ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਦੇਵਤੇ ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਦੇਖ ਰਹੇ ਸਨ। ਕਪਾਰਧਾਰੀ ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਕਿ ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਇਸਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਆਏ। ਉਹਦੇ ਆਉਣ ’ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚ ਚਿੰਤਾ ਫੈਲ ਗਈ। ਸਭ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗ ਪਏ, “ਇੱਥੇ ਯਜ్ఞ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕਪਾਲ (ਖੋਪੜੀ) ਪਈ ਹੋਈ ਹੈ? ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਖੋਪੜੀਆਂ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹਨ।” ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਇਸ ਕਪਾਲ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿਆਂਗਾ।” ਉਹ ਕਪਾਲ ਚੁੱਕ ਕੇ ਬਾਹਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਕਪਾਲ ਹਟਾਇਆ ਗਿਆ, ਉਸਦੀ ਥਾਂ ਨਵਾਂ ਆ ਗਿਆ। ਇਹੀ ਗੱਲ ਵਾਰ ਵਾਰ ਹੋਈ—ਦੂਜਾ, ਤੀਜਾ, ਵੀਹ, ਤੀਹ... ਇੰਝ ਕਰਦੇ ਕਰਦੇ ਪੰਜਾਹ, ਸੌ, ਹਜ਼ਾਰ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਤੱਕ ਕਪਾਲ ਆਉਂਦੇ ਗਏ। ਇਹ ਤਮਾਸ਼ਾ ਮੁੱਕਣ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਆਖਰਕਾਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਕਪਾਰਧਾਰੀ ਭਗਵਾਨ ਅੱਗੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਸਹਾਰਾ ਲੈਣ ਆਏ। ਉਹ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਏ ਤੇ ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਵੇਦ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਸਭ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਸਤਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਹਰਾ, ਜੋ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਉੱਚ ਕੋਟੀਆਂ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਪੁਰੋਡਾਸ਼ (ਯਜ्ञ ਦੀ ਆਹੁਤੀ) ਕਪਾਲ ਦੇ ਬਿਨਾ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨੋ, ਸਵਿਸ਼ਟਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਭਾਗ ਮੇਰਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਕਰ ਲਵੋਗੇ, ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।” ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਦੇ ਹੋ, ਅਸੀਂ ਓਹੀ ਕਰਾਂਗੇ।” ਫਿਰ ਪ੍ਰਭੂ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਪਾਲ ਫੜ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਪਿਤਾਮਹਾ ਕੋਲ ਗਏ। ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਗ ਲੈ। ਮੈਂ ਕੁਝ ਵੀ ਰੋਕਦਾ ਨਹੀਂ।” ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਕੋਈ ਵਰਦਾਨ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ। ਮੈਂ ਯਜ్ఞ ਵਿੱਚ ਉਪਵਿਸ਼ਤ ਹਾਂ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।” ਜਦੋਂ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹੀ, ਤਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਠੀਕ ਹੈ,” ਤੇ ਫਿਰ ਖੁਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲੋਂ ਵਰ ਮੰਗਿਆ। ਉਸ ਮਨਵੰਤਰੀ ਦੇ ਬੀਤ ਜਾਣ ’ਤੇ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲਈ ਵਧੀਆ ਥਾਂ ਮੁੜ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ, ਚਾਰਾਂ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਭਗਵਾਨ, ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਜਿਗਿਆਸਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਦੀ ਵਾਂਗ ਪਾਗਲ ਜਿਹਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਯਜਨ-ਕੁੰਡ ਕੋਲ ਟਿਕ ਗਿਆ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਉੱਚ ਕੋਟੀਆਂ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਕੁਝ ਹੱਸਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਕੁਝ ਉਸ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਕੁਝ ਹੋਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਉਸ ਪਾਗਲ ਉੱਤੇ ਮਿੱਟੀ ਸੁੱਟੀ, ਤੇ ਕੁਝ, ਆਪਣੇ ਬਲ ’ਤੇ ਮਾਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕਲੋਡੀਆਂ ਤੇ ਲੱਕੜੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ, ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਇਆ। ਫਿਰ ਕੁਝ ਤਪਸਵੀ ਉਸ ਦੀ ਜਟਾਵਾਂ ਫੜ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਨੇੜੇ ਲੈ ਆਏ। ਉਹ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ, “ਇਹ ਆਚਰਨ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸਨੇ ਦੱਸਿਆ? ਇੱਥੇ ਵਾਮਮਾਰਗੀ ਔਰਤਾਂ ਹਨ, ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਆਇਆ ਹੈਂ?” “ਇਹ ਆਚਰਨ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹੜੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ਹੇ ਪਾਪ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ? ਤੂੰ ਪਾਗਲਾਂ ਵਾਂਗ ਬੋਲਦਾ ਤੇ ਸਾਡੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੌੜਦਾ ਕਿਉਂ ਹੈਂ?” ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਲਿੰਗ ਮੇਰਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਯੋਨੀ ਜਨਾਰਦਨ ਹੈ; ਇਹ ਬੀਜ ਜੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਹੋਵੇਗਾ।” “ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਮੈਂ ਵੀ ਜਨਮਿਆ। ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਲਈ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਣੀ, ਤੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਉੱਤੇ ਇਕ ਇਸਤਰੀ ਬਣਾਈ ਗਈ।” “ਉਮਾ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ—ਉਹ ਕਿਸ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਦੱਸ। ਤੂੰ ਭੁਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ, ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਪਵਿੱਤਰ ਭਗਵਾਨ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਪ ਬੋਲਣ।” “ਨਾ ਇਹ ਆਚਰਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ, ਨਾ ਹੀ ਗੀਰੀਸ਼ ਨੇ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਵਧ ਕੀਤਾ।” “ਫਿਰ ਤੂੰ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਦੇਂਦਾ ਹੈਂ, ਆਖ ਕੇ ਕਿ ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਤੈਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣੀ ਹੈ?” ਜਦੋਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਸ਼ੰਕਰ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹੱਸ ਕੇ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ: “ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ? ਮੈਂ ਪਾਗਲ ਹਾਂ, ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਖਾਲੀ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਦਇਆਵਾਨ ਹੋ, ਮਿੱਤਰਤਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੋ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਾਂਗ ਵੇਖ ਕੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋ, ਜਦਕਿ ਮੈਂ ਹਰਾ ਹਾਂ।” ਉਸ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਭੁਲਾਏ ਹੋਏ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਦੋਜਨਮਾਂ ਵਾਲੇ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਉਸ ਜਟਾਧਾਰੀ ਨੂੰ ਹੱਥ, ਪੈਰ ਤੇ ਮੁੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਦੇ ਰਹੇ। ਲੱਕੜੀਆਂ ਤੇ ਕੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹ ਮਾਰਦੇ ਰਹੇ, ਜੋ ਪਾਗਲ ਜਿਹਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਖੜਾ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: “ਤੁਸੀਂ ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਵੰਞੇ ਰਹੋਗੇ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਯਜਨਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ, ਪਰ-ਇਸਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਰੁਝੇ ਰਹੋਗੇ।” “ਵੈਸ਼ਿਆਵ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਜੂਏ ਦੇ ਆਦੀ, ਮਾਪਿਆਂ ਤੋਂ ਵੰਞੇ, ਨਾ ਪੁੱਤਰ ਰਹੇਗਾ, ਨਾ ਵਿਰਾਸਤੀ ਧਨ, ਨਾ ਗਿਆਨ।” “ਸਭ ਭੁਲਾਏ ਹੋਏ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਕਠੋਰ ਭਿਖਿਆ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ।” “ਆਪਣੀ ਜਿੰਦ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦੇ ਹੋਏ, ਕੋਈ ਮਲਕੀਅਤ ਨਹੀਂ, ਧਰਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਪਰ ਜੇਹੜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੈਨੂੰ, ਪਾਗਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਦਇਆ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ—” “ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ, ਪੁੱਤਰ, ਨੌਕਰ, ਨੌਕਰਾਣੀਆਂ, ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦੇ ਸਾਧਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾਂ ਹੋਈਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ, ਜੇ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਰਹੇਗਾ।” ਇੰਝ ਸ਼ਾਪ ਤੇ ਵਰਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਅਚਾਨਕ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦ ਭਗਵਾਨ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਮਝ ਗਏ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਸ਼ੰਕਰ ਆਪ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਖੋਜਿਆ, ਪਰ ਭਗਵਾਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ। ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਵ੍ਰਤ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁੱਖ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਇਸਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰੀਯ ਪਾਠ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਪਾਠ ਮੁਕ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਛੋਂ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ: “ਮੈਂ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਮੁਕਤਾਂ ਵਿੱਚ। ਜਦ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਮੁੜ ਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਮੈਂ ਦੁਬਾਰਾ ਭਲਾਈ ਦਿਆਂਗਾ।” “ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ਾਂਤ, ਇੰਦਰਿਆ ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੇਦ, ਦੌਲਤ ਤੇ ਵੰਸ਼ ਕਦੇ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੇ।