ਮਹਾਰਾਜ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਯਜਨਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਮੀਮਾਂਸਾ ਅਤੇ ਤਰਕ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ’ਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਚਾਰ ਚਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ, ਦ੍ਰਿੜ਼ ਨਿਸ਼ਚਯ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਰੁਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਸੀ। ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਦੁਜਾਤੀ ਵਿਚੋਂ ਚੋਟੀ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਜਪ ਅਤੇ ਹਵਨ ਵਿਚ ਲਗੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਰਦਾਦਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਆਪ ਉਸ ਯਜਨਾ ਸਥਲ ਤੇ ਖੜੇ ਸਨ। ਉਸ ਥਾਂ, ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੁਰੂ, ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਵਲੋਂ ਸੇਵੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਥੇ ਪੂਜਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਦਨਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਦੱਖ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਪੁਲਹ, ਮਰੀਚੀ, ਅੰਗਿਰਾ, ਭ੍ਰਿਗੁ, ਅਤ੍ਰਿ, ਗੌਤਮ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਆਦਿ ਚੋਟੀ ਦੇ ਰੁਸ਼ੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਉਸ ਯਜਨਾ ਸਥਲ ਤੇ ਗਿਆਨ, ਆਕਾਸ਼, ਵਾਯੂ, ਜੋਤਿ, ਪਾਣੀ, ਧਰਤੀ; ਧੁਨੀ, ਸਪਰਸ਼, ਰੂਪ, ਸਵਾਦ ਤੇ ਗੰਧ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੱਤ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਸਨ। ਰੂਪਾਂਤਰ, ਪਰਿਵਰਤਨ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਕਾਰਣ, ਚਾਰੇ ਵੇਦ—ਰਿਗ, ਯਜੁਰ, ਸਾਮ ਤੇ ਅਥਰਵ ਵੀ ਉਥੇ ਉਪਸਥਿਤ ਸਨ। ਧੁਨੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਸ਼ਬਦ ਵਿਗਿਆਨ, ਨਿਰੁਕਤ, ਵਿਧੀ, ਛੰਦ, ਆਯੁਰਵੇਦ, ਧਨੁਰਵੇਦ, ਮੀਮਾਂਸਾ ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਵੀ ਉਥੇ ਵਿਦਿਆ ਵਜੋਂ ਸਨ। ਹਾਥੀਆਂ-ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ, ਇਤਿਹਾਸ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹਾਇਕ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਉਥੇ ਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਅਤਮਾ, ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਰਦਾਦਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਤਪ, ਯਜ, ਨਿਸ਼ਚਯ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਵੀ ਉਥੇ ਉਪਸਥਿਤ ਸਨ। ਧਨ, ਧਰਮ, ਕਾਮ, ਦ੍ਵੈਸ਼, ਅਤੇ ਸਦਾ ਆਨੰਦ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਉਥੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਸੰਵਰਤ, ਬੁਧ, ਸ਼ਨੀ, ਰਹੂ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਮਰੁਤ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ, ਪਿਤਰ, ਸੂਰਜ, ਸੋਮ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਗਾਯਤਰੀ, ਦੁਰਗਤਾਰਣੀ, ਵਾਣੀ ਦੇ ਸੱਤ ਰੂਪ, ਸਾਰੇ ਅੱਖਰ ਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਟਿੱਪਣੀਆਂ, ਸਾਰੇ ਸਰੀਰਧਾਰੀ, ਪਲ, ਮੁਹੂਰਤ, ਘੜੀਆਂ, ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਪੱਖ, ਮਹੀਨੇ ਤੇ ਸਾਰੇ ਯਜ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਉੱਚ ਕੋਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ—ਲਾਜ, ਕੀਰਤੀ, ਸ਼੍ਰੀ, ਤੇਜ, ਦ੍ਰਿੜਤਾ, ਧੀਰਜ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਆਚਾਰ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਬੁੱਧਿ ਆਦਿ ਵੀ ਉਥੇ ਸਨ। ਵੈਦਿਕ ਪਰੰਪਰਾ, ਸ਼੍ਰੁਤੀ, ਧੀਰਜ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਪੋਸ਼ਣ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਜੋ ਨ੍ਰਿਤ ਤੇ ਗੀਤ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਇਹ ਸਭ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ—ਵਿਪ੍ਰਚਿੱਤੀ, ਸ਼ਿਵੀ, ਸ਼ੰਕੁ, ਰਾਇਆ ਤੇ ਹੋਰ—ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਵੇਗਵਾਨ, ਕੇਤੁਮਾਨ, ਉਗ੍ਰ, ਸੋਗ੍ਰ, ਵਯਾਗ੍ਰ, ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ, ਪਰਿਘਾ, ਪੁਸ਼ਕਰ, ਸਾਂਬਾ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਆਦਿ ਵੀ ਉਥੇ ਸਨ। ਪ੍ਰਹਲਾਦ, ਬਲੀ, ਕੁੰਭ, ਸੰਹ੍ਰਦਾ, ਗਗਨਪ੍ਰਿਯ, ਅਨੁਹ੍ਰਦਾ, ਹਰਿਹਰ, ਵਰਾਹ, ਕੁਸ਼, ਰਾਜਾ—ਇਹ ਸਭ ਉਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਯੋਨੀਭਕਸ਼, ਵ੍ਰਿਸ਼ਪర్వ, ਲਿੰਗਭਕਸ਼, ਵੈਰੁਰੂ, ਨਿਹਪ੍ਰਭਾ, ਸਪ੍ਰਭਾ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਨਿਰੁਦਰਾ, ਏਕਚਕ੍ਰ, ਮਹਾਚਕ੍ਰ, ਦੁਇਚਕ੍ਰ, ਕੁਲਸੰਭਵ, ਸ਼ਰਭ, ਸ਼ਲਭ, ਕ੍ਰਪਥ, ਕ੍ਰਪਥ, ਕ੍ਰਥ, ਬ੍ਰਿਹਦਵੰਤੀ, ਮਹਾਜਿਹਵਾ, ਸ਼ੰਕੁਕਰਨ, ਮਹਾਧਵਨੀ, ਦੀਰਘਜਿਹਾ, ਉਰਕਣਯਨ, ਮ੍ਰਿਦਕਾਇਆ, ਮ੍ਰਿਦਪ੍ਰਿਯ, ਵਾਯੂ, ਗਰਿਸ਼ਠ, ਨਾਮੁਚੀ, ਸ਼ੰਬਰ, ਵਿਜ੍ਵਰਾ, ਵਿਭੂ, ਵਿਸ਼ਵਕਸੇਨ, ਚੰਦਰਹਰਤਾ, ਕ੍ਰੋਧਵਰਧਨ, ਕਾਲਕ, ਕਾਲਕੰਟ, ਕੁੰਦਾਦ, ਗਰਿਸ਼ਠ, ਵਰੀਸ਼ਠ, ਪ੍ਰਲੰਬ, ਨਰਕ, ਪૃਥੁ, ਇੰਦਰਤਾਪਨ, ਵਾਤਾਪੀ, ਕੇਤੁਮਾਨ, ਅਸੀਲੋਮ, ਸੁਲੋਮ, ਬਸ਼ਕਲੀ, ਪ੍ਰਮਾਦ, ਮਦ, ਸ੍ਰਿਗਾਲ-ਮੁਖੀ, ਕੇਸ਼ੀ, ਸ਼ਰਦਾ, ਏਕਾਕਸ਼, ਰਾਹੂ, ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ, ਕ੍ਰੋਧਵਿਮੋਚਨ—ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਦਾਨਵ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਸਭ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ: "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਰਚਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਸਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੇ; ਤੁਸੀਂ ਵਧੀਆ ਵਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਬਣਾਇਆ। ਹੇ ਪਰਦਾਦਾ, ਹੁਣ ਦੱਸੋ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਯਜਨਾ ਵਿਚ ਕੀ ਕਰੀਏ? ਸਾਡੇ ਲਈ ਜੋ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਆਦੇਸ਼ ਦਿਓ, ਅਸੀਂ ਹਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰਥ ਹਾਂ। ਇਹ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਾਰੇ ਹੋਏ, ਨਾਸ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਪਰਦਾਦਾ ਹੋ; ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡੀ ਯਜਨਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਾਡੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਆਉਣ ਦਿਓ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਧਨ-ਸੰਪਦਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਾਦ ਹੋਵੇਗਾ; ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਦਾਨਵ ਮਿਲ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਾਂਗੇ।" ਪੁਲਸਤਯ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਭਰੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸ਼ੰਭੂ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: ‘ਇਹ ਚੋਟੀ ਦੇ ਦਾਨਵ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਲੋਂ ਬੁਲਾਏ ਹੋਏ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਆਏ ਹਨ; ਇਹ ਰੋਕ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਨ। ਪਰ ਅਸੀਂ ਧੈਰਜ ਰੱਖੀਏ, ਜਦ ਤੱਕ ਯਜਨਾ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਜਦ ਰਿਵਾਜ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰੀਏ। ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਤੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੰਮ ਕਰ ਕਿ ਧਰਤੀ ਦਾਨਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਜਿੱਤ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਤੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ। ਮਰੁਤਾਂ ਨੂੰ ਦੁਜਾਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਸੀਂ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਧਨ-ਸੰਪਤੀ ਲੈ ਕੇ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਅਰਪਿਤ ਕਰਾਂਗੇ। ਜਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਣ, ਲੋਕ ਦੁਖੀ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਹਾਰ ਕਰਾਂਗੇ, ਜਦ ਉਹ ਗੁਲਾਮੀ ਵਿਚ ਆ ਜਾਵੇ।'" ਜਦ ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਇਹ ਬੋਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਇਹ ਦਾਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਤੁਹਾਡਾ ਕ੍ਰੋਧ ਭੜਕਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।