ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ, ਵੈਦਿਕ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵੱਡਾ ਯਗ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਵੈਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਹੋਏ ਅਤੇ ਇਹ ਯਜਨ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਯਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਦੁਜਾਤੀਓਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ! ਇਸ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਅਦਭੁਤ ਚਮਤਕਾਰ ਹੋਇਆ? ਉਥੇ ਰੁਦ੍ਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਕਿਵੇਂ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਏ?" ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹਿਆ ਕਿ ਆਭੀਰਾ ਦੀ ਧੀ ਗਾਇਤਰੀ, ਜੋ ਉਥੇ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਸਮਝਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਵੀ ਦੱਸੋ। ਪੁਲਸਤਿਆ ਮੁਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਾਜਨ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਅਚੰਭੇ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਉਥੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਹੋਏ। ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।" ਇਸ ਸਮੇਂ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿੰਦਨਯੋਗ ਲੱਗਾ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਉਥੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਪਰ ਗਵਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗਵਾਲਣ ਦੀ ਕਮੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਈ, ਇਹ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਸਭ ਗਵਾਲਣਾਂ ਨੇ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਕਮਰਬੰਧ ਪਾ ਕੇ ਯਜਨ ਦੀ ਸੀਮਾ 'ਤੇ ਖੜੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਪੁਕਾਰਿਆ, "ਪੁੱਤ!" ਪਿਉ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਧੀਏ!" ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੇ "ਭੈਣ!" ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਨੇ "ਮਿੱਤਰ!" ਆਖਿਆ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ, "ਕੌਣ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲੈ ਆਇਆ, ਲਾਲ ਲੱਕੜ ਵਾਲੀ ਸੋਹਣੀਏ? ਕੌਣ ਤੇਰੀ ਚੁੰਨੀ ਲੈ ਗਿਆ, ਕੌਣ ਤੇਨੂੰ ਉਣ ਦਾ ਚੋਲਾ ਪਾ ਦਿੱਤਾ?" "ਕੌਣ, ਧੀਏ, ਤੇਰੇ ਜਟਾ ਵਾਲੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਲਾਲ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ?" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਹਰਿ ਨੇ ਆਪ ਬੋਲਿਆ, "ਇਸਨੂੰ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਲਿਆ ਕੇ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੁੜੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਲੋਂ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ—ਇੱਥੇ ਵਿਅਰਥ ਗੱਲਾਂ ਨਾ ਕਰੋ।" "ਇਹ ਗੁਣਵਤੀ ਤੇ ਸੁਭਾਗਣੀ ਹੈ, ਪੂਰੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਚੰਗੀ ਨਾ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਆਉਂਦੀ?" "ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰ। ਤੇਰੀ ਇਹ ਧੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹੈ।" "ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਯੋਗੀ ਤੇ ਵੈਦਿਕ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ, ਜਿਹੜੀ ਅਵਸਥਾ ਤੇਰੀ ਧੀ ਨੂੰ ਮਿਲੀ, ਉਹ ਚਾਹ ਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ।" "ਤੈਨੂੰ ਧਰਮ ਪਰਾਇਣ, ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਇਹ ਕੁੜੀ ਵਿਰਿੰਚੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।" "ਇਸ ਆਭੀਰਾ ਕੁੜੀ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਤੇ ਦਿਵਿਆ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਤੇ ਤੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਇਹ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਅਵਤਾਰ ਲੈਵਾਂਗਾ, ਜਦੋਂ ਨੰਦ ਆਦਿਕ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਉਣਗੇ।" "ਜਦ ਉਹ ਆਉਣਗੇ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਾਂਗਾ; ਤੇਰੀਆਂ ਧੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣਗੀਆਂ।" "ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਦੋਸ਼, ਵੈਰ ਜਾਂ ਈਰਖਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ; ਗਵਾਲ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਕਰਨਗੇ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਇਸ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਇਸ ਕੁੜੀ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ।" ਇਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਮਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵ! ਜੋ ਵਰ ਤੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚ ਹੋਵੇ। ਸਾਡੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਅਵਤਾਰ ਹੋਣਾ ਹੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਤੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਸੁਗਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ; ਤੇ ਇਹ ਕੁੜੀ, ਜੋ ਮੰਗਲ ਦੀ ਦਾਤਾ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਵੰਸ਼ ਪਾਰ ਲੰਘਾਵੇਗੀ।" ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤਾਂਜੀ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ!" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਆਪ ਗਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੀਤਾ। ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬਚਨ ਕੀਤੇ; ਉਹ ਸੋਹਣੀ, ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅੱਗੇ ਲਜਜਿਤ, ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਗਾਇਤਰੀ, ਆਭੀਰਾ ਕੁੜੀ, ਨੇ ਵੇਖ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਕੌਣ ਇੱਥੇ ਲੈ ਆਇਆ ਅਤੇ ਕੌਣ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ?" ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, "ਮਾਂ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਆ ਗਈ ਹਾਂ।" "ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਲਈ, ਨਾ ਮਾਂ, ਨਾ ਪਿਉ, ਨਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।" "ਮੇਰੀਆਂ ਸਖੀਆਂ, ਭੈਣਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੇਰਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇ ਦਿਓ; ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹਾਂ।" ਜਦ ਉਹ ਸਾਰੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਸੋਹਣੀ ਗਾਇਤਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ, ਯਜਨ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ, "ਸਾਨੂੰ ਜੋ ਵਰ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦਿਓ," ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਨਚਾਹੇ ਵਰ ਦਿਤੇ। ਗਾਇਤਰੀ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਉਹ ਗੁਣਵਤੀ, ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਯਜਨ ਸੋ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸੌ ਦਿਵਿਆ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਕਪਾਰਧਾਰੀ, ਤੂੰ ਯਜਨ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਭਿਖਿਆ ਮੰਗਣ ਆਇਆ। ਤੂੰ ਪੰਜ ਸਿਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਵੱਡੀ ਖੋਪੜੀ ਫੜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਯਜਨ ਕਰ ਰਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਖੜਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਤਿਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ। "ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਿਆ, ਹੇ ਉਹ ਜੋ ਵੈਦਿਕ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿੰਦਿਆ ਗਿਆ ਹੈ?"—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੈਨੂੰ ਦੁਰੇਖਣ ਅਤੇ ਭਜਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੱਸ ਕੇ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਇਹ ਪਿਤਰ ਯਜਨ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—" ਕੁਝ ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਭਜਾਉਣ ਲੱਗੇ, ਪਰ ਚੰਗੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਕਪਾਰਧਾਰੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਚਲਾ ਜਾ।" ਕਪਾਰਧਾਰੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ਮੈਂ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਖੋਪੜੀ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ; ਖੋਪੜੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖਣ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਚੰਗੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ।" ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਲਦੀ ਜਾਣ ਲਈ ਉਕਸਾਇਆ, ਤਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਉਥੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ।