ਇੱਕ ਵਾਰ, ਕੁਝ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪਾਗਲ ਵਰਗਾ ਵਿਹਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਜੀਬ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ‘‘ਹੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਕ, ਇਹ ਆਚਾਰ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸ ਨੇ ਵਿਖਾਇਆ? ਤੂੰ ਕਿਹੜੇ ਅਧਿਆਪਕ ਕੋਲੋਂ ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ? ਤੂੰ ਇਥੇ ਸਾਡੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਾਗਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?’’ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ‘‘ਲਿੰਗ ਮੇਰਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਤੇ ਯੋਨੀ ਜਨਾਰਦਨ ਹੈ; ਜਦ ਇਹ ਬੀਜ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਲਈ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।’’ ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, ‘‘ਇਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮੈਂ ਹੀ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ; ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ خاطر ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਉੱਤੇ ਉਸ ਲਈ ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਉਮਾ ਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ—ਦੱਸੋ, ਉਹ ਕਿਸ ਦੀ ਧੀ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਭਟਕ ਗਏ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਆਉ, ਕੋਈ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਸੱਚ ਦੱਸੇ।’’ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ‘‘ਇਹ ਆਚਾਰ ਨਾ ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ, ਨਾ ਹੀ ਗਿਰੀਸ਼ਾ ਨੇ, ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਹੱਤਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਤੂੰ ਇਸ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦੋਸ਼ ਦੇਂਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਤੈਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਵਾਂਗੇ?’’ ਜਦ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲੱਗ ਪਏ, ਤਾਂ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਰਾਏ ਤੇ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, ‘‘ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ? ਮੈਂ ਪਾਗਲ ਹਾਂ, ਸੁੱਝ-ਬੁੱਝ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਦਯਾਲੂ ਹੋ, ਮਿੱਤਰਤਾ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਹੋ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੇਖ ਕੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ ਤਾਂ ਹਰਾ ਹਾਂ।’’ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਮਾਇਆ ਵਿਚ ਭਟਕ ਕੇ, ਉਸ ਜਟਾਧਾਰੀ ਨੂੰ ਹੱਥੀਂ, ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ, ਮੁੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਡੰਡਿਆਂ ਤੇ ਭਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪੀਟਿਆ, ਜੋ ਪਾਗਲ ਵਰਗਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤੰਗ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਕ੍ਰੋਧੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, ‘‘ਤੁਸੀਂ ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਵੰਞੇ ਹੋਵੋਗੇ, ਜਟਾਧਾਰੀ ਹੋਵੋਗੇ, ਯਜਨਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਵੋਗੇ, ਤੇ ਪਰਾਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹੋਗੇ। ਤੂੰ ਵੈਸ਼ਿਆਵ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਜੂਏ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹੋਗੇ, ਮਾਪਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਨਾ ਪੁੱਤਰ ਰਹੇਗਾ, ਨਾ ਵੰਸ਼, ਨਾ ਗਿਆਨ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਭਟਕ ਜਾਵੋਗੇ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੋਂ ਵੰਞੇ ਹੋਵੋਗੇ, ਤੇ ਭਿਖ ਮੰਗ ਕੇ ਜੀਵਨ ਨਿਬਾਹੋਗੇ।’’ ‘‘ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਪਰ ਕੋਈ ਧਨ-ਸੰਪਤੀ ਨਹੀਂ, ਨ ਧਰਮ; ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪਾਗਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਇਆ ਦਿਖਾਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਧਨ, ਪੁੱਤਰ, ਨੌਕਰ-ਚਾਕਰ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਾਧਨ ਤੇ ਵੰਸ਼ਜ ਔਰਤਾਂ ਸਦਾ ਬਣੇ ਰਹਿਣਗੇ, ਜੇ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ।’’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਪ ਤੇ ਵਰਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਅਚਾਨਕ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦ ਦੇਵਤਾ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਮਝ ਗਏ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਸ਼ੰਕਰ ਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਬੜੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਪੁਸ਼ਕਰ ਜੰਗਲ ਗਏ। ਮੁੱਖ ਸਰੋਵਰ ਵਿਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰੀਯ ਪਾਠ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਪਾਠ ਮੁਕ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘‘ਮੈਂ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ, ਨਾ ਮੁਕਤਾਂ ਵਿਚ, ਨਾ ਹੋਰ ਕਿਤੇ; ਜਦ ਆਚਾਰ ਫਿਰ ਠੀਕ ਹੋਵੇਗਾ, ਮੈਂ ਫੇਰ ਤੁਹਾਡੀ ਭਲਾਈ ਕਰਾਂਗਾ।’’ ‘‘ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ਾਂਤ, ਸਵੈ-ਸੰਯਮੀ ਤੇ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੇਦ, ਧਨ ਤੇ ਵੰਸ਼ ਕਦੇ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੇ। ਜੋ ਅਗnihotra ਕਰਦੇ, ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।’’ ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵ ਤੋਂ ਇਹ ਵਰਦਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਦਿਵਯ ਪਿਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਰਿੰਚੀ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, ‘‘ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਮੰਗੋ।’’ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੋਵਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਾਲੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਆਪਸ ਵਿਚ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ, ‘‘ਕਿਹੜਾ ਵਰ ਮੰਗੀਏ, ਜਦ ਪਿਤਾਮਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਨ?’’ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ‘‘ਅੱਗ ਦੇ ਯਜ, ਵੇਦ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਤੇ ਸੰਤਾਨਾਂ ਦੇ ਲੋਕ—ਇਹ ਸਭ ਸਾਨੂੰ ਵਰਦਾਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਿਲਣ।’’ ਜਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਇਹ ਆਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਗੁੱਸਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ‘‘ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਕੌਣ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ? ਅਸੀਂ ਵੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਾਂ, ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ।’’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਸ ਵਿਚ ‘‘ਇਹ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਨਹੀਂ’’ ਆਖਦੇ ਹੋਏ ਵਿਵਾਦ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਹਨ, ਤਾਂ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, ‘‘ਤੁਸੀਂ ਤਿੰਨ ਟੋਲੀਆਂ ਵਿਚ ਸਭਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚ ਇੱਕ ਜੜ੍ਹੀ ਬੂਟੀ (ਬਿਨਾ ਜੜ੍ਹ ਵਾਲਾ ਬੂਟਾ) ਹੋਵੇ। ਜੋ ਬੇਪਰਵਾਹ ਰਹੇ, ਉਹ ਬੇਪਰਵਾਹ ਹੀ ਰਹਿਣਗੇ; ਜੋ ਹਥਿਆਰਬੰਦ, ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ ਤਿਆਰ ਰਹੇ, ਉਹ ਵੀ ਵੱਖ ਹੋਣਗੇ। ਤੀਜੀ ਟੋਲੀ ਕਉਸ਼ਿਕੀ ਕਹਲਾਵੇਗੀ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਜਗ੍ਹਾ, ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਕੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਹੋਵੇ।’’ ‘‘ਜੋ ਲੋਕ ਬਾਹਰਲੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਆਖਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਥਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇਗਾ। ਜੋ ਮੈਂ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦੀਵੀ ਤੇ ਅਟੁੱਟ ਰਹੇਗਾ।’’ ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਰੋਸ ਵਿਚ ਭਰਪੂਰ, ਫਿਰ ਵੀ ਅਤਿਥੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਵੇਦ ਪਾਠ ਵਿਚ ਲਗੇ ਰਹੇ। ਇਹ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਦੋਵਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਾਲੇ ਹੀ ਖੇਤ ਦੇ ਵਾਸੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਕੁਝ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਨਹੀਂ, ਚਾਹੇ ਕੋਕਾਮੁਖ, ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਜਾਂ ਨੈਮੀਸ਼ਾਰਣਯ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਹੋਵੇ। ਵਾਰਾਣਸੀ, ਪ੍ਰਭਾਸ, ਬਦਰੀਕਾਸ਼੍ਰਮ, ਗੰਗਾ ਦਾ ਦੁਆਰ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੇ ਗੰਗਾ ਦਾ ਸੰਗਮ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ, ਰੁਦ੍ਰਕੋਟੀ, ਵਿਰੂਪਾਕਸ਼, ਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ—ਜੋ ਕੁਝ ਬੰਦਾ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਮਨ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਵੇ। ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਸਭ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਹ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ। ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਇਸ ਦੀ ਸਦਾ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ।