨ ਦਿੱਤੇ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਵਨ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਾਈਆਂ ਦੀ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਹਾਲ-ਚਾਲ ਪੁੱਛ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲਈ ਆਖਿਆ ਗਿਆ। "ਤੁਸੀਂ ਇਥੇ ਹੀ ਵੱਸੋ," ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਲ ਜਟਾਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਦੇਰਾਸਿਨ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੀ ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸੋਭਾ ਵਧਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਦੀ ਸੋਭਾ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਰਿਸ਼ੀ ਮੁੰਡੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਕੇਸਰੀਆਂ ਚੋਲੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ; ਕੁਝ ਲੰਬੀਆਂ ਦਾੜੀਆਂ ਵਾਲੇ; ਕੁਝ ਦੇ ਦੰਦ ਘੱਟ ਸਨ, ਕੁਝ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਉਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਕਿਸੇ ਦੀ ਦੇਹ ਵੱਡੀ, ਕਿਸੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਕੰਨ ਲੰਬੇ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਵਿਗੜੇ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਫਟੇ ਹੋਏ। ਕਿਸੇ ਦਾ ਮੱਥਾ ਲੰਮਾ, ਕਿਸੇ ਦਾ ਵਿਗੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਸਾਂ ਤੇ ਚਮੜੀ ਦਿੱਸ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵੀ ਝਲਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਚਮਕਦਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਮਨੁੱਖੀ ਸ਼ੇਰ (ਮਹਾਨ ਮਨੁੱਖ) ਵੀ ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਖਿੱਚ ਨਾਲ ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਵਾਲਖਿਲਯਾ ਆ ਗਏ, ਕੁਝ ਪਥਰ ਚੁਰਦੇ, ਕੁਝ ਚੂਨਾ ਚਬਾਉਂਦੇ, ਕੁਝ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੇ। ਕੁਝ ਹਵਾ ਤੇ, ਕੁਝ ਪਾਣੀ ਤੇ, ਕੁਝ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਜੀਉਂਦੇ; ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਪ ਕਰਦੇ, ਕੁਝ ਨੰਗੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਲੇਟਦੇ। ਜਦ ਉਹ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਦੇ, ਤੁਰੰਤ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਸੁੰਦਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਵੇਖਦੇ। ਇਸ ਤੀਰਥ ਤੇ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਸੁੰਦਰ ਹੋ ਗਏ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ "ਚਿਹਰਾ-ਵੇਖਣ" ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਤਪ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇਵਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਸੋਭਾਵਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਤੇਜਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਜਨੇਊ ਨਾਲ ਹੀ ਤੀਰਥ ਵੰਡ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਯਜਨ ਕਰਦੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਮ ਕਰਦੇ, ਪਾਪ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ, "ਅਸੀਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤੀਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ। ਇਹ ਝੀਲ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ।" ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ "ਮਹਾ ਪੁਸ਼ਕਰ" ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਉੱਥੇ, ਤੀਰਥ ਕੋਲ ਕਈ ਕੁਬੜੇ ਮਨੁੱਖ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਭ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਬਹੁਤ ਤੋਹਫੇ ਤੇ ਦਾਨ ਦੱਤਕ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਪੂਰਬੀ ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣੀ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਸ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਕਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਮੂਹ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਉੱਥੇ ਬੇਰੀ, ਇੰਗੁਦਾ, ਕਸ਼ਮਰ, ਪਲਖਾ, ਅਸ਼ਵਥ, ਵਿਭੀਤਕ, ਪੌਲੋਮ, ਪਲਾਸ਼, ਕਰੀਰਾ, ਪੀਲੂ, ਸਯੰਦਨ, ਕਪਿੱਥ, ਕਰਵੀਰ, ਬਿਲਵ, ਅਮਲਟਾਸ, ਅਤਿਮੁਕਤ, ਕੰਡਾ, ਪਾਰਿਜਾਤ ਤੇ ਹੋਰ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਸਨ। ਕਦੰਬ ਦੇ ਵਣ, ਫਲ, ਪੱਤੇ, ਫੁੱਲ, ਹਵਾ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਹਿਲਦੇ, ਦੰਤੋਲੁਖਲਿਕਾ ਦਰੱਖਤ ਵੀ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪਥਰ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦੇ, ਸੈਂਕੜੇ ਹਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਅਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਉੱਚ ਧਰਮ ਵਾਲੇ ਵੀ ਵੱਸਦੇ, ਉਹ ਥਾਂ ਚਮਕਦੀ, ਕਾਂਚਨ, ਪੂਰਬੀ ਨੰਦਾ, ਵਿਸ਼ਾਲਕਾ ਆਦਿ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ। ਪੁਸ਼ਕਰ 'ਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਪੰਜ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹਿੰਦੀ, ਜਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਸਭਾ ਸੰਸਾਰ 'ਤੇ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਦ ਯਜਨ ਦਾ ਮੰਡਪ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਆ ਗਏ, ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਮਨਾਏ ਗਏ। ਜਦ ਦੇਵਤਾ ਯਜਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉੱਥੇ ਦীক্ষਾ ਲਈ। ਜਦ ਉਹ ਯਜਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ; ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਦੇ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਫਿਰਦੇ, ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨੱਚਦੇ। ਦੇਵ ਵਾਦ-ਯੰਤਰ ਵੱਜਦੇ, ਉਸ ਯਜਨ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਏ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ—ਫਿਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ! ਜਦ ਯਜਨ ਪੁਸ਼ਕਰ 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ, ਭੀਸ਼ਮ ਜੀ, ਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ "ਸੁਪ੍ਰਭਾ" ਅਤੇ "ਸਰਸਵਤੀ" ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਹਿੰਦੀ, ਚਮਕਦੀ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਯਜਨ 'ਤੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਮੰਨਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਰਸਵਤੀ—ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦਰਿਆ—ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਖਾਤਰ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਲਈ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਪੁਸ਼ਕਰ 'ਤੇ ਪੰਜ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜਨ! ਉਹ ਸੁਪ੍ਰਭਾ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ।