ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਗਯਾਤ੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਦੇਵੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਸੱਪ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਅਕਾਸ਼ੀ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈਆਂ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੁੰਦਰ, ਗੋਲ, ਸਮਾਨ ਨਿੱਪਲਾਂ ਵਾਲੀ ਛਾਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਕਮਰ ਤਿੰਨ ਲਕੀਰਾਂ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨਿਤ, ਬੜੀ ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਚਮਕਦੀ, ਅਤੇ ਚਮਕਦੇ ਹਿਪਸ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਭੀ ਗਹਿਰੀ ਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਵੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਚੌੜੇ ਹਿਪਸ, ਸੋਹਣੇ ਪੱਟ, ਤੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਚਿਹਰਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪੱਟ, ਗੁੱਟ ਤੇ ਪੈਰ ਵੀ ਵਧੀਆ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਹਾਰ ਹੈ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਵੱਡੀ ਭਾਗਵਤੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰੰਗ ਵਾਲੀ, ਉਹ ਵਰਦਾਨਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਠ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਨੂੰ, ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਜਾਣ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਚਾਹੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਜਾਂ ਧਨ। ਜੰਗਲਾਂ, ਵੱਡੇ ਵਣਾਂ, ਸਮੁੰਦਰ ਜਾਂ ਡਾਕੂਆਂ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਿੱਧੀ, ਭਾਗ, ਨਿਸ਼ਠਾ, ਯਸ਼, ਲਾਜ, ਗਿਆਨ, ਨਮਰਤਾ, ਤੇ ਬੁਧੀ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਂਝ, ਰਾਤ, ਚਮਕ, ਨੀਂਦ, ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਾਤ ਹੈ। ਉਹ ਅੰਬਾ ਤੇ ਕਮਲਾ, ਮਾਤਾ; ਬ੍ਰਹਮਾਣੀ, ਉਪਵਾਸਣੀ; ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਗਯਾਤ੍ਰੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਨਾਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਜਿੱਤ ਤੇ ਵਿਜਯ, ਪੋਸ਼ਣ, ਧੀਰਜ, ਤੇ ਦਇਆ ਹੈ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ, ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਉਪਵਾਸਣੀ; ਸੋਹਣੇ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਤੀਰਥਾਂ, ਆਸ਼ਰਮਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ, ਤੇ ਵਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਆਸਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਵੱਸਦੀ ਹੈ; ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਹੈ, ਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਪਿਤਾਮਾ ਹੈ। ਉਹ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਲਈ ਦਖੀਣਾ; ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਸਿੱਧੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਹੱਦ ਉਸ ਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਪਵਾਸਣੀ ਦੀ ਦীক্ষਾ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚਮਕ ਉਸ ਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਚਮਕ ਹੈ, ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈ। ਉਹ ਧੀਰਜ ਤੇ ਸਿੱਧੀ ਹੈ, ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੋਹਿਣੀ ਹੈ; ਰਾਜ ਦਰਵਾਜਿਆਂ, ਤੀਰਥਾਂ, ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗਮਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ। ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੰਦ, ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ, ਧੀਰਜ, ਨਿਸ਼ਠਾ; ਉਹ ਉਮਾਦੇਵੀ ਵਜੋਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਵਧੀਆ ਰੰਗ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਦਰਸ਼ਨ, ਉਸ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ; ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਧਰਮਿਕ ਮੱਨ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਲਕਸ਼ ਹੈ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ, ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ; ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਧਵਾ-ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਧਨ-ਅਨਾਜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਰੋਗ, ਮੌਤ, ਤੇ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਕਾਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਨੂੰ, ਉਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤੇ ਮੰਗਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਵੀ ਇਹ ਸਤੁਤਿ ਪੜ੍ਹਦੇ ਜਾਂ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਭ ਲਕਸ਼ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਗਯਾਤ੍ਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਪੂਤ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।" ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਕਹਾਣੀ ਸੱਚੀ ਸੁਣੀ; ਇਥੇ ਗਯਾਤ੍ਰੀ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਹੋਇਆ। ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਵੱਲੋਂ ਵਿਰੋਧ ਤੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਦੀ ਘਟਨਾ ਵੀ ਹੋਈ; ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸਤੁਤਿ ਕੀਤੀ। ਚਮਕਦਾਰ ਗਯਾਤ੍ਰੀ ਦੀ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਵੀ ਸਤੁਤਿ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ।" "ਮੇਰੇ ਰੋਮ-ਰੋਮ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ, ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਤੇ ਵੱਡੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ। ਭਾਗਵਤ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਲਈ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਸਤੁਤਿ ਰਚ ਕੇ, ਭਾਵ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਰੱਖੀ। ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ, ਮਹਾਨ, ਲਾਜਵਾਨ ਤੇ ਰਾਜਸੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸੰਤੋਸ਼ ਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਆਖੇ।" "ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇਹ ਸਭ ਤੇਰੇ ਮੁਖੋਂ ਸੁਣਿਆ; ਹੁਣ ਦੱਸ ਕਿ ਫਿਰ ਕੀ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਥੇ ਕੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਹੇ ਭਾਗਵਤ, ਤੂੰ ਇਹ ਸਭ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸ; ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਰਮ ਦੇਵਤਾ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿਖੇ ਯਜਨਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਪਿਤਾਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਯਜਨਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਮਰੀਚੀ, ਅੰਗੀਰਸ, ਪੁਲਸਤਿਆ, ਪੁਲਹਾ, ਤੇ ਕ੍ਰਤੁ—" "ਅਤੇ ਦਕਸ਼, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਜੋ ਹਰ ਗਹਣੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਲਾਮ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਨਜ਼ਰ ਆਏ।" "ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਾਚ ਕੀਤਾ; ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ।" "ਕਈ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਤੁੰਬੁਰੂ ਨੇ ਗਾਇਆ, ਮਹਾਸ਼੍ਰੁਤੀ, ਚਿਤਰਰਥਸੇਨਾ, ਉਰਨਯੂ, ਤੇ ਅਨਘਾ ਨੇ ਵੀ।" "ਗੋਮਯੂ, ਸੂਰਯਵਰਚਸ, ਸੋਮਵਰਚਸ, ਤੇ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਤ੍ਰਿਨਯੂ, ਨੰਦੀ, ਤੇ ਚਿਤਰਰਥ।" "ਸ਼ਾਲਿਸ਼ਿਰਾ ਤੀਰਵਾਂ, ਪਾਰਜਨਿਆ ਚੌਦਵਾਂ, ਕਲੀ ਪੰਦਰਵਾਂ, ਤੇ ਤਾਰਕਾ ਸੋਲਵਾਂ।" "ਹਾਹਾ ਤੇ ਹੁਹੁ ਗੰਧਰਵ, ਤੇ ਹੰਸਾ ਮਹਾਨ ਚਮਕ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਸਭ ਦਿਵਿਆ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਗੀਤ ਗਾਏ।" "ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੇ ਵੀ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਸਾਹਮਣੇ ਨਾਚ ਕੀਤਾ; ਧਾਤਾ, ਆਰਯਮਨ, ਸਾਵਿਤਾ, ਵਰੁਣ, ਅੰਸ਼, ਤੇ ਭਾਗਾ ਵੀ।" "ਇੰਦਰ, ਵਿਵਸਵਾਨ, ਪੁਸ਼ਨ, ਤਵਸ਼ਤ੍ਰੀ, ਤੇ ਪਾਰਜਨਿਆ; ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤਿਆਂ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇਜ ਨਾਲ, ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਯਾਤ੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਵਧਾਈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ, ਜੋ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਸੁਣੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਨੰਦ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਮਿਲੀ।