ਇਹ ਕਥਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ: ਸੰਦਲ, ਅਗਰ, ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਰਾ ਦੀ ਭੇਟ ਨਾਲ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਰਤਾਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਤੇ ਉਚਾਰਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਘਯਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਲੌਕੀ, ਨਾਰੀਅਲ ਜਾਂ ਬੀਜਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਪਾਤਰ ਦੀ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਵੀ ਉਪਲੱਬਧ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਅਨੁਕੂਲ ਸੁਪਾਰੀ ਨਾਲ ਅਰਘਯਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ। ਫਿਰ, ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਸਹਾਰਿਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: "ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ, ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ, ਹੇ ਸੁਬ੍ਰਹਮਣਯ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮੀ-ਪਤੀ, ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਅਰਘਯਾ ਕਬੂਲ ਕਰੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਰਘਯਾ-ਮੰਤਰ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਘੜਾ, ਛਤਰੀ, ਜੁੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕਪੜਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, "ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ।" ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਾਲੀ ਗਾਂ ਅਤੇ ਤਿਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਪਾਤਰ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨ੍ਹਾਉਣ ਤੇ ਖਾਣ ਲਈ ਕਾਲੇ ਤਿਲ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨ, ਇਹ ਵੀ ਯੋਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਿਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ। ਜਿੰਨੇ ਤਿਲ ਅੰਕੁਰਿਤ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜਿੰਨੇ ਤਿਲ ਨ੍ਹਾਉਣ, ਲਗਾਉਣ, ਹੋਮ ਤੇ ਅਰਘਯਾ ਲਈ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਤਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਤਿਲ ਦਾਨ ਕਰਦਾ, ਖਾਂਦਾ, ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ, ਲਗਾਉਂਦਾ, ਹੋਮ ਕਰਦਾ ਤੇ ਜਲ-ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਛੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਤਿਲ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਛੱਤਿਲਾ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਵਰਤ ਦਾ ਫਲ ਕੀ ਹੈ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸੋ।" ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਸੁਣੋ, ਨਾਰਦ ਜੀ! ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਸੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ, ਮੈਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ, ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਵਰਤ ਕਰਦੀ ਤੇ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀ। ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਤਪ ਨਾਲ ਕਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਦੇਵਤਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਕੁਆਰੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ। ਘਰ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾਨ ਕਰਦੀ, ਸਖ਼ਤ ਤਪ ਕਰਦੀ, ਪਰ ਕਦੇ ਭਿਖਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦੀ। ਕਈ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ—ਇਸ ਨੇ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰਕੇ ਸਰੀਰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਲੋਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਭੋਜਨ ਦਾ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਰਮ ਸੰਤੋਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਕਪਾਲੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਭਿਖਾਰੀ ਬਣ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਕਿਉਂ ਆਏ ਹੋ?' ਮੈਂ ਕਿਹਾ, 'ਭਿਖਾ ਦਿਓ।' ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਲੋਥੜਾ ਤਾਮੇ ਦੇ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਸਵਰਗ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਕਈ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਤਪਸਵਿਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਪ ਦੇ ਬਲ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਲੋਥੜੇ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ, ਉਸਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਘਰ ਮਿਲਿਆ, ਪਰ ਅੰਦਰ ਅਨਾਜ ਦੀ ਕੋਈ ਢੇਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਬਾਹਰ ਵੇਖਦੀ ਰਹੀ, ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਮਿਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਈ। ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, 'ਮੇਰੇ ਤਪ, ਵਰਤ, ਤੇ ਉਪਵਾਸਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।' ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਤੂੰ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾ, ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਜਲਦੀ ਹੀ ਬਹੁਤੀਆਂ ਆਉਣਗੀਆਂ।' ਦਰਅਸਲ, ਦੇਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵਧੂਆਂ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਈਆਂ। ਮੈਂ ਆਖਿਆ, 'ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਨਾ ਖੋਲ੍ਹੀਂ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਛੱਤਿਲਾ ਵਰਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾ ਦੱਸਣ।' ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਨਾਰੀ ਵਾਂਗ ਘਰ ਗਈ। ਜਦ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵਧੂਆਂ ਆਈਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਈਆਂ ਹਾਂ, ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ।' ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਛੱਤਿਲਾ ਵਰਤ ਦੀ ਮਹਾਤਮਤਾ ਦੱਸੋ।' ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੇ ਛੱਤਿਲਾ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਵਰਤ ਦੀ ਗਾਥਾ ਦੱਸੀ। ਜਦ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੁਲਿਆ, ਉਹ ਨਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ—ਨਾ ਉਹ ਦੇਵੀ ਸੀ, ਨਾ ਗੰਧਰਵ, ਨਾ ਅਸੁਰ-ਕੁਲ ਦੀ, ਨਾ ਨਾਗ-ਕੁਲ ਦੀ। ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਨਾਰੀ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਛੱਤਿਲਾ ਵਰਤ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਵਰਤਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਸਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਤੇਜ, ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਫਲ ਮਿਲੇ। ਤਿਲਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ, ਉਸਨੂੰ ਧਨ, ਅਨਾਜ, ਕਪੜੇ, ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਦੀਪਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਕਥਾ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਭੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਧਨ ਲਈ ਛਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸਮਰੱਥ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿਲ ਤੇ ਕਪੜੇ ਦਾਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਹਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਸੁਖ-ਸਿਹਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਦੇ ਗਰੀਬੀ ਆਉਂਦੀ, ਨਾ ਦੁੱਖ, ਨਾ ਅਪਸ਼ਕੁਨ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਛੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਤਿਲਾਂ ਦਾ ਵਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਫਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਕਲੀਫ਼, ਨਾ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਥਕਾਵਟ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਛੱਤਿਲਾ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦੀ ਮਹਾਤਮਤਾ ਦੱਸੀ। ਫਿਰ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਵਿਜਯਾ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸੁਣੀ। ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਜੋ ਫਾਲਗੁਣ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਕੀ ਨਾਮ ਹੈ?