ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇਕ ਅਸਧਾਰਣ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਸਿਨੇ ਐਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਲਾਲੀ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਰਸ ਭਰੇ ਹੋਠਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਸ ਦਾ ਦਿਲ ਨ ਹਿਲ ਜਾਵੇ? ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਰਦਾਨ ਕਰਦੀ, ਤੇ ਜੇਕਰ ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਥੋੜ੍ਹੇ ਵੰਕੜੇ ਵੀ ਸਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਚੰਨਣ ਵਰਗਾ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦੇ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਤਾਂ ਨੁਕਸ ਵੀ ਵੱਡੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿੱਚ ਗੁਣ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਕੰਨਾਂ ਵੱਲ ਖਿੱਚੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਮਨ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ। ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਹਨ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਚੇਤਨਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗਹਿਣਾ ਅੱਖਾਂ ਹਨ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗਹਿਣਾ ਕੰਨ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਕੰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਲੀਆਂ ਜਾਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਜਲ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਨਾਹ ਹੀ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਇਸ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਦੁੱਖੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਰੂਪ ਬਦਲਆਉਂਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵਕ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ, ਆਪਣੇ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ, ਲੱਖਾਂ ਪਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਸੋਹਣਾ ਰਤਨ ਵੇਖਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਦੀ ਹੱਦ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਰਚਨਹਾਰ ਨੇ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਫ਼ ਦਿਖਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਕੁੜੀ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਸਭ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਸੋਹਣੀ ਲੀਲਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਭ ਦੀ ਚਮਕ ਮਿੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਰੋਮਾਂ-ਰੋਮ ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨਵੇਂ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਲੰਬੀਆਂ ਸਨ। ਦੇਵਤੇ, ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ, ਸੱਪ ਤੇ ਦਾਨਵ—ਸਭ ਵਿਚ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਔਰਤਾਂ ਵੇਖੀਆਂ, ਪਰ ਐਨੀ ਪੂਰਨ ਸੁੰਦਰਤਾ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ। ਜੋ ਕੁਝ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਰਚਨਹਾਰ ਨੇ ਉਸਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਕਿਸ ਦੀ ਧੀ ਹੈਂ, ਤੇ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈਂ, ਸੋਹਣੀ ਭ੍ਰੂ ਵਾਲੀ? ਦੱਸ, ਤੂੰ ਇਥੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਇਕੱਲੀ ਕਿਉਂ ਖੜੀ ਹੈਂ?" ਉਸਦੇ ਹੱਥਾਂ-ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਪਾਏ ਗਹਿਣੇ ਉਸਦੀ ਸੋਭਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਸੋਭਾ ਸੀ। ਕੋਈ ਦੇਵੀ, ਗੰਧਰਵੀ, ਅਸੁਰੀ, ਨਾਗ-ਕੰਨਿਆ ਜਾਂ ਕਿੰਨਰੀ, ਕਿਸੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਐਨੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਨਹੀਂ ਜਿਹੀਆਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਨ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਪੁੱਛਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਕੁੜੀ ਚੁੱਪ ਰਹੀ। ਫਿਰ ਕੰਪਦੀ ਤੇ ਲਜਜਤ ਨਾਲ, ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੇ ਸਾਕਰ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਵੀਰ, ਮੈਂ ਇਕ ਗਵਾਲਣ ਹਾਂ। ਇੱਥੇ ਗਾਊਂ ਦਾ ਦੁੱਧ, ਮੱਖਣ, ਦਹੀਂ ਤੇ ਛਾਂਚ ਵੇਚਣ ਆਈ ਹਾਂ। ਦੱਸੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਚਾਹੋ ਲੈ ਲਵੋ।" ਇੰਦਰ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਕੁੜੀ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਕੋਲ ਲੈ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਕੁੜੀ ਚੀਕ ਪਈ, "ਹੇ ਪਿਉ, ਹੇ ਮਾਂ, ਹੇ ਭਰਾ, ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਮੈਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਲੈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਉਸਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਕੰਮ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਪਿਉ ਕੋਲੋਂ ਪੁੱਛੋ, ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਦੇਵੇਗਾ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ।" "ਕਿਹੜੀ ਕੁੜੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ? ਮੇਰਾ ਪਿਉ ਧਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਮੈਂ ਉਸਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਾਂਗੀ। ਜੇ ਉਹ ਰਾਜੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਦੇਵੇਗਾ। ਪਿਉ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾਂ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹਾਂ?" "ਧਰਮ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਮਿੱਟ ਜਾਵੇਗਾ ਜੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਾਂ। ਜੇ ਮੇਰੇ ਪਿਉ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਵਾਂਗੀ।" ਇੰਦਰ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆ ਕੇ ਖੜਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਉਸਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ। "ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਏ, ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰ, ਰੂਪਵਤੀ। ਇਸ ਗਵਾਲਣ ਕੁੜੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਗਾਊ ਵਾਂਗ ਸੁਧ ਹੈ ਤੇ ਵੱਡੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਦੇਖੋ।" ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੀਲੇ ਕਮਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਭਰੇ ਸਿਨੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਕੰਧ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਉਸਦੇ ਰਾਣੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਸੁੰਡ ਵਰਗੇ ਮੋਟੇ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸਨ, ਉਸਦੇ ਨਖ ਲਾਲ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਹਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਵਿਚ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਜਾਗ ਪਈ। ਗਵਾਲਣ ਕੁੜੀ ਨੇ ਵੀ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। "ਜੇ ਉਹ ਮੇਰੀ ਸੋਹਣੀਤਾ ਕਾਰਨ ਮੈਨੂੰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਔਰਤ ਮੈਥੋਂ ਵੱਧ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਮੈਂ ਉਸ ਵਲੋਂ ਲਿਆਈ ਗਈ ਹਾਂ, ਤੇ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੌਤ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਦੁੱਖ ਹੋਵੇਗਾ, ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਲੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਜੀਵਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ।" "ਜੇ ਮੈਂ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਲਾਂਛਨਾ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਦੁੱਖ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਪਰ ਜਿਸ ਔਰਤ ਉੱਤੇ ਉਹ ਮਿਹਰ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਉਹ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਗਲ ਲਾ ਲਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।" "ਇਹ ਸੋਹਣੀਤਾ ਇੱਥੇ ਹੀ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਜਗਤ ਦੇ ਮੂਲ ਨੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਇਸਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕੇਵਲ ਕਾਮਦੇਵ ਦੀ ਪਤਨੀ ਜਾਂ ਕਾਮਦੇਵ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।" "ਇਹ ਦੁੱਖ ਪਿਉ ਜਾਂ ਮਾਂ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਤਿਆਗ ਕਰਕੇ ਹੋਇਆ। ਜੇ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਦੇ ਮਾਰੇ ਮੌਤ ਆ ਜਾਵੇਗੀ, ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਾਂ।" "ਉਸਦੇ ਸੀਨੇ ਉੱਤੇ ਜੜੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕ, ਸੁੱਚੇ ਕਮਲ ਵਰਗੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਦੀ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਅਤੇ ਮਿਲਾਪ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਤੁਹਾਡਾ ਸਰੀਰ ਵਿਅਰਥ ਹੈ।" "ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨੁਕਸ ਨਹੀਂ, ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਵਕਤ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਹੋ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਲੁੱਟ ਗਏ ਹੋ—ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲੋ।" "ਜਿਸ ਰੂਪ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਉਸ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਮੇਰਾ ਮਨ, ਮੇਰਾ ਰਤਨ, ਮੇਰੀ ਸਾਰੀ ਹਸਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੋਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।" "ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸੋਹਣੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੰਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਖਰਗੋਸ਼ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ। ਐਸੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਦੀ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵੀ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਅਦਭੁਤ ਗਵਾਲਣ ਕੁੜੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸੋਹਣੀਤਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਉਸਦੇ ਮਨ ਦੇ ਹਾਲ ਉੱਤੇ ਆਖਿਆ ਗਿਆ।